Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg

Protokolant: Jakub Zieliński

po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa T. S. i E. S.

przeciwko Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt I C 798/20

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że określone w punktach 1 lit. a i lit. b daty 14 października 2022 r. zastępuje datą 18 sierpnia 2022 r.;

II.  oddala apelację powodów w pozostałej części, a apelację strony pozwanej w całości;

III.  zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwoty po 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych), z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 185/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt I C 798/20 Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej, Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.: a) łącznie na rzecz powodów, T. S. i E. S., kwoty: 16.189,82 CHF ( i 58.821,58 zł , obie kwoty z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty, b) na rzecz powoda, T. S., kwotę 19.905,50 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 października 2022r. do dnia zapłaty (pkt 1), oddalił powództwo w zakresie żądania zapłaty w pozostałej części (pkt 2; ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) (...) zawarta w dniu 25 sierpnia 2008r. przez powodów, T. S. i E. S., oraz poprzednika prawnego strony pozwanej, (...) Bank Spółkę Akcyjną z siedzibą we W., jest nieważna (pkt 3) 9 zasądził od strony pozwanej, Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., łącznie na rzecz powodów, T. S. i E. S., kwotę 6.434 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 4).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

(...) Bank S.A. we W. (poprzednik prawny strony pozwanej) oferował w 2008r. kredyty zarówno w walucie polskiej, jak i w walutach obcych, m.in. CHF. Kredyty i pożyczki we frankach szwajcarskich, a także waloryzowane kursem CHF i indeksowane do tej waluty, wiązały się w 2008r. i w późniejszych latach ze znacznie niższym oprocentowaniem od kredytów i pożyczek w polskiej walucie, w wyniku czego ich raty były wówczas znacznie niższe. Skutkiem tego zdolność kredytową w przypadku kredytów w walucie obcej lub waloryzowanych bądź indeksowanych do waluty obcej uzyskiwały osoby o niższych dochodach, niż w przypadku kredytów złotowych.

Powodowie T. S. i E. S. złożyli wniosek kredytowy o treści , jak na kartach: 179-181, a w dniu 12 czerwca 2008r. z (...) Bank S.A. we W. umowę kredytu o treści, jak na kartach: 34-44, w której wskazano, że jej integralną częścią jest regulamin udzielania kredytów hipotecznych i pożyczek o treści, jak na kartach: 204-207, którego treść była ustalona wyłącznie przez Bank. Kredyt w (...) Banku został polecony powodom przez doradcę kredytowego. Na spotkaniu w banku powodom przedstawiono ofertę kredytu walutowego oraz kredytu w polskiej walucie. Przedstawiciel banku polecał kredyt powiązany z CHF jako znacznie tańszy i przez to bardziej korzystny, zapewniał, że niemal wszyscy kredytobiorcy decydują się na taki rodzaj kredytu, a waluta franka szwajcarskiego jest stabilna i bezpieczna. Powodowie byli informowani o ryzyku kursowym, ale byli przekonywani, że nie należy spodziewać się znacznej zmiany kursu CHF. Powodowie nie mieli wpływu na treść umowy, poza wysokością kredytu i okresem jego spłaty.

W umowie kredytu strony w szczególności postanowiły, że bank udziela powodom kredytu w kwocie 206.226,20 zł indeksowanego do CHF przeznaczonego na nabycie działki z przeznaczeniem pod budownictwo indywidualne. Powodowie mieli zamiar zakupu działki pod budowę budynku mieszkalnego na własne potrzeby. Okres kredytowania oznaczono na 394 miesiące (§ 1 i 2 umowy).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i składało się ze stałej marży banku, wynoszącej 1,50% oraz stopy bazowej ogłaszanej przez bank, której wysokość w dniu zawarcia umowy wynosiła 2,81% (§ 6 ust. 2 umowy). Bank zastrzegł sobie prawo do zmiany stawek procentowych i kwotowych ujętych w tabeli w okresie obowiązywania umowy wyłącznie z ważnych przyczyn, w szczególności gdy nastąpi zmiana parametrów rynkowych, środowiska konkurencji, przepisów prawa, zmiana stopy inflacji bądź innych warunków makroekonomicznych, zmiana zakresu i/lub formy realizacji określonych czynności i usług lub zmiana wysokości kosztów operacji ponoszonych przez bank (§ 14 ust. 5 umowy).

Do chwili obecnej wybudowali dom w stanie surowym, jednak jeszcze w nim nie zamieszkali z uwagi na trudności finansowe i brak środków na jego wykończenie.

Kwota kredytu miała zostać przeliczona w dniu wypłaty na CHF według kursu kupna tej waluty z tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku w dniu wypłaty (§ 1 ust. 3 i 4 umowy i § 6 ust. 1 regulaminu).

Spłata kredytu miała następować w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku obowiązującej w dniu poprzedzającym dzień spłaty (§ 7 ust. 6 umowy).

Treść umowy kredytu została przygotowana przez bank. Kredytobiorcy we wniosku kredytowym wskazywali indywidualne parametry kredytu (kwotę, okres kredytowania, przeznaczenie kredytu, zabezpieczenia) i jedynie w taki sposób mieli wpływ na treść umowy. Powodowie otrzymali informację pisemną o ryzyku kursowym i oświadczyli, że zapoznali się z tym ryzykiem i są go świadomi. Przedstawiciele (...) Banku w trakcie rozmów z klientami prowadzonych w toku zawierania umów kredytu, udzielali odpowiedzi na pytania klientów i wyjaśniali treść umowy.

Zawierając umowę, powodowie otrzymali wydruk symulacji zmiany wysokości raty w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej lub kursu waluty indeksacji, o treści jak na k. 182.

Kwota kredytu została wypłacona powodom w dniu 1 września 2008r.

Powodowie dokonywali początkowo spłat rat kredytu z majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską. W dniu 2 listopada 2012r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu o treści, jak na kartach 45-47, w którym postanowiły, że od dnia 5 grudnia 2012r. spłata kredytu następować będzie bezpośrednio w walucie CHF.

W dniu 28 grudnia 2016r. powodowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej. Od tego czasu spłaty były dokonywane przez powoda z jego rachunku bankowego.

Pismem datowanym na dzień 23 stycznia 2020r. powodowie wezwali stronę pozwaną do zapłaty uiszczonych przez nich kwot z tytułu umowy kredytu, zarzucając, że w umowie zawarte zostały niedozwolone postanowienia, dotyczące samodzielnego ustalania przez bank kursów CHF przy wypłacie kredytu i przy jego spłacie, w związku z czym wezwali bank do eliminacji tych postanowień umownych i pozostawienia umowy w pozostałej części w mocy – do zachowania kredytu złotowego oprocentowanego stawką LIBOR. Jednocześnie wezwali bank do zapłaty kwoty 71.793,37 zł tytułem nadpłaty. Jako żądanie ewentualne, na wypadek nieuwzględnienia przez bank reklamacji, wskazali żądanie unieważnienia umowy.

Pismem z dnia 5 marca 2020r. pozwany Bank uznał żądanie powodów za bezzasadne i odmówił zapłaty.

Z tytułu zawartej umowy kredytu powodowie od dnia zawarcia umowy do dnia 5 maja 2022r. uiścili łącznie kwotę 36.095,32 CHF oraz kwotę 58.821,58 zł, przy czym w okresie do dnia 27 grudnia 2016r. suma wpłat wyniosła: 16.189,82 CHF oraz 54.625,25 zł i 4.196,33 zł tytułem refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu.

Sąd pierwszej instancji uznał, że powodowie w relacji z bankiem byli konsumentami (w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. ).

Zdaniem Sądu Okręgowego kredyt zaciągnięty przez powodów był – jak wynika z treści umowy – kredytem indeksowanym do waluty CHF. Kredyt taki należy do kategorii tzw. kredytów walutowych, w których zawarte są co do zasady:

- klauzula waloryzacyjna – dotycząca przeliczania kwoty kredytu do innej waluty i klauzula przeliczeniowa – określająca sposób dokonania tego przeliczenia.

Omawiając korzyści związane z z zawarciem tego typu umów, Sad Okręgowy uznał, że kredyty walutowe były i są dopuszczalne w relacjach z konsumentami. A konsument może być obciążony ryzykiem walutowym (kursowym), o ile się na to zdecyduje. Odmienna ocena byłaby nadmiernym ograniczeniem zasady swobody umów, a zakazanie udzielania konsumentom kredytów walutowych w realiach występujących w latach od 2004 do 2008 byłoby krzywdzące dla tych kredytobiorców.

Sad pierwszej instancji nie podzielił stanowiska wyrażanego w orzecznictwie, że banki miały obowiązek szczególnie dokładnego informowania konsumentów o ryzyku kursowym. Wiedza bowiem o ryzyku kursowym, tzn. o zmianach kursów walut i potencjalnym wzroście bądź spadku kursu każdej waluty obcej, jest powszechna. Każdy, zawierając tego rodzaju umowę, winien się do niej właściwie przygotować. Nie zwalniało to jednak banku z wyjaśnienia w sposób przejrzysty i zrozumiały dla konsumenta wpływu zmian kursu waluty obcej nie tylko na wysokość raty, ale również na wysokość zadłużenia z tytułu kapitału, zwłaszcza w przypadku gdy kredytobiorcą była osoba nie posiadająca żadnego wykształcenia ekonomicznego.

W ocenie Sądu realia rynkowe, które istniały w latach 2005 – 2008, kiedy to powszechna była znajomość konstrukcji kredytów walutowych i świeża była wciąż wiedza o słabości polskiej waluty w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, w tym o hiperinflacji z przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, świadczą o tym, że takie zabiegi opierające się na założeniu braku wiedzy kredytobiorców o ryzyku kursowym są błędne i oderwane od ówczesnych realiów.

Sąd pierwszej instancji nadto przyjął, że co do zasady zastrzeżenie w umowie stosowania odmiennych kursów waluty do wypłaty kredytu i do spłaty rat, czyli stosowanie tzw. spreadu walutowego, nie jest niedopuszczalne. Niedopuszczalne jest natomiast swobodne jednostronne określanie treści zobowiązań stron przez bank. Postanowienia zawierające klauzule przeliczeniowe należy zdaniem Sądu pierwszej instancji zaliczyć do regulujących główne świadczenia stron. Nie były one jednak sformułowane w przedmiotowej umowie w sposób jednoznaczny. Ponadto w tym przypadku postanowienia umowy nie były indywidualnie ustalane.

Sąd Okręgowy wskazał, że postanowienia umowy wprowadzające uprawnienie banku do określenia kursy przeliczenia waluty ii odpowiadający mu obowiązek kredytobiorcy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Dochodzi bowiem do niesprawiedliwej dysproporcji praw i obowiązków wynikających z umowy na niekorzyść konsumenta, skutkujących niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Zdaniem więc Sąd Okręgowego umowa musi więc określać obiektywny sposób wyliczenia tych kursów waluty. Wyeliminowanie klauzuli przeliczeniowej wprawdzie nie wyklucza możliwości ustalenia wysokości świadczeń stron, jednakże Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska o możliwości zastąpienia umownej klauzuli przeliczeniowej średnim kursem NBP. Zapis umowy upoważniający bank do jednostronnego nieskrępowanego kształtowania kursu waluty, a przez to wysokości świadczeń stron, wykracza bowiem poza granice swobody umów z art. 353 ¹ k.c., a jednocześnie pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 prawa bankowego, wymagającym jednoznacznego wskazania w umowie kwoty kredytu. Tym samym postanowienie takie jest nie tylko niedozwoloną klauzulą umowną w rozumieniu art. 3851 k.c., ale stanowi działanie strony silniejszej ekonomicznie poza zakresem swobody umów.

Sąd Okręgowy nie podzielił również koncepcji, zgodnie z którą możliwe jest wyeliminowanie z umowy całej klauzuli waloryzacyjnej, przyjęcie kredytu złotowego i pozostawienie oprocentowania LIBOR do kwoty wyrażonej w złotych. Na ocenę klauzuli przeliczeniowej nie ma też zdaniem Sądu wpływu wejście w życie z dniem 28 sierpnia 2011r. tzw. ustawy antyspreadowej (ustawy z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. poz. 984). Ustawa ta wprowadziła możliwość dokonywania spłat kredytów walutowych bezpośrednio w walucie obcej, nie wyeliminowała natomiast treści klauzul przeliczeniowych z umów i nie cofnęła skutków stosowania tych klauzul we wcześniejszym okresie, w tym zwłaszcza nie poprawiła przeliczenia wypłaconej kwoty kredytu.

Sąd wskazał, że w prawie polskim brak jest regulacji ustawowej przewidującej możliwość zastąpienia z mocą wsteczną dowolnego kursu określonego przez bank kursem wskazanym w ustawie.

W konsekwencji zdaniem Sądu umowa zawierająca tego rodzaju klauzulę jest nieważna albowiem jest sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 1 i § 2 k.c.).. Nie może ona funkcjonować po wyeliminowaniu z niej klauzuli przeliczeniowej. Nie ma też podstaw do zastąpienia usuniętej klauzuli inną regulacją.

Sąd uznał, ze powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu wskazany w art. . 189 k.p.c. Jakkolwiek powodowie mogli dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia (co jednocześnie czyni), to rozstrzygnięcie obejmującego jedynie zapłatę nie kończyłoby definitywnie sporu między stronami. Umowa kredytu wiązała się bowiem ze spełnieniem świadczeń nie tylko przez powodów, ale i przez stronę pozwaną, a ponadto na jej podstawie doszło do ustanowienia zabezpieczeń. Nie sposób zatem odmówić przysługiwania powodom interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy.

Z uwagi na nieważność umowy kredytu świadczenia spełnione przez strony mają zdaniem Sadu pierwszej instancji charakter nienależny i stosuje się do nich – na mocy art. 410 § 1 k.c. – przepisy regulujące bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 i nn. k.c.). Opowiadając się za tzw. teoria dwóch kondykcji Sąd wskazał, ze zwrotowi podlegają wszystkie świadczenia spełnione przez strony.. Powodowie mogą zatem domagać się zwrotu kwot, które wpłacili stronie pozwanej, a sami są obowiązani zwrócić kwotę, którą otrzymali z tytułu zawartej umowy. Kwota dochodzona przez powodów została więc zasądzona na ich rzecz na wskazanej podstawie łącznie w tej części, w jakiej została uiszczona przez nich w okresie obowiązywania między nimi ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, gdyż powodowie dokonywali wówczas spłat ze środków pochodzących z majątku wspólnego, natomiast w okresie po wprowadzeniu rozdzielności majątkowej wyłącznie na rzecz powoda, jako że to on uiszczał raty.

Roszczenia stron nie uległy zdaniem Sądu przedawnieniu. Ani powodowie ani strona pozwana nie uświadamiali sobie nieważności umowy aż do 2020r. i umowę wykonywali.

Orzekając o odsetkach za opóźnienie, Sąd oparł się na przepisach art. 481 § 1, 2, 2 ¹, 2 ² k.c., i art. 455 k.c., jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Dokonując oceny początkowej daty wystąpienia opóźnienia po stronie pozwanej, Sąd Okręgowy oparł się na stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonym w wyżej wskazanej uchwale z dnia 7 maja 2021r., III CZP 6/21, iż wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu nastąpi dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej, gdyż dopiero wtedy można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny. Dopiero więc oświadczenie powodów złożone na rozprawie oraz decyzja powoda podjęta po otrzymaniu przez niego pouczenia Sądu na rozprawie może być uznana za definitywny wybór powodów sankcji nieważności umowy. Należy mieć przy tym na uwadze, że powodowie pozostają w związku małżeńskim, w związku z czym oświadczenie jednego z nich wywierało skutek w omawianym zakresie dla sytuacji prawnej ich obojga, odnosiło się bowiem do zarządu majątkiem wspólnym (art. 36 i 37 k.r.o.). Pomimo bowiem rozdzielności majątkowej zobowiązanie powodów z tytułu kredytu zostało zaciągnięte w czasie pozostawania ich w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Tym samym od tej daty strona pozwana miała świadomość istnienia roszczeń powodów i swojego obowiązku spełnienia świadczenia, a więc z dniem następnym popadła w opóźnienie. Żądanie odsetek za okres wcześniejszy nie jest w związku z tym uzasadnione. Jako podstawę orzeczenia o kosztach powołano art. 100 k.p.c.

Apelacje od tego wyroku wniosły obie strony.

Powodowie w swej apelacji zaskarżyli wyrok w części oddalającej powództwo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie, od kwoty 58821,58 PLN za okres od dnia 13 października 2022 i od kwoty 36095,32 CH za okres od dnia 18 sierpnia 2022r. do dnia 13 października 2022r. zarzucając:

I.  naruszenie art.233§1 k.p.c. poprzez wadliwą ocenę reklamacji dołączonej do pozwu, która według powodów winna być uznana za oświadczenie konsumenta co do trwałej bezskuteczności umowy ,oraz poprzez wadliwą ocenę modyfikacji powództwa ,

a w konsekwencji błędne uznanie , ze dopiero od dnia 13 października 2022r. powodowie odmówili potwierdzenia umowy;

II.  naruszenie prawa materialnego a to:

- art. 481§1i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. , art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 385 ¹§1 k.c. i art. 515§2 k.c. a ponadto art. 2 i 19 ust. 1 Traktatu UE i art. 47 Karty Praw Podstawowych UE poprzez ich niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji oddalenie powództwa o odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od wezwania do zapłaty.

Powodowie wnieśli o zamknę zaskarżonego wyroku i zasądzenie tych odsetek od kwoty 58821,58 PLN za okres od dnia 6 marca 2020 do dnia zapłaty i od kwoty 36095,32 CH za okres od dnia 18 sierpnia 2022r. do dnia zapłaty.

Apelację od tego wyroku wniosła także strona pozwana, zaskarżając orzeczenie w punktach 1 i 3-4 wyroku, zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania a to :

1. art. 233§1 k.p.c. poprzez:

1) brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z dowodów z dokumentów w postaci: wniosku kredytowego umowy kredytu (...) (...), oświadczeń o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej, symulacji kosztów obsługi kredytów hipotecznych w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej lub kursu waluty indeksacji ,co doprowadziło do dokonania przez Sąd Okręgowy wadliwego ustalenia, że : przedstawiciel banku polecał przedmiotowy kredyt jako tańszy i korzystny a waluta CHF jest stabilna i bezpieczna, powodowie nie byli informowani o ryzyku kursowym , nie wytłumaczono powodom sposobu ustalania kursów , postanowienia umowy nie były jednoznaczne, , strona powodowa nie miała możliwości negocjowania umowy i nie zdawała sobie sprawy z mechanizmów kursowych, w sytuacji gdy prawidłowa i wszechstronna analiza wskazanych dokumentów powinna doprowadzić Sąd Okręgowy do ustalenia, że:

a) powodowie we wniosku kredytowym wybrali walutę „CHF”,

b) decydując się na zawarcie spornej umowy powodowie byli świadomi, że w okresie obowiązywania umowy może nastąpić niekorzystna dla niego zmiana kursu waluty indeksacji, co może spowodować podwyższenie kwoty kredytu, a także kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonej w złotych,

c) powodowie zapoznali się z symulacją kosztów obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty (symulacja stanowiła załącznik do oświadczenia o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej), w której wskazany został wpływ wzrostu stopy procentowej na wysokość raty kapitałowo-odsetkowej i zobrazowane zostały zmiany wysokości raty kredytu w sytuacji wzrostu kursu CHF o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu 12 miesięcy poprzedzających jej przedstawienie, w której wskazano również informację w zakresie ryzyka wzrostu stopy procentowej,

d) oświadczenie o ryzyku kursowym i stanowiąca jego załącznik symulacja zostały sporządzone zgodnie z ówcześnie obowiązującą wówczas Rekomendacją S wydaną, przez KNF , co stanowiło odpowiedni sposób poinformowania pozwanego o ryzyku kursowym oraz ryzyku zmiennej stopy procentowej w sposób obiektywny, należyty, jasny i zrozumiały,

e) w § 10 ust. 3 umowy strona powodowa wskazała, że została pouczona o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej, ,

f) w §1 ust, 4 i §7 ust. 6 mowy (...) (...) powodowie zostali wyraźnie poinformowani o tym, że bank stosuje dwa rodzaje kursu tj. kurs kupna przy wypłacie kredytu oraz kurs sprzedaży przy spłacie kredytu,

g) szacunkowa kwota kredytu została wskazana w §1 ust 4 umowy ;

2) pominięcie przy ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z dokumentu w postaci kalkulatora zdolności kredytowej , wyciągu z protokołu nr (...) z posiedzenia (...) Banku S.A. z dnia 29 lipca 2008r,. wraz z załącznikiem Instrukcja udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych Klientom indywidualnym przez (...) Bank S.A. oraz z wydruku z kalkulatora badania zdolności kredytowej pozwanego (dokumenty załączone do pisma procesowego z dnia 16.07.2019r.) skutkujące brakiem poczynienia przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych w zakresie tego , że powodowie posiadali wyższą zdolność kredytową na zaciągnięcie kredytu czysto złotówkowego aniżeli kredytu indeksowanego do waluty CHF, fakt taki wynika z ww. dokumentu , które wskazują, że w (...) Banku S.A. zgodnie z wymogami Rekomendacji S z 2006 r. obowiązywały surowsze wymogi dla oceny zdolności kredytowej dla kredytów/pożyczek indeksowanych do waluty obcej niż dla złotowych,

3) pominięcie przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego dowodów Z dokumentów w postaci umowy kredytu (...) (...) (tu: w zakresie § 1 ust. 4 tej umowy) oraz harmonogramu wypłaty kredytu (...) (...), a w konsekwencji brak dokonania ustaleń w zakresie faktu, że ostateczna kwota kredytu wyrażona w CHF (103574 CHF), która ukształtowała się w wyniku zastosowania przez bank w dniu wypłaty kredytu określonego kursu kupna CHF okazała się dla kredytobiorcy aż o 1530,84 CHE korzystniejsza niż kwota szacunkowa wskazana w § 1 ust. 4 umowy kredytu (105104,84 CHF), której wysokość kredytobiorca podpisując umowę zaakceptował;

4) pominięcie przy ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z dokumentów w postaci: wyciągu z protokołu nr (...) z posiedzenia (...) Bank S.A. z dnia 16.10.2012 r. wraz z załącznikiem - Regulaminem udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. dla umów zawartych do dnia 17.12.2011 r. wraz z dowodem wysłania tego regulaminu powodom listem poleconym, wyciągu z protokołu nr(...) z posiedzenia (...) Bank S.A. z dnia 28.08.2012 r. wraz z załącznikiem „Procedura wyznaczania i publikacji kursów walutowych w (...) Bank S.A, wyciągu z protokołu nr (...) z posiedzenia (...) Bank S.A. z dnia 06.11.2012 r. wraz z załącznikiem „(...)”, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że Bank w sposób dowolny oraz arbitralny dokonywał wyznaczania kursów CHF w celu indeksacji spornego kredytu, a przez to w sposób dowolny kształtował zobowiązanie pozwanego , podczas gdy prawidłowa ocena ww. dokumentów w powiązaniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w postaci przykładowych harmonogramów spłat spornego kredytu, historii rachunku bankowego pozwanego służącego do spłaty spornego kredytu, powinna doprowadzić do ustalenia, że:

- przez cały okres obowiązywania umowy stosowane były kursy oparte na czynnikach rynkowych,

- zasady ustalania kursów znalazły wyraz w § 17 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. obowiązującego od dnia 21.11.2012 (wyciąg z protokołu nr (...) z posiedzenia (...) Bank S.A. z dnia 16.10.2012 t), który został powodom doręczony i co do którego pozwany się nie wypowiedział , co oznacza, że na zasadzie art. 384 ¹ k.c. regulamin ten wiąże powodów,

- sposób wyznaczania kursów walut przez (...) Bank S.A. opisany(...) Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. oraz w „Procedurze wyznaczania i publikacji kursów walutowych w (...) Bank S.A.” (wyciąg z protokołu nr (...) z posiedzenia (...) Bank S.A. z dnia 28.08.2012r.), a także w „(...)” (wyciąg z protokołu nr (...) z posiedzenia (...) Bank S.A. z dnia 06.11.2012 r.) był niezmienny praktycznie od czasu rozpoczęcia udzielania i obsługi kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego przez (...) Bank S.A., co potwierdziły zeznania świadka R. S._F.,

Strona pozwana ponadto podniosła, że w dacie zawierania spornej umowy kredytu ustawodawca, jak również organy nadzoru finansowego nie doprecyzowały w żaden sposób, jaki stopień szczegółowości powinny posiadać zapisy określające sposób ustalania kursu wymiany walut — czego nie wziął pod uwagę Sąd Okręgowy i nie wskazał prawidłowych zasad ustalania kursów,

Strona pozwana wskazała też, że fakt, iż w umowie zawarte są postanowienia stanowiące o odesłaniu do tabeli kursowych banku (w brzmieniu obowiązującym na dzień zawarcia umowy kredytu) nie uniemożliwiło pozwanemu wykonania umowy, gdyż powodowie przez lata normalnie wykonywali umowę, spłacając raty kredytu wyrażone we franku szwajcarskim w przesyłanych mu przez bank harmonogramach spłaty spornego kredytu, o czym świadczy historia rachunku bankowego służącego do spłaty spornego kredytu, nie mieli więc on wątpliwości co do wysokości poszczególnych kursów CHF wyznaczanych przez bank a służących do indeksacji kredytu, wobec czego nie sposób uznać, aby kursy stosowane przez powodowy Bank w celu indeksacji kredytu były ustalane w sposób dowolny oraz arbitralny, oraz aby Bank nie ponosił żadnych ograniczeń w zakresie ustalania kursów waluty;

5) pominięcie sprawozdań finansowych (...) Banku wskazujących, ze strona pozwana dokonywała transakcji walutowych w celu obsługi kredytów indeksowanych w CHF, strona pozwana nie zarabiała na różnicach kursowych, gdyż kupowała walutę po aktualnym kursie rynkowym z zastosowaniem marży kontrahenta, mechanizm indeksacji był sprzężony z transakcjami walutowymi dokonywanym przez bank w celach finansowania i pokrycia pozycji walutowej związanej z udzieleniem klientom banku kredytów indeksowanych, (...) bank dokonywał zabezpieczenia ryzyka walutowego wiążącego się z obsługa tego typu kredytów a dodatkowo stosowanie kursów kupna i odpowiednio sprzedaży stosowane było w różnych warunkach rynkowych i nie miało znaczenia dla kredytobiorcy;

6)brak wszechstronnego rozważenia dowodów z zeznań świadków D. Ż. , M. H. i J. C. co doprowadziło Sąd Okręgowy do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie faktów, że: postanowienia dotyczące indeksacji nie zostały indywidualnie uzgodnione, , pracownicy zapewniali powodów o bezpieczeństwie zaciągnięcia kredytu , kredytobiorcy nie mogli negocjować umowy i, nie wyjaśniono im mechanizmu indeksacji i postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione, pomimo, ze z zeznań tych wynika, ze :

a) (...) Bank S.A. posiadał ustandaryzowane procedury udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych, które w sposób jednakowy obowiązywały w każdej placówce i każdego pracownika i były przez pracowników banku zawsze stosowane, a więc fakt, że ww. świadkowie nie pamiętali wszystkich okoliczności zawarcia spornej umowy £ pozwanym nie ma znaczenia z punktu widzenia oceny istotności ww. dowodów, gdyż na wszystkich doradcach zatrudnionych w powodowym Banku spoczywał obowiązek stosowania się do istniejących procedur, dlatego też nawet przedstawienie ogólnej procedury zawierania umowy kredytu będzie odnosiło się do przebiegu zawarcia konkretnej umowy,

b) wyboru pomiędzy zawarciem kredytu czysto złotówkowego a kredytu indeksowanego do waluty obcej dokonywał zawszę wyłącznie klient banku

c) klientom przedstawiani propozycje dwóch umów: kredytu złotówkowego indeksowanego do (CHF,),

d) doradcy udzielający kredytów i pożyczek hipotecznych indeksowanych do waluty obcej informowali zarówno pisemnie, jak i ustnie o ryzyku kursowym związanym z zawieraną umową i jego wpływie na wysokość raty, i o ryzyku kursowym,

e) klienci mieli możliwość otrzymania wzorca umownego celem zapoznania się z; treścią przed zawarciem umowy,

g) klienci mieli możliwość zadawania pytań celem rozwiania jakichkolwiek wątpliwości związanych z umową, czas i ilość spotkań dostosowany był zawsze do potrzeb indywidualnych danego klienta,

h) klientów nie zachęcano, ani nie namawiano na zawieranie umów indeksowanych do waluty CHF, i nie zapewniano ich , że kurs nie przekroczy konkretnego poziomu;

6) przyznanie wiarygodności zeznaniom powodów, którzy są zainteresowani wynikiem rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy te zeznania stanowią dowód subsydiarny a ponadto zeznania te są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym ;

2. art. 235 ²§ § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadka R. F. , w sytuacji gdy dowód ten miał na celu ustalenie zasad stosowania kursów przez (...) Bank, rynkowego charakteru tych kursów, pozyskiwania przez (...) Bank środków na wypłatę kredytu poprzez dokonywanie transakcji walutowych, , przyczyn dla których bank stosował mechanizm indeksacji oraz rozkładu ryzyka kursowego;

3. art. 235 ²§ § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 278 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego sądowego , jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, podczas gdy dowód ten zmierzał do wykazania istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności tj. określenia nadpłaty przy zastosowaniu kursu średniego,

3. art. 327 ¹§ 1 pkt 1 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku polegające na:

a. braku wyjaśnienia, które dokładnie postanowienia (rozumiane jako normy postępowania a nie jednostki redakcyjne) Sąd Okręgowy uważa za abuzywne, oraz braku wyjaśnienia przyczyn przyjętej abuzywności tych klauzul, podczas gdy Sąd Okręgowy naruszenia dobrych obyczajów jak i interesów pozwanych upatruje jedynie w odesłaniu do tabel kursowych banku dających zdaniem Sądu Okręgowego prawo do dowolnego kształtowania kursu waluty i wysokości zobowiązania kredytobiorców,

b. braku wskazania, jaki sposób szczegółowości zasad wyznaczania kursów waluty CHF w celu indeksacji kredytu udzielonego powodom, pozwoliłby jego zdaniem uznanie, że Bank nie wyznaczał tych kursów w sposób dowolny, a kredytobiorca był wstanie zweryfikować prawidłowość ich wyznaczania, a jednocześnie możliwe było zachowanie rynkowego charakteru tych kursów przez cały okres trwania umowy;

4. art. 100 k.p.c. w sytuacji gdy powództwo zostało częściowo oddalone;

II. naruszenie prawa materialnego a to:

1. art. 189 k.p.c. poprzez z uznanie, że strona Powodowa posiada interes prawny w ustaleniu nieważności Umowy kredytu,

2. art. 58 § 1 k.c. oraz art. 385 ¹§ §1k.c, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na pominięciu zasady, że w przypadku wadliwości postanowień umowy zawartej między konsumentem, a przedsiębiorcą z zastosowaniem wzorca umownego przepis art. 383 ¹§1 k..c. stanowi lex specialis wobec normy wynikającej z treści art. 58 k.c., co wyłącza zastosowanie takim przypadku sankcji nieważności poszczególnych postanowień, czy też całej umowy;

2. art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe w zw. z art. 58§1i§2k.c., oraz z art. 385 ¹§ 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353 ¹k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w sprawie i wadliwe ustalenie, że skutkiem eliminacji postanowień umowy dotyczących indeksacji umowa nie może dalej obowiązywać, w sytuacji gdy:

a. zakres pojęcia „głównych świadczeń stron” w przypadku umów nazwanych pokrywa się z zakresem wyznaczonym przez essentialia negotii konkretnego typu umowy i nie można uznać, że klauzula indeksacyjna stanowi jeden z elementów przedmiotowo istotnych umowy kredyt,

b. postanowienia dotyczące indeksacji kredytu do CHF zawarte w spornej umowie kredytu stanowią jedynie postanowienia dodatkowe (uboczne), a umowa spełnia wszelkie wymogi określone w art. 69 Prawo bankowe - strony zawierając umowę kredytu hipotecznego uzgodniły wszystkie przedmiotowo istotne elementy umowy kredytu o treści ówcześnie obowiązującej w krajowym ustawodawstwie, tj. w umowie określono kwotę udzielanego kredytu, walutę kredytu, jak również terminy i zasady

zwrotu kredytu przez pozwanego przy zastosowaniu przyjętej klauzuli indeksacyjnej,

c. prawidłowe rozumienie przesłanki ustawowej „natura (właściwość) stosunku prawnego” nakazuje odniesienie jej znaczenia do elementów przedmiotowo istotnych danego stosunku prawnego, które występują w spornej umowie kredytu nawet po usunięciu wszystkich postanowień dotyczących indeksacji do CHF (co nie jest zasadne);

d. zastosowanie w umowie wskaźnika indeksacji było prawnie dopuszczalne;

3. art. 385 ¹§ 1 i 2 k.c. poprzez:

- błędne uznanie, ze postanowienia dotyczące indeksacji określają główne świadczenia stron,

- błędne uznanie, że postanowienia dotyczące indeksacji kredytu zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny,

- błędne uznanie, że postanowienia umowy kredytu nie zostały indywidualnie uzgodnione z pozwanym, podczas gdy zasada indeksacji kredytu do waluty obcej oraz waluta indeksacji w postaci CHF zostały indywidualnie uzgodnione przez strony, a nie narzucone przez Bank,

- błędne uznanie, ze skutkiem eliminacji postanowień umowy dotyczących indeksacji jest nieważność umowy , podczas gdy zasady indeksacji zostały indywidualnie uzgodnione a powodowie nie wyrażali chęci negocjacji,

- pominięcie, że przy ocenie abuzywności , że w dacie zawierania umowy ani ustawodawca ani organy nadzoru bankowego nie określiły stopnia szczegółowości zapisów umowy określających zasady ustalania kursów wymiany walut,

- błędne uznanie , że doszło do rażącego naruszenia interesów ekonomicznych powodów , podczas gdy stosowano kurs rynkowy, a strona pozwana również dokonywała transakcji kupna sprzedaży waluty CHF i bank nie odzyska kosztów tych transakcji,

-4. art. 385 ¹§1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. art. 354 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w zw.z art. 358§ 2 k.c. poprzez błędne uznanie, że:

- skutkiem przyjętej przez Sąd Okręgowy abuzywności postanowień spornej umowy dotyczących indeksacji kredytu do CHF jest konieczność ich pominięcia w całości przy ustalaniu treści stosunku prawnego i ostatecznie upadek umowy,

- nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty,

- nie jest możliwe zastosowanie art. 358 § 2 k.c.,

w sytuacji , w której:

a) w przypadku braku oznaczenia w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej zasad wyznaczania przez bank kursu tej waluty, abuzywność postanowień umowy kredytu występuje tylko w części odsyłającej do tabel banku , nie podważa natomiast mechanizmu indeksacji , a zastosowanie tejego przepisu do mechanizmu indeksacji wynika z wnioskowania a maiori ad minus,

b) radykalna eliminacja z umowy całego postanowienia lub nawet kilku postanowień nie jest potrzebna w aspekcie tego, że norma prawna o niedozwolonym charakterze zawiera się tylko w części danego postanowienia/postanowień i stanowi zbyt daleko idącą ingerencję Sądu w treść umowy objętej zgodą stron, czyli narusza konsensus stron,

c) zgodnym zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, a znajdującym uzasadnienie w przepisach prawa skutkiem ewentualnej abuzywności powinno być co najwyżej zastosowanie kursów średnich CHF ustalanych i publikowanych przez NBP,

d) z orzecznictwa TSUE (tj. wyroku z dnia 14.03.2019 r. w sprawie C-118/17, wyroku z dnia 02.09.2021 r. w sprawie C-932/19, wyroku z dnia 20.09.2018 r. w sprawie C-51/17, a także wyroku z dnia 26.03.2019 r. w sprawie C-70/17) wynika możliwość zastosowania w miejsce podlegających eliminacji nieuczciwych warunków umownych przepisów dyspozytywnych, które weszły w życie po zwarciu umowy kredytu,

e) zasada stosowania kursu średniego NBP przed datą wejścia w życie art. 358 § 2 k.c. obowiązywała w polskim prawie jako ustalony zwyczaj, zastosowanie kursu średniego NBP do umów indeksowanych do waluty CHF zostało usankcjonowane w świetle orzecznictwa krajowego, jego zastosowanie jest też zgodne z celem dyrektywy 93/13/EWG, jakim jest przywrócenie równowagi stron, a nie dalsze zachwianie tej równowagi na korzyść konsumenta,

5. art. 405 k.c. i art. 410 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji gdy umowa jest ważna i skuteczna. Uzupełniając ten zarzut pozwana podniosła, że powodowie do chwili zwrotu kapitału nie są zubożeni.

Strona pozwana zarzuciła też brak poinformowania powodów o skutkach w tym kosztach ewentualnego upadku umowy. Strona pozwana ponadto podniosła zarzut zatrzymania.

Strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Wniosła tez o zasądzenie kosztów za obie instancje.

Ponadto na podstawie art. 380 k.p.c. strona powodowa zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w przedmiocie pominięcia zawnioskowanego przez powoda dowodu z opinii biegłego sądowego i zeznań świadka R. F..

Powodowie w odpowiedzi wnieśli o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego uznając prawidłowość dokonanych ustaleń i prawidłowość rozstrzygnięcia, w tym w zakresie kosztów procesu. ( k-637—638) . Zakwestionowali potrzebę prowadzenia dowodu z opinii biegłego i zeznań świadka R. F.. Podtrzymali stanowisko o abuzywności postanowień umowy, oraz o braku możliwości częściowego pozostawienia postanowień umowy w mocy i zastosowania kursów średnich NBP. Zdaniem powodów argumentacja Sądu Okręgowego prowadząca do oceny nieważności umowy była trafna.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał zasadniczo za własne ustalenia Sądu Okręgowego. Nie podziela jednak stanowiska o notoryjności powszechnej skutków zmian kursowych w latach 80-tych czy początku lat 90 tych ub. wieku , nieco więc odmiennie oceniając istnienie świadomości powodów ryzyka kursowego i realizację obowiązku informacyjnego przez bank.. Nieco też inaczej Sąd drugiej instancji ocenia kwestię podstaw nieważności umowy, i date wymagalności obowiązku, co jednak nie zmienia prawidłowości dokonanego przez Sąd Okręgowy ustalenia faktu nieważności umowy i prawidłowości oceny podstaw do żądania zwrotu nienależnych świadczeń.

Niezasadnie strona pozwana kwestionuje ocenę dowodów. Świadek D. Ż., J. C. i M. H. (zeznania k. 414-415 i 433-435 i k 457-458) ) nie pamiętały okoliczności zawarcia tej umowy i generalnie J. C. odwoływała się do procedur banku a nie okoliczności faktycznych związanych z przedmiotową umową. Ponadto z zeznań M. H. wynika, że podpisała umowę grzecznościowo , co osłabia argumentacje pozwanej o ścisłym przestrzeganiu procedur. Z zeznań pracowników banku nie wynika dokładnie jakie informacje otrzymali powodowie. Z tych zeznań wynika ponadto, że wzór umowy był narzucony przez centralę banku, natomiast klienci mogli wybrać rodzaj kredytu tj. w PLN lub indeksowany do CHF . Zeznania tych świadków nie są więc wystarczające do obalenia przekazu powodów, że umowa nie była negocjowana, przedstawiono im ofertę kredytu w PLN i jako korzystniejszą ofertę kredytu indeksowanego w CHF . Zaznania powoda nie są sprzeczne z dokumentami w sytuacji gdy sam powód przyznawał, ze przedstawiono mu symulacje, co jednak nie uchyla wiarygodności jego przekazu o wskazywaniu przez pracownika banku informacji o stabilności kursu i ewentualnych wahaniach na poziomie 10-20%z punktu wid i zapewniano o stabilności kursu.

Wbrew zarzutom strony pozwanej postanowienia umowne zawarte w §2 ust. 1 i ust. 4 w zw. z § 5 oraz §7 ust. 1 w zw. z §7 ust. 6 i ust. 7 (k34 i nst. ) nawet w połączeniu z§2 ust. 14 , §6 ust. 1 i §11 ust.5 regulaminu (k.204, 206) nie zawierało jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeń wypłaconych powodom oraz przeliczania wpłat na poczet rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Tabela kursów sporządzana była bowiem jednostronnie przez odpowiednią komórkę w centrali banku. Sama strona pozwana odwołuje się do wyciągów z protokołu posiedzeń zarządu (...) Bank S.A. z dnia 28 sierpnia 2012r. i 6 listopada 2012r. (k267-279 i k.271-273) kore jednoznacznie potwierdzają , że zasady ustalania kursu określał jednostronnie bank. Nawet jeżeli tabela kursów miała być sporządzana na podstawie kursów na rynku międzybankowym opartym na notowaniach R. z uwzględnieniem kursów w bankach referencyjnych, to nie uchyla to oceny, że ostateczny kurs określać miał samodzielnie, jednostronnie (...) Bank S.A., którego następcą prawnym jest pozwana. Nie ma znaczenia jak faktycznie bank określał kurs, stąd bezprzedmiotowe są zeznania świadka R. F.. W sytuacji zaś braku czytelnego umownego mechanizmu określającego sposób kształtowania kursów, w tym w jaki sposób kurs wskazany w tabeli ma odnosić się do kursów notowanych na rynku, zasady przeliczania nie mogły być jasne dla konsumenta. Zasady powoływane przez bank nie były składnikiem umowy. Niezależnie zaś od tego, oparcie wyliczenia na podstawie danych z innych banków, które również samodzielnie ustalały kursy nie mogło być obiektywnie weryfikowane przez powodów a ponadto nie dawało możliwości jednoznacznego wyliczenia kursu. Brak było danych w umowie w jaki sposób bank miał pozyskiwać dane o kursach obowiązujących na rynku międzybankowym i w jaki sposób miał tę informację wykorzystać przy wyliczeniu, co również nie obiektywizuje sposobu wyliczenia a dodatkowo nie może być jasne dla konsumenta i w konsekwencji pozwala na ocenę abuzywności klauzuli przeliczeniowej do CHF z punktu widzenia przesłanek wynikających z art. 385 ^{( 1)}§1 k.c. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem.

Zauważyć też trzeba, że w apelacji strona pozwana odwołuje się do możliwości zastosowania kursów średnich NBP w sytuacji gdy użycia tego wskaźnika nie zakładała przy zawarciu umowy. Odwołania do obiektywnych wskaźników nie zawierały postanowienia dotyczące przeliczania świadczeń. Powodowie na podstawie umowy nie mogli w sposób pewny określić wysokości zobowiązania. W oczywisty więc sposób treść umowy nie daje podstaw do jasnego określenia kwoty w CHF przeliczenia kwot oddanych do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie i określenia w jakiej wysokości będzie przeliczane świadczenie wpłacane przez powodów w złotych (potrącane z rachunku a w konsekwencji w jakiej powodowie będą zobowiązani do zwrotu kredytu.)

Powodowie nie mieli żadnych praw w procesie określania przelicznika waluty, a prawa te miał wyłącznie kontrahent będący przedsiębiorcą. Tej oceny nie uchyla to, że Bank spełniał obowiązek informacyjny z art. 111 Prawa bankowego i wskazywał w miejscach dostępnych, w tym na stronie internetowej informacje o aktualnych kursach wynikających z tabeli. Tylko bowiem od banku bowiem zależało jak ten kurs określi. Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że nie ma znaczenia jak faktycznie bank ten kurs określał w toku wykonywania umowy, stąd nie można podzielić zasadności zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. oraz art. 235 ² § 1 k.p.c.

Okoliczność, że powodowie akceptowali przeliczenie kursu, który znali przy składaniu wniosku o wypłatę i nie kwestionowali kursu w chwili wypłaty dalszych, który nie odbiegał od stawek rynkowych nie jest istotna, skoro wówczas działali oni w przekonaniu stabilności kursów franka i nie mieli jeszcze świadomości abuzywności postanowień, które dopiero w perspektywie czasu okazały się dla nich niekorzystne. Fakt, że nie wykorzystali oni innych instrumentów prawnych nie oznacza nadużywania uprawnień wynikających z przepisów powołanych przez Sąd Okręgowy. Istotne jest, że w tym przypadku sposób określenia kursu przeliczeniowego do waluty obcej powoduje nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy podkreślić, że mechanizm indeksacji musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało w tym przypadku żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Fakt, że faktycznie punktem wyjścia miał być rynek i wpływ na wyliczenie miały także kursy na rynku międzybankowym nie jest wystarczający do przyjęcia obiektywizacji wyliczenia i oderwania tego wyliczenia od woli przedsiębiorcy. Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 ).

Nawet jeżeli bank pozyskiwał franki na rynku, po to by następnie je sprzedać dla potrzeb wypłaty kredytu, nie oznacza, że taką operację musiał przeprowadzić dla realizacji obowiązku wynikającego z umowy tj przedstawienia do dyspozycji powodów kwot w złotych polskich określonych we wniosku o wypłatę. Świadczenie banku w złotych było przeliczane po kursie kupna waluty CHF z dnia uruchomienia kredytu. Spłata zaś była przeliczana według kursy sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). To, że w tym przypadku kursy te faktycznie podlegały niewielkim różnicom nie oznacza, że bank nie osiągał z tego tytułu dodatkowego dochodu. Nawet jednak gdyby istniała bezpośrednia relacja pomiędzy wysokością różnicy w kursie kupna i sprzedaży waluty, z jednej strony, a jakością świadczonej usługi bankowej, z drugiej strony, to i tak niejednoznaczność określenia kursu odpowiednio sprzedaży i zakupu i jednostronność kształtowania mechanizmu przeliczania potwierdza, że jest to klauzula niedozwolona.

Klauzule pozwalające na arbitralnego działania banku obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają zasadę równości stron (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 oraz z dnia 30 września 2020r., I CSK 556/18).

Nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania ustaleń wskazujących, że sporne postanowienia nie podlegały negocjacjom, umowa przewiduje dowolność kształtowania tabeli kursowej, powodowie nie miała wpływu na kształtowanie umowy i nie byli dostatecznie informowani o ryzyku walutowym. Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych nie oznacza, że taka możliwość negocjacji istniała w tym przypadku. Wniosek kredytowy był przygotowany pod konkretny produkt, który zaoferowano powodom jako korzystny z punktu widzenia wysokości rat bez dostatecznych informacji o negatywnych skutkach takiej umowy. Zeznania świadków wskazują, że umowa była standardowa , przygotowana przez centralę bank. Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy tworzy domniemanie, że konstrukcję umowy oparto na wzorcu, na którego brzmienie konsument nie miał rzeczywistego wpływu. To pozwana winna więc obalić to domniemanie. Nawet jeżeli kredytobiorcy mogli zapoznać się z umową , to nie obala to oceny prawdziwości zeznań powoda, że przedstawiono im gotową umowę. Także zeznania świadków powołanych w odpowiedzi na pozew nie są wystarczające do zakwestionowania ustaleń, że w tym przypadku powodowie mogli wybrać kredyt w PLN lub korzystniejszy z uwagi na wysokość rat kredyt odnoszący się do waluty obcej ale nie mogli wynegocjować realizującego także ich interes ekonomiczny, mechanizmu przeliczania świadczeń do tej waluty. Zakwestionowane przez Sąd pierwszej instancji postanowienia nie były przedmiotem negocjacji. Ciężar dowodu obalenia tego domniemania wynikający z art. 385 ¹§4 k.c. spoczywał zaś na stronie pozwanej.

Istnienie procedur czy systemów zabezpieczenia ryzyka nie uchyla prawidłowości ustaleń, że w tym przypadku pozwany został na takie ryzyko walutowe narażony. Okoliczność, że powszechna jest świadomość skutków ryzyka walutowego nie oznacza, że prawidłowo zrealizowano obowiązek informacyjny przy zawieraniu umów z pozwanym. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom będącym konsumentami informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji powodujących związanie warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb).

Sad Apelacyjny nie podziała stanowiska o powszechnej wiedzy o zjawisku hiperinflacji z lat osiemdziesiątych. Oczywiste natomiast jest , że powodowie mieli świadomość, że zmiana kursów walut zmieni wysokość rat. Powodowie podpisali zawartym we wnioski kredytowym oświadczenie o zapoznaniu się z symulacją kosztów obsługi kredytu i z występującym ryzykiem kredytowym (k 181). Podpisali też umowę, w której wskazywano wpływ zmian kursów na wysokość kredytu i wysokość raty (§10ust. 3). Niewątpliwie też w (...) Banku istniały zasady zapoznania się z informacją dla osób ubiegających się o produkt hipoteczny indeksowany kursem waluty obcej. Symulacja jednak wskazywała, że podawano wysokość wzrostu kursu o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu 12 miesięcy poprzedzających zawarcie umowy tj o 10,71 % (k182). Ponadto symulacja potwierdza zeznania powoda , że przedstawiano, że kredyt złotówkowy będzie droższy niż kredyt w CHF. Podawano, że waluta CHF jest stabilna i nie ma ryzyka. Informacje nie mogły więc ilustrować możliwego kształtowania się wysokości kredytu po dłuższym okresie spłaty w sytuacji znacznego osłabienia wartości złotego. Podpisanie więc blankietowego oświadczenia nie dowodzi rzeczywistego pouczenia, stąd powoływanie się na rekomendację S nie może być decydujące.

Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. Symulacje liczbowe powinny więc pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana powinna wykazać, że informacja przedstawiona powodom dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj co najmniej takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości, lub mogło nastąpić w przypadku jeszcze większej deprecjacji wartości PLN, co w tym przypadku nie zostało wykazane. Trzeba podkreślić, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C‑139/22 AM i PM vs mBank S.A. ). Zdaniem więc także Sądu Apelacyjnego informacja przedstawiona przez bank nie była w tym przypadku wystarczająca. Obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powodowie zawarli umowę bez odpowiedniej świadomości możliwości nieograniczonego wzrostu zwaloryzowanej wysokości zadłużenia.. Informacja przedkładana przez zawarciem umowy nie dawała świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty zadłużenia może mieć charakter nielimitowany. Okoliczność, że powodowie w czasie trwania umowy mogli być beneficjentem korzystnych dla nich ruchów kursowych nie uchyla oceny, że na konsekwencje niekorzystnych wahań kursów bardziej narażeni byli konsumenci . Przy stosunkowo słabej walucie krajowej wrażliwej także na pozaekonomiczne czynniki, bank wypłacając świadczenie w złotych nie jest dotknięty w sposób istotny skutkami ruchów kursu wynikających z osłabienia CHF względem złotego. Ewentualne zmiany na niekorzyść pozwanej, w istocie nie są istotne dla sytuacji ekonomicznej banku., szczególnie w aspekcie zabezpieczeń związanych z zakupem walut obcych. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażony był pozwany i to nawet gdyby strona powodowa musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów.

Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego w złotych- indeksowanego do waluty obcej, było na gruncie w art. 353 ¹ k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ówczesnego prawa bankowego nie zakazywał tego typu umów . Wprowadzenie art. 69 ust. 2 pkt 4 a, w świetle art.4 i 5 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.165.984), wskazywało , ze tego typu umowy co do zasady nie są sprzeczne z prawem. Sama idea indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytowego.

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 ^{( 1)}§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ^{( 1)} § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter. Nie można więc dzielić takiego warunku. , jeżeli takie częściowe usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę

Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., ponadto przepis ten ma znaczenie dla umów określających świadczenie w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Ponadto nowelizacja z dnia 23 października 2008 r., która określa sposób przeliczania nie wiązała się ze skutkami wstecznymi. Tut. Sąd w wyroku z dnia 22 czerwca 2020 r. I ACa 1684/17 dotyczącym kredytu denominowanego uznał, że art. 24 ustawy o NBP to norma, która w połączeniu z art. 32 ustawy o NBP, oraz art. 356 § 2 k.c., daje podstawy do wypełnienia luki dotyczącej sposobu przeliczenia spłat na walutę obcą i przyjęcia, że miarodajny jest w tym przypadku kurs średni waluty ustalany przez NBP. Wsparciem dla tej koncepcji była także treść art. 137 a Prawa bankowego, jednakże w aspekcie treści wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, prezentowanej w orzecznictwie TSUE, nie można przyjąć, że są to normy dyspozytywne, które mają na celu wypełnienia luki w sytuacji nieuczciwych postanowień umowy zawartej z konsumentem. Ani art. 358§2, jak też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe również nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Także strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych.

Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu w walucie obcej treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby treść ta zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Nie ma też możliwości przekształcenia kredytu denominowanego w kredyt zlotowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2024 r. I CSK 28/23).

W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 ^{( 1)}§1k.c. skutku związania powodów wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczania wysokości wypłaty świadczenia jak i określenia świadczeń powodów. Trudno przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor (§13 lit. b regulaminu). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i dotyczące kredytu denominowanego kursem CHF wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2021 r. I CSKP 55/21 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2023 r. I CSK 1417/232 ).

Należy podkreślić , iż Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 25 kwietnia 2024 III CZP 25/22 wyjaśnił, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, to w obowiązującym stanie prawnym, nie można przyjąć, że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. W razie zaś niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy z zastrzeżeniem, że nie chodzi o bezwzględną nieważność o jakiej mowa w art. 58§1 k.c. lecz o brak potwierdzenia postanowień umowy przez konsumenta i brak możliwości uznania, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353 ¹§1 k.c. Nie było także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zastosowanie jednak w sprawie miała regulacja szczególna dotycząca ochrony konsumenckiej oparta na dyrektywie nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE nr L 95 z 21 kwietnia 1993 r.s. 29).

Powództwo realizujące podstawowe, ustawowe prawa konsumenta, nie narusza art. 5 k.c. Ponadto na tę klauzulę generalną nie może powoływać się skutecznie na. ten, kto sam narusza zasady współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem tych zasad przez bank był wskazany wyżej sposób ukształtowania umowy kredytowej. Nie bez znaczenia dla oceny braku zasadności zarzutu nadużycia prawa są też odstraszające cele powołanej Dyrektywy, na które zwracał też uwagę Sąd pierwszej instancji. Niezależnie od tego powództwo w części dotyczącej ustalenia nie stanowi używania prawa lecz dążenie do ustalenia istnienia (nieistnienia stosunku prawnego z którego prawo może wynikać). Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji co do istnienia tego interesu w rozumieniu art. 189 k.p.c., szczególnie wobec potrzeby usunięcia niepewności prawnej tak w odniesieniu do ewentualnych wzajemnych roszczeń pozwanej jak i także co do skuteczności zabezpieczeń kredytu.

W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56).

Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C 140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Nie można więc żądać sformalizowanego oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24). Sąd Apelacyjny uznaje jednak, że powodowie reklamacji i w pozwie nie wskazywali jasno, ze nie chcą utrzymania umowy. Konstrukcja dochodzonego wówczas roszczenia opierała się na przyjęciu, że powodowie dokonali nadpłat a w pozostałej części umowa pozostaje w mocy i strony są związane kredytem w złotych bez waloryzacji. Trudno wiec przyjąć, ze strona pozwana mogła uznawać, że powodowie dochodzą roszczenia z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego w braku możliwości utrzymania umowy. Dopiero w piśmie z dnia 24 czerwca 2022r modyfikującym żądanie (k 465) powodowie jasno wskazali wskazywali, że świadomie odmawiają potwierdzenia wadliwych postanowień umowy i strona pozwana na pewno od daty doręczenia odpisu tergo pisma (k. 472) nie mogła już przyjmować, że wykonywana umowa jest ważna, co rodzi wymagalność obowiązku i po tej dacie pozwana pozostaje w opóźnieniu.

Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22). Tej potrzeby nie ma przede wszystkim w sytuacji, gdy konsument nadpłacił kredyt. Sama okoliczność, że świadczenie spełnione przez powodów na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powodów, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne , że pozwana miała możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności.

Nie doszło też do naruszenia art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. Z uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 wynika, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Niezależnie od tego przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy UE nr 93/13 nie określają skutków nieważności umów zawierających abuzywne postanowienia. Wykładnia jednak tych przepisów wskazuje, że ewentualne uwzględnienie zarzutu zatrzymania nie może pozbawić konsumenta prawa do odsetek za opóźnienie (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 grudnia 2023 r. C-28/22 WE i TL vs Syndyk Masy Upadłości Getin Noble Bank S.A ). Ta wykładnia leżała u podstaw rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji.

Wobec powyższego, w częściowym uwzględnieniu apelacji powodów Sad drugiej instancji zmienił zaskarżone orzeczenia na podstawie art. 386§1 k.p.c. zasadzając odsetki ustawowe za opóźnienie o d dnia 18 sierpnia 2022r. . Nie podzielając zarzutów apelacji powodów w pozostałej części Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów w części dalej idącej na podstawie art. 385 k.p.c. Na tej też podstawie oddalono apelację strony pozwanej jako w całości niezasadną.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1 i 98§1 ¹ k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. i art. 391§1 k.p.c. oraz w zw. z §2 pkt 7 i §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 t.j.) . Uznano przy tym, że powodowie są częściowo przegrywającymi własną apelację natomiast są w całości wygrywającymi w odniesieniu do apelacji przeciwnika. Uwzględniono także podzielność świadczenia należnego powodom z tytułu kosztów procesu (por. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r. III CZP 54/23).