Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess

Protokolant: Sara Cieślik

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa J. G. i D. G.

przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą we W.

o zapłatę i o ustalenie, ewentualnie o zapłatę

na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu

z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt I C 398/21

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III w ten sposób, że zasądzoną
w nim kwotę 500 zł podwyższa do kwoty 6.400 zł (sześć tysięcy czterysta złotych);

2.  oddala apelację powodów w pozostałym zakresie;

3.  oddala apelację strony pozwanej w całości;

4.  znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 292/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I C 398/21 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu uwzględnił powództwo D. G. i J. G. przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą we W. w ten sposób, że ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) z dnia 11 kwietnia 2006 r., oddalił powództwo w zakresie żądania zapłaty oraz zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 500 zł tytułem części kosztów postepowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Sąd okręgowy uznał, że zawarte w umowie kredytowej klauzule tworzące mechanizm indeksacji są abuzywne. Usunięcie ich z zawartej umowy oznacza, że umowa ta jest nieważna, zaś wykreowany przez nią stosunek zobowiązaniowy nie istnieje. Świadczenie spełnione przez powodów w wykonaniu tej umowy mają charakter świadczeń nienależnych i podlegają zwrotowi.

Jednakże pomimo zasadności roszczenia o ustalenie i zapłatę sąd oddalił żądanie zapłaty, albowiem skuteczny okazał się podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia z wierzytelnością banku zgłoszoną do potrącenia w wysokości 205.594,92 zł, która jest wierzytelnością wyższą, zgodnie z art. 498 § 2 k.c. Zarówno wysokość wierzytelności powodów zgłoszona w pozwie z tytułu dokonanych spłat rat kredytowych na kwotę 133.530,93 zł oraz wysokość wierzytelności banku zgłoszona do potrącenia w wysokości 297.574,32 zł z tytułu zwrotu udostępnionego kapitału kredytu nie były kwestionowane przez strony.

Apelację od wyroku sądu okręgowego wniósł pozwany, zaskarżając wydany wyrok w części uwzględniając powództwo i wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie solidarnie od powodów kosztów postępowania apelacyjnego. W apelacji zawarte zostały zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c., w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c.) oraz prawa materialnego (art. 189 k.p.c., art. 58 § 1 k.c. w zw. art. 69 Prawa bankowego, art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 ¹ k.c., art. 58 § 2 k.c., art. 385 ¹ § 1 k.c., art. 385 ¹ k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29.07.2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z. art. 22 ¹ k.c., art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 385 ² k.c. art. 358 § 2 k.c., art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe oraz art. 5 pkt. 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o wsparciu kredytobiorców, art. 8 Prawa bankowego

art. 5 ust. 2 pkt. 7 i pkt. 10 Prawa bankowego w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego, art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 4, art. 1 ust. 1 lit a) i b) ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy prawo bankowe, art. 358 § 2 k.c., art. 3 k.c., art. 405 k.c., art. 410 § 1 i 2 k.c., art. 411 pkt 1 i 2 k.c.),

Na podstawie art. 380 k.p.c. wniósł o rozpoznanie przez Sąd Odwoławczy postanowienia Sądu I instancji z 15 listopada 2022 r. o pominięciu wniosku dowodowego z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i bankowości.

Apelację od wyroku sądu okręgowego wnieśli także powodowie, zaskarżając wydany wyrok w części oddalającej powództwo, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa o zapłatę i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania w pełnej wysokości i w podwójnej stawce minimalnej oraz o zasądzenie kosztów postepowania apelacyjnego. W apelacji zawarte zostały zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 203 ¹ § 1 k.p.c., art. 203 ¹ § 2 k.p.c., art. 98 § 1 k.p.c. i art. 100 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c.) oraz prawa materialnego (art. 65 § 1 k.c., art. 499 k.c. w zw. z art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 61 k.c., art. 499 k.c. w zw. z art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 89 k.c., art. 118 k.c. w zw. z art. 385 ¹ §1-2 k.c. w zw. z 353 ¹ k.c. w zw. z art. 58 § 1- 2 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia sąd apelacyjny zważył, co następuje.

1.  Niezasadne są zarzuty kwestionujące postanowienie dowodowe sądu pierwszej instancji. Ani wykładnia umowy kredytowej, ani ocena abuzywności zawartych w niej postanowień, nie wymagały wiadomości specjalnych. Zbędnym było więc przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego z dziedziny bankowości i rachunkowości, w szczególności na okoliczności wskazywane przez pozwanego.

2.  Niezasadnie skarżący kwestionuje pominięcie dowodów z zeznań zgłoszonych w tej sprawie świadków. Okoliczności, które pozwany zmierzał wykazać za pomocą tych dowodów, takiej jak: zakres pouczeń udzielanych przez bank konsumentom i obowiązujące w tym zakresie procedury wewnętrzne banku wynikały z dowodów w postaci dokumentów wytworzonych przy zawarciu umowy kredytowej, w tym samego dokumentu umowy, i nie były w istocie w tej sprawie sporne. Sporna natomiast była ocena prawna tych okoliczności, w szczególności ocena należytego w świetle reguł prawa konsumenckiego wypełnienia przez bank przedkontraktowego obowiązku informacyjnego. Jest to jednak zagadnienie odnoszące się do wykładni prawa materialnego i w tym zakresie prawidłowo zostało przez sąd okręgowy rozważone. Pozostałe okoliczności, które miały zostać wykazane dowodami z zeznań świadków – możliwość negocjowania treści umowy kredytowej, czy zdolność kredytowa powodów, a także sposób finansowania akcji kredytowej przez bank pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

3.  Niezasadne są zarzuty pozwanego zmierzające do zakwestionowania podstawy faktycznej wydanego rozstrzygnięcia. Jak wskazano to już powyżej, okoliczności faktyczne sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia nie były pomiędzy stronami sporne i wynikają w pierwszej kolejności z treści dokumentów załączonych do akt sprawy. Treść tych dokumentów nie była przez żadną ze stron kwestionowana.

4.  Wbrew zarzutom pozwanego ustalenia faktyczne sądu okręgowego nie pozostają w sprzeczności z treścią dokumentów zgromadzonych w tej sprawie. Z ustaleń tych wynika natomiast, że bank nie realizował obowiązku informacyjnego w szerszym zakresie, aniżeli wynikający ze złożonych w tej sprawie dokumentów wytworzonych przez zawarciu umowy kredytowej, ani też nie doszło do indywidualnego uzgodnienia pomiędzy powodami a bankiem postanowień tworzących mechanizm indeksacji.

5.  Niezasadnie w ramach zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. skarżący kwestionuje dokonane przez sąd okręgowy ustalenie, że postanowienie tworzące mechanizm indeksacji nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem. Zgodnie z art. 385 ¹ k.c. za indywidualnie negocjowane należy uznać tylko takie postanowienia umowy, które zostały zaproponowane przez konsumenta albo były przedmiotem rzeczywistych negocjacji, choćby negocjacje te nie doprowadziły do zmiany postanowienia zaproponowanego przez przedsiębiorcę. Trafnie sąd okręgowy uznał, że sytuacja taka nie miała miejsca w tej sprawie.

6.  O braku indywidualnego uzgodnienia zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych świadczy przede wszystkim sam sposób zawarcia umowy, której treść oparta była o stosowany przez bank wzorzec. W istocie taki sposób zawierania umowy w zasadniczy sposób ogranicza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego. Wskazać należy przy tym, odnosząc się w tym zakresie do twierdzeń apelującego, że w świetle art. 385 ¹ k.c. sama możliwość prowadzenia negocjacji co do określonych klauzul, nie oznacza, że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione. Również dokonanie przez konsumenta wyboru waluty kredytu, czy jednej z ofert kredytowych przedstawionych przez bank, nie oznacza, że postanowienia zawartej umowy były przedmiotem indywidualnych negocjacji.

7.  W świetle powyższego uznając, że skarżący skutecznie nie zakwestionował ustaleń faktycznych sądu okręgowego. Uznając te ustalani za prawidłowe, sąd apelacyjny opiera na nich swoje dalsze wywody w tej sprawie.

8.  Zawarte w art. 385 ^{( 1)} k.c. zastrzeżenie, aby postanowienia umowy określające główne świadczenia stron sformułowane zostały w sposób jednoznaczny, ma swoje źródło w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, który nakazuje, aby postanowienia umowne „zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem” oraz w art. 5 dyrektywy 93/13, który ten sam warunek nakłada na postanowienia umowne przedstawione konsumentowi na piśmie. Wymóg przejrzystości postanowień umowy należy rozumieć w ten sposób, że umowa powinna przedstawiać w sposób jasny konkretne działanie mechanizmu, do którego odnoszą się dane postanowienia, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych postanowieniach umowy, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (wyrok TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16 Andriciuc p. Banca Românească, pkt 45). Tak rozumiana transparentność postanowień tworzących mechanizm indeksacji nie została w tej sprawie zachowana. Sam brak określenia w umowie jasnych reguł odnoszących się do istoty mechanizmu indeksacji i ustalania wysokości marży należnej bankowi nie spełnia warunków jednoznaczności i kompletności.

9.  W wypadku kredytu, takiego jak zawarty przez powodów, a więc indeksowanego kursem waluty CHF, rażące naruszenie interesów konsumenta polega przede wszystkim na obciążeniu konsumenta nieograniczonym ryzykiem kursowym. Zawarty w takiej umowie mechanizm indeksacji zakłada bowiem ze swej istoty istnienie nieograniczonego w istocie ryzyka zmiany kursu waluty. Ryzyko to, w przypadku deprecjacji waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji kredytu, w sposób nieograniczony obciąża kredytobiorcę. Ryzyko to jest szczególnie wysokie zważywszy na wieloletni okres trwania tego typu umów. Mając przy tym na uwadze, że umowa kredytu bankowego indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej należy do umów złożonych i skomplikowanych, co w szczególności dotyczy wbudowanych w tę umowę mechanizmów indeksacji, wymóg należytego poinformowania konsumenta o prawnych konsekwencjach tej umowy i związanych z nią potencjalnych ryzyk jest szczególnie istotny.

10.  Podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że bank nie wyjaśnił należycie konsumentowi funkcjonowania mechanizmu indeksacji i związanego z nim ryzyka. Konsument powinien zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu, indeksowaną do waluty obcej, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia. Przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy uwzględniając okres, na który umowa jest zawierana. Informacje te powinny umożliwić przeciętnemu konsumentowi nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również pozwolić zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której zaciągnął zobowiązanie, względem waluty rozliczeniowej. W orzecznictwie TSUE wskazano, że w wypadku umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że relacja między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej (zob. m.in. wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, sprawy połączone od C‑776/19 do C‑782/19).

11.  Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Bank wystawia bowiem konsumenta na nieograniczone i długotrwałe ryzyko kursowe. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznaczny i zrozumiały, tak aby unaocznić konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, a także: wyroki SN z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

12.  Tak rozumiany przedkontraktowy obowiązek informacyjny nie został przez bank zrealizowany. Przesądza to tym samym o abuzywności klauzul umownych tworzących mechanizm indeksacji. Konsument zawierając umowę opartą na mechanizmie indeksacji ponosi nieograniczone ryzyko wahań kursowych związanych z deprecjacją złotego lub wzrostem wartości waluty obcej. Zważywszy przy tym na okres, na który zawarta została umowa w niniejszej sprawie, ryzyko to ma charakter długotrwały i rozłożony w czasie.

13.  Zawarte w umowie kredytowej klauzule indeksacyjne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta również z tego powodu, że ich treść kreuje po stronie banku uprawnienie do jednostronnego ustalania wysokości kursów przeliczeniowych, a tym samym umożliwia bankowi jednostronne ustalanie wysokości świadczenia kredytobiorców. Takie ujęcie abuzywności jest obecnie szeroko akceptowane w orzecznictwie. (zob. spośród wielu wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18).

14.  Z powyższych względów zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące abuzywność klauzul tworzących mechanizm indeksacji zawarty w umowie powodów są niezasadne.

15.  Wbrew twierdzeniom pozwanego nie można uznać, że art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw usunął abuzywność klauzul indeksacyjnych, tudzież wyłączył możliwość ich badania. Przepisy ustawy z 29 lipca 2011 r. nie mają znaczenia dla oceny wpływu stwierdzonej abuzywności na dalsze losy całej umowy kredytowej. Pogląd ten należy uznać za utrwalony w orzecznictwie (zob. przykładowo: wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Oceny tej nie zmienia odosobniony w istocie pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14. W efekcie nie można podzielić tezy z tego ostatniego wyroku, zgodnie z którą ustawa antyspredowa wprowadziła narzędzie prawne pozwalające wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia i tym samym abuzywność tych postanowień została w tym zakresie usunięta. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, w szczególności w wyroku z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18. Zbędne w tym miejscu jest powtarzanie tych rozważań, które sąd apelacyjny podziela.

16.  Uznając abuzywność zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że ich usunięcie z zawartej umowy skutkuje upadkiem całej umowy kredytowej.

17.  Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W tym zakresie należy wskazać na wyrok TSUE z 23 listopada 2023 r. (Provident Polska, C – 321/22). W orzeczeniu tym Trybunał wskazał, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku. W świetle tego stanowisko badanie istnienia interesu prawnego w kontekście podniesionych przez skarżącego zarzutów jest niezasadne i w istocie bezprzedmiotowe.

18.  Nie można podzielić koncepcji odmiennych zawierających propozycje zastąpienia abuzywnych klauzul przeliczeniowych jakimś innym mechanizmem odwołującym się do kursu rynkowego, czy średniego kursu NBP. Wskazać należy, że na stworzenie takiego mechanizmu nie zdecydował się ustawodawca polski, zaś tworzenie takiego mechanizmu w drodze stosowania ogólnych zasad prawa lub stosowania pewnych przepisów przez analogię uznać należy za niedopuszczalne w świetle reguł ochrony konsumenta wynikających z orzecznictwa TSUE. Wśród wielu wypowiedzi TSUE w tym zakresie wystarczy wskazać na wywody zawarte w wyroku z 16 marca 2023 r. w sprawie C- 6/22. Niezależnie od tego podnieść należy, że substytuowanie przeliczeniowych klauzul abuzywnych nie zapewnia realizacji zamierzonego w tej sprawie celu ochrony konsumenta, którym jest wyeliminowanie nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego.

19.  Nie można również podzielić koncepcji proponujących proste usunięcie klauzul przeliczeniowych i dalsze rozliczanie umowy z pominięciem całego mechanizmu indeksacji – bądź jako kredytu złotowego, bądź kredytu walutowego. Zastosowanie tych koncepcji skutkowałoby wykreowaniem całkowicie nowego stosunku prawnego o odmiennej istocie i innym charakterze. Pozostaje to w sprzeczności z modelem ochrony konsumenta wynikającym z prawa unijnego, a w konsekwencji prawa polskiego.

20.  Skarżący w apelacji opowiadając się za dalszym utrzymaniem umowy kredytowej obszernie odwołuje się do wyroku TSUE z 29 kwietnia 2021 r. (C-19/20, Bank BPH), który zapadł na tle umowy o analogicznej treści, co będąca przedmiotem sporu w niniejszym postępowaniu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wyrok ten był również przedmiotem rozważań sądu okręgowego, podobnie, jak i wyrok SN z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22. Zdaniem skarżącego należy z umowy kredytowej powodów wyłączyć co najwyżej postanowienia umowne dotyczące obowiązku zapłaty marży. W pozostałym zakresie strony powinny być związane umową kredytową w dotychczasowym kształcie. Stanowisko skarżącego jest nieprzekonujące i trafnie nie zostało podzielone przez sąd okręgowy.

21.  Rozważana w przywołanym wyroku TSUE C – 19/20 koncepcja (określana niekiedy również jako doktryna blue pencil) zakłada możliwość pominięcia (wykreślenia) jedynie części abuzywnego postanowienia, o ile nie prowadzi to do zmiany pozostałej części tego postanowienia, zaś pozostała po wykreśleniu część postanowienia zachowuje sens. Zarazem, jak wskazuje Trybunał usunięcie takie nie może skutkować zmianą treści postanowienia poprzez zmianę jego istoty (pkt 80 wyroku w sprawie C-19/20). Wbrew wywodom skarżącego uznać należy, że eliminacja części klauzuli dotyczącej marży banku zmienia sens brzmienia całego postanowienia umownego. Co jednak istotniejsze i co w istocie przesądza o niemożności zastosowania w tej sprawie koncepcji blue pencil, proponowana przez skarżącego redukcja nie usuwa zagrożenia interesu konsumenta i tym samym nie realizuje celów jego ochrony. Jak wskazano to już uprzednio, istota naruszenia interesów konsumenta w tej sprawie dotyczy klauzul ryzyka kursowego, które w sposób nieograniczony nakładają na konsumenta ryzyko kursowe przez cały okres trwania umowy, ryzyko, którego istnienia konsument nie był świadomy w chwili zawarcia umowy na skutek nienależytego wykonania obowiązku informacyjnego przez pozwanego. Usunięcie fragmentu klauzuli abuzywnej, w sposób proponowany przez pozwanego, nie usuwa problemu ryzyka kursowego wynikającego z zastosowanego w umowie kredytowej mechanizmu indeksacji. Tym samym nie stanowi w okolicznościach niniejszej sprawy należytego środka ochrony.

22.  Zastosowana sankcja nieważności całej umowy nie pozostaje przy tym w sprzeczności z zasadą proporcjonalności. Zasada proporcjonalności zawiera trzy dyrektywy składowe – dyrektywę przydatności, nakazującą zastosowanie spośród możliwych środków najbardziej przydatnego, dyrektywę konieczności, zgodnie z którą spośród kilku równorzędnych środków służących realizacji zakładanego celu należy wybrać środek najmniej dolegliwy oraz dyrektywę proporcjonalności sensu stricte. Zważywszy na cel przyznanej w tej sprawie ochrony zmierzający do wyeliminowania nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego, skutek w postaci upadku całej umowy stanowi w tym wypadku środek przydatny, konieczny i proporcjonalny. Zamierzonego celu ochrony nie spełnia natomiast postulowane przez skarżącego rozwiązanie zmierzające do utrzymania zawartego w umowie mechanizmu indeksacji.

23.  Uznanie upadku całej umowy kredytowej skutkuje uznaniem świadczeń spełnionych przez strony w wykonaniu tej umowy za świadczenia nienależne. Pozwany bank zobowiązany jest więc do zwrotu powodom kwot wpłacanych w wykonaniu umowy kredytowej, powodowie zaś zobowiązani są do zwrotu na rzecz banku kwoty otrzymanego kredytu. Przy czym, jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, obie te kondykcje są od siebie niezależne.

24.  Tym samym bezzasadnie pozwany odwołuje się do aktualnego orzecznictwa TSUE, albowiem W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw od przyjęcia poglądu prawnego, że wyrok TSUE z dnia 19.06.2025 r., sygn. C-396/24 jest dowodem na prezentowanie przez TSUE poglądu o zasadności teorii salda w ramach rozliczeń w tzw. sprawach frankowych, w miejsca teorii dwóch kondykcji, w sytuacji kiedy z roszczeniem występuje konsument.

Po pierwsze nie wynika to wprost z tezy cyt. wyżej wyroku, który został wydany w konkretnej sprawie na pytanie Sądu Krajowego, w której powodem był Bank udzielający kredytu.

Przede wszystkim należy wskazać, że zasadzie w każdym orzeczeniu TSUE, również w tym ostatnim, z dnia 19.06.2025 r., sygn. C-396/24, odnoszącym się do Umowy kredytu frankowego: zgodności teorii dwóch kondykcji z dyrektywą 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zawarte jest zastrzeżenie, że Sąd musi mieć na uwadze, czy są spełniane cele tej dyrektywy 93/13, tj., a cel ten jest spełniony, jeśli zachowany jest skutek zakazu stosowania nieuczciwych warunków umownych.

Udzielając odpowiedzi na pytanie Sądu Krajowego TSUE orzekł, że:

1) Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że:

stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

W uzasadnieniu w pkt 38 podkreślił, że:

„Niemniej jednak konsekwencje, jakie należy wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku znajdującego się w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, powinny umożliwić osiągnięcie dwóch celów. Po pierwsze, sąd powinien czuwać nad tym, aby możliwe było przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta. Po drugie, należy upewnić się, że przedsiębiorca zostanie zniechęcony do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (wyrok z dnia 25 listopada 2020 r., Banca B. , C-269/19, EU:C:2020:954, pkt 38).”

W ocenie Sądu Apelacyjnego trudno zakwestionować argumentację pełnomocnika powoda, albowiem:

- nie jest prawdą, że Trybunał stwierdził, że teoria salda jest właściwa

- nie jest prawda, ze Trybunał stwierdził, ze teoria dwóch kondykcji jest niewłaściwa

- a wręcz przeciwnie, na gruncie pkt 40 i następnych Trybunał wskazał wprost, ze na gruncie dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich możliwe jest domaganie się, czy to przez kredytobiorców, czy przez instytucję finansową, zwrotu świadczeń nienależnych.

Jedynie Trybunał zastrzegł dodatkowy warunek, że jeśli Bank chce wyegzekwować w ramach teorii dwóch kondykcji swoją należność, to dyrektywa 93/13/EWG sprzeciwia się takiej wykładni prawa krajowego, która umożliwiałaby bankowi żądanie od konsumenta zwrotu całej kwoty kredytu nominalnego bez względu na dokonane już spłaty. Tym samym Trybunał wykluczył możliwość dochodzenia od frankowicza całości kapitału bez uwzględnienia tego, co już spłacił.

Należy zgodzić się także z tym, że wyrazem potwierdzeniem stosowania teorii dwóch kondykcji w orzecznictwie TSUE jest m.in. wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt C-28/22, dotyczy kwestii przedawnienia roszczeń banku oraz prawa zatrzymania w kontekście umów kredytów frankowych. Trybunał orzekł, że termin przedawnienia roszczeń banku nie może rozpoczynać biegu od daty trwałej bezskuteczności umowy, a zarzut zatrzymania nie może pozbawiać konsumenta ustawowych odsetek za opóźnienie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, brak jest zatem podstaw do przyjęcie poglądu, że w sprawach rozliczeń z umów kredytu frankowego, stosowanie teorii dwóch kondykcji nie jest zgodne z dyrektywą Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

25.  Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 411 pkt 1 i 2 k.c. Przewidziane w art. 411 pkt 1 k.c. wyłączenie możliwości zwrotu spełnionego świadczenia nie dotyczy sytuacji, gdy spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej umowy. Z kolei przepis art. 411 pkt 2 k.c. interpretowany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego wąsko, zaś jego stosowanie ograniczone w istocie do świadczeń quasi-alimentacyjnych, czy związanych ze stosunkiem pracy. Przyjmuje się tym samym, że nie ma on zastosowania do wzajemnych rozliczeń pomiędzy kredytobiorcą i bankiem w związku z nieważnością umowy kredytowej. Wyraźnie teza taka została wyrażona w uchwale SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 oraz uchwale 7 sędziów SN, III CZP 6/21. Sąd apelacyjny pogląd ten respektuje.

26.  Brak też podstaw do uwzględnienia apelacji powodów z uwagi na skuteczność podniesionego przez poznanego zarzutu potrącenia z przyczyn i na podstawie określonej w uzasadnienie zaskarżonego wyroku.

27.  Bezzasadność podniesionych zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego podniesionych w apelacji powodów, w tym zarzut przedawnienia roszczenia pozwanego, wynika też z przedstawionej powyżej analizy, w zakresie braku podstaw do uwzględnienia zarzutów podniesionych w apelacji pozwanego.

28.  Zaskarżony wyrok podlegał jednak korekcie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

29.  Zaznaczy c bowiem należy, że nawet w sytuacji wzajemnego zniesienia kosztów postępowania w zakresie żądania zapłaty, to powodowie są stroną wygrywającą sprawę w zakresie żądania ustalenia. Tym samym zasadnym jest obciążenie pozwanego obowiązkiem zwroty powodom połowy kosztów zastępstwa, czyli połowy z kwoty 10.800 zł, czyli 5.400 zł. Ponadto powodowie wygrali sprawę co do zasady, co uzasadnia zwrot na ich rzecz poniesionej przez nich opłaty od pozwu w kwocie 1.000 zł. Tak więc łącznie zasadnym było zasądzenie na rzecz powodów od pozwanego kwoty 6.400 zł.

30.  Dlatego, skoro apelacja powodów w tym zakresie okazała się zasadna, Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt I sentencji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

31.  W pozostałym zakresie apelacja powodów, jako niezasadna podlegała oddaleniu i dlatego orzeczono jak w pkt 2 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

32.  Wobec braku podstaw do uwzględnienia apelacji pozwanego orzeczono jak w pkt 3 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

33.  O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono jak w pkt 4 sentencji na podstawie art. 100 k.p.c., wobec faktu, że w istocie apelacje obu stron podlegały oddaleniu.