Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSO (del.) Agnieszka Włodyga

Protokolant: Michał Góral

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2025 r. w Krakowie

sprawy z powództwa M. K. i S. K.

przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I C 1826/21

1.  w wyniku częściowego uwzględnienia apelacji strony pozwanej zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1 w ten sposób, że kwotę 32.637,01 CHF zastępuje kwotą 15.357,88 CHF (piętnaście tysięcy trzysta pięćdziesiąt siedem franków szwajcarskich 88/100), a datę 27 października 2022 r. zastępuje datą 14 sierpnia 2024 r.;

2.  oddala apelację strony pozwanej w dalej idącej części;

3.  zasądza od strony pozwanej Banku (...) S.A. w W. na rzecz powodów M. K. i S. K. łącznie, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 606/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 28 kwietnia 2025 r.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I C 1826/21, Sąd Okręgowy w Krakowie:

1. zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów M. K. i S. K. łącznie kwotę 17.667,98 zł (siedemnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt siedem złotych 98/100) oraz kwotę 32.637,01 CHF (trzydzieści dwa tysiące sześćset trzydzieści siedem franków szwajcarskich 01/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27.10.2022 r. do dnia zapłaty,

2. ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) (...) z dnia 28.12.2005 r. zawartej pomiędzy powodami M. K. i S. K. a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W.,

3. oddalił powództwo w pozostałym zakresie,

4. zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów M. K. i S. K. łącznie kwotę 11.834,00 zł (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

Sąd I Instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k. 409-411), które Sąd Apelacyjny podziela w całości i przyjmuje za własne i zgodnie z którymi:

Wniosek o kredyt złożony przez powodów w dniu 28 listopada 2005 r. obejmował łącznie kwotę 243.460 zł. Jako walutę kredytu we wniosku wskazano CHF. Kredyt miał być spłacany w ratach równych.

Dnia 23 grudnia 2005 r. strony zawarły umowę o kredyt nr (...) (...) ( (...)) na kwotę 243.460,00 zł (§2 ust. 1). Kredyt był indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§2 ust. 2)

Celem kredytu było nabycie prawa własności nieruchomości budowanej przez dewelopera w K., przy ulicy (...) nr domu (...), lokal nr (...) (§2 ust 3-4).

Na kredytowej nieruchomości została ustanowiona hipoteka na rzecz banku (§2 ust. 5).

Okres kredytowania wynosi 420 miesięcy, w tym liczba miesięcy karencji 9, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§2 ust. 6 umowy).

Wypłata kredytu miała nastąpić w transzach, na rachunek bankowy dewelopera (§ 3 ust. 1, 2 umowy).

Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu wynosiło 2,69% w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.90 p.p. stałej w całym okresie kredytowania (§6 ust. 1-2).

Powodowie zobowiązali się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z §2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) SA (§7 ust. 1). Dalej strony postanowiły, że kredyt będzie spłacany w 420 ratach miesięcznych, w tym 9 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 411 ratach miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej. Spłata kredytu następowała poprzez bezpośrednie potrącenie przez Bank należnych mu kwot z rachunku Kredytobiorców nr (...) (§7 ust. 1, 2 i 3).

Zabezpieczenie kredytu stanowiła m.in. hipoteka kaucyjna do kwoty 413.882,00 zł ustanowiona na rzecz Banku na kredytowanej nieruchomości (§ 9 ust. 1).

Integralną część umowy stanowił Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. W § 1 ust. 1 umowy powodowie oświadczyli, że otrzymali regulamin, zapoznali się z nim i akceptują warunki w nim zawarte.

Stosownie do postanowień § 5 ust. 14 regulaminu w przypadku nie złożenia dyspozycji uruchomienia w terminie określonym w ust. 13, Bank zastrzega sobie prawo odmowy jej realizacji oraz w pierwszym dniu roboczym po tym terminie, od nieuruchomionej kwoty pobiera jednorazową opłatę w wysokości określonej w obowiązującym na zawarcia umowy kredytu cenniku. W przypadku kredytu w walucie obcej opłata ustalana jest od kwoty kredytu, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku w dniu pobrania prowizji (...) Banku (...) S.A. Opłata doliczana jest do części uruchomionej kredytu.

Z kolei w § 7 ust. 5 Regulaminu ustalono, że dla kredytów w walucie obcej, prowizja od udzielenia kredytu ustalana jest od kwoty kredytu, przeliczonej na PLN według kursu kupna dewiz z dnia sporządzenia umowy kredytu, na podstawie Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku.

W przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty (§8 ust. 3 regulaminu).

W przypadku kredytu w walucie obcej Kredytobiorca może zastrzec w umowie kredytu, iż Bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie Banku (§ 8 ust. 4 regulaminu).

W przypadku kredytu w walucie obcej, Bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów Walut Obcych. Od wymagalnego kapitału wyrażonego w PLN Bank nalicza dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych (§ 9 ust. 4 Regulaminu).

W przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty jest obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji, wskazanego przez Kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty. W przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana jest od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji wcześniejszej spłaty (§10 ust. 4 i 5 Regulaminu).

Stosownie do §11 ust. 4 przewalutowanie następuje według kursów, z zastrzeżeniem ust. 5: 1) kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą; 2) sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku (...) w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN.

W przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za przewalutowanie ustalana jest od kwoty sprzed przewalutowania, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia dokonania przewalutowania (§11 ust. 11 regulaminu).

W przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za podwyższenie kwoty kredytu ustalana jest od kwoty podwyższenia, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia sporządzenia aneksu (§12 ust. 3 Regulaminu).

W przypadku kredytu w walucie obcej dla odnawiania zabezpieczeń kredytu stosuje się kurs sprzedaży dewiz obowiązujący w dniu odnawiania zabezpieczenia na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych (§13 ust. 4 regulaminu).

Dnia 10 sierpnia 2012 r. strony zawarły aneks nr (...) na mocy którego m.in. w §2 umowy dodano zapis o następującym brzmieniu:

„Kurs wymiany walut obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania kredytobiorcy wyrażone w walucie obcej, podawany jest w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Podstawą do ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronie serwisu R.w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych. Wartości kursu kupna i wartość kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%.”

„Tabela Kursów Walut Obcych Banku tworzona jest przynajmniej raz dziennie każdego dnia roboczego (…)”

„W przypadku, gdy Tabela Kursów walut Obcych tworzona jest w danym dniu co najmniej dwukrotnie, do ustalenia wysokości zobowiązania wyrażonego w walucie obcej przyjmowany jest kurs sprzedaży dewiz dla danej waluty najkorzystniejszy dla Kredytobiorcy spośród kursów sprzedaży dewiz obowiązujących w Banku w dniu przeliczania zobowiązania na złote polskie. W Przypadku wcześniejszej częściowej spłaty kredytu będzie to najkorzystniejszy kurs sprzedaży dewiz spośród kursów obowiązujących w Banku danego dnia do chwili złożenia dyspozycji wcześniejszej częściowej spłaty”.

Kredyt został wypłacony w trzech transzach, bezpośrednio na konto dewelopera, w łącznej kwocie 243.459,97 zł, co stanowiło równowartość 100.351,15 CHF. Na dzień 02.02.2021r. powodowie spłacili 83.174,94 zł i 32.637,01 CHF tytułem kredytu, w tym w okresie od 02.07.2011r. do 02.02.3021 r. powodowie uiścili na rzecz strony pozwanej co najmniej kwoty 17.667,98 zł oraz 32.637,01 CHF.

Pismem z dnia 26 marca 2021 r. powodowie złożyli reklamację i wezwali stronę pozwaną do zapłaty kwot 84.880,94 zł oraz 32.637,01 CHF w terminie 30 dni w związku z nieważnością umowy. W odpowiedzi na ww. pismo strona pozwana odmówiła uczynieniu zadość powyższym roszczeniom.

Była to pierwsza umowa kredytowa zawarta przez powodów. Kredyt indeksowany kursem franka szwajcarskiego został powodom przedstawiony jako najkorzystniejszy. Powodowie początkowo starali się uzyskać kredyt w walucie złoty polski, nie wiedzieli na czym polega indeksacja, jednakże nie mieli odpowiedniej zdolności kredytowej na kredyt złotówkowy. Jedynym rozwiązaniem był kredyt indeksowany walutą CHF. Powodów zapewniano, że frank szwajcarski to stabilna waluta. Nie mieli oni wypływu na treść umowy, w dniu zawarcia umowy został im przedłożony wzorzec do podpisu. Na kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona żadna działalność gospodarcza. Od 2012 roku po podpisaniu aneksu, powodowie spłacają kredyt w CHF, kupują je w internetowym kantorze. W dacie podpisania umowy posiadali w banku tylko rachunek w PLN. Nie było mowy o żadnych gwarancjach na wypadek gwałtownego wzrostu kursu CHF. Obecnie do spłaty pozostało im około 290.000 zł.

Sąd I instancji dokonał oceny prawnej roszczeń pozwu (k. 412-419) wskazując na zasadność roszczeń pozwu zarówno o ustalenie jak i zapłatę wraz z odsetkami za opóźnienie od należności głównej, z tym że od dnia złożenia przez powodów oświadczeń o wyrażeniu zgody na stwierdzenie nieważności umowy, a to zgodnie z uchwałą SN z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21, a nie od dnia zajęcia stanowiska przez pozwany Bank w przedmiocie odmowy uznania reklamacji powodów.

Strona pozwana, w apelacji od wyroku, wskazała, że, na podstawie art. 367 § 1 i § 2 k.p.c., zaskarża wyrok sądu I instancji w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1, 2 i 4 sentencji wyroku.

Zaskarżonemu wyrokowi, zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1.  art. 232 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 6 k.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności błędne ustalenie, że sporne klauzule umowne (§ 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy) nie były indywidualnie negocjowane, że powodowie nie mieli wpływu na treść kwestionowanych postanowień, w tym nie mogli ich negocjować, że postanowienia dot. klauzuli indeksacyjnej pozwalają bankowi na dowolne i nieograniczone kształtowanie wysokości świadczenia, a sposób określania kursów publikowanych w T. jest niczym nieograniczony, że bank nie pouczył powodów w sposób rzetelny o rzeczywistym ryzyku związanym z indeksacją kredytu, nie przedstawił zależności między potencjalnym wzrostem kursu CHF a wysokością zobowiązania, że powodowie nie zdawali sobie sprawy jak duże mogą być zmiany kursu; bezpodstawnym przyjęciu, że pracownik banku czy doradca kredytowy nie wytłumaczyli powodom zasad ustalania kursów walut przez bank, występowania różnych kursów walut dla transakcji gotówkowych i bezgotówkowych, nie poinformowali, że w przypadku wzrostu kursu wzrośnie saldo kredytu, że można negocjować każde postanowienie umowy, jak również o spreadzie. Bezzasadne przyznanie wiarygodności całości zeznań powodów i bezzasadne pominięcie przy dokonywaniu ustaleń co do rzekomej abuzywności klauzuli indeksacyjnej dokumentu „symulacja kosztów kredytu”, błędne uznanie, że powód posiadał status konsumenta w rozumieniu k.c.

2.  art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. polegające na bezpodstawnym pominięciu dowodu z opinii biegłego na okoliczności wskazane przez stronę pozwaną podczas gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy

3.  art. 235 ² § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. polegające na pominięciu dowodu z zeznań świadków S. M., P. G., zanonimizowanych zeznań świadków J. C. i K. M. podczas gdy dowody te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy

4.  art. 235 ² § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. polegające na pominięciu dowodu z oględzin płyty CD zawierającej wymienione w odpowiedzi na pozew dokumenty w formie elektronicznej podczas gdy dowody te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy

5.  art. 316 § 1 k.p.c. poprzez niewzięcie pod uwagę stanu prawnego obowiązującego na dzień zamknięcia rozprawy i niezastosowanie art. 358 § 2 k.c. podczas gdy zastosowanie tego przepisu było obowiązkiem sądu I instancji i pozwoliłoby utrzymać umowę w mocy oraz rozliczyć ją w oparciu o uczciwy dla obu stron kurs średni NBP

- naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1.  art. 189 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy

2.  art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. art. 385 ¹ § 3 k.c., art. 22 ¹ k.c. poprzez błędną wykładnię wskazanych przepisów i bezpodstawne przyjęcie, że sporne klauzule umowne nie były negocjowane i nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodami, że w sprawie można dokonać oceny abuzywności postanowień umowy w sytuacji gdy powodowie nie posiadali statusu konsumenta, ponieważ kredytowana nieruchomość została nabyta w celu generowania zysku z najmu, że sporne postanowienia umowne spełniają przesłanki abuzywności, w szczególności są sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interes konsumentów jako strony słabszej, zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, bezpodstawne przyjęcie, że sporne postanowienia umowy naruszały dobre obyczaje i interes powodów podczas gdy bank działał w sposób uczciwy, poprzez uznanie, że przy ocenie abuzywności klauzul umownych nie chodzi o to w jaki sposób umowa była wykonywana tylko o to jakie uprawnienia przyznawała jednej ze stron umowy na moment jej zawarcia

3.  art. 69 ust 1 i 2 ustawy Pr. bankowe w zw. z art. 358 ¹ § 2 i § 5 k.c., art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. oraz art. 353 ¹ § 1 k.c., art. 58 § 1 k.c., w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3 k.c., w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG w zw. z art. 353 ¹ k.c. oraz art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 4 ustawy antyspreadowej poprzez błędne stwierdzenie nieważności umowy podczas gdy istnieje możliwość zastąpienia spornych postanowień umowy przepisami prawa dyspozytywnego ewentualnie odniesieniem ich do średniego kursu NBP, sąd powinien stosować prawo a nie je tworzyć, sąd zaniechał kompleksowego rozważenia czy orzeczenie którego podstawą jest uznanie umowy za nieważną w całości nie narusza zasad współżycia społecznego, w szczególności zasady słuszności i pewności obrotu gospodarczego, sąd stosując sankcję nieważności umowy naruszył zasadę proporcjonalności oraz zasadę utrzymania umowy w mocy

4.  art. 58 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego z uwagi na niewystarczające pouczenie powodów o ryzyku kursowym

5.  art. 56 k.c. oraz art. 65 k.c. poprzez ich niezastosowanie do rozliczeń z umowy kredytowej oraz art. 358 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie wprost do rat płatnych po dniu 24 stycznia 2009 r. i niezastosowania w miejsce kursów z tabeli kursów walut obcych kursu średniego NBP

6.  art. 41 ustawy Pr. wekslowe poprzez jego niezastosowanie w sytuacji uznania za bezskuteczne postanowień umownych przewidujących mechanizm indeksacji kredytu indeksowanego kursem CHF podczas gdy taką możliwość przewiduje orzecznictwo SN

7.  art. 5 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i nieuwzględnienie zaistniałych w czasie istotnych realiów ekonomicznych takich jak zmiana wartości pieniądza, cen nieruchomości i poziomu dochodów oraz nieuwzględnienie sytuacji licznych kredytobiorców złotowych

8.  art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz art. 409 k.c. poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że bank bezpodstawnie wzbogacił się kosztem powodów oraz zasądzenie na rzecz powodów kwot wskazanych w wyroku podczas gdy świadczenie przez powodów na rzecz banku znajdowało podstawę w łączącym strony stosunku prawnym

9.  art. 118 k.c. w zw. z art. 120 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że roszczenie powodów nie jest świadczeniem okresowym tylko roszczeniem dot. nienależnego świadczenia

10.  z daleko posuniętej ostrożności procesowej, wyłącznie w razie nieuwzględnienia żadnego innego zarzutu naruszenia prawa materialnego, strona pozwana sformułowała zarzut naruszenia art. 506 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i błędne stwierdzenie nieważności umowy podczas gdy powodowie aneksem z dnia 21 sierpnia 2012 r. konwalidowali klauzule abuzywne i skutkiem aneksu było umorzenie uprzednio istniejącego zobowiązania powstałego na podstawie umowy i powstanie nowego zobowiązania – umowy kredytowej o istotnie zmienionej treści pozbawionej rzekomo abuzywnych klauzul indeksacyjnych

Strona pozwana, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 368 § 1 pkt 4 k.p.c., wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz o zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów procesu w postępowaniu I instancyjnym oraz o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Powodowie, w odpowiedzi na apelację strony pozwanej, wnieśli o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie od strony pozwanej na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Wnieśli też o pominięcie wniosków dowodowych z zeznań świadków i opinii biegłego – uprzednio pominiętych przez sąd I instancji i powtórzonych w apelacji.

W piśmie z dnia 10 września 2024 r. pozwany Bank wniósł o przeprowadzenie dowodu z pisma powodów „oświadczenia o potrąceniu” z dnia 13 sierpnia 2024 r. zawierającego oświadczenie o potrąceniu kwot dochodzonych w niniejszym postępowaniu sądowym co powinno skutkować co najmniej oddaleniem żądania o zapłatę.

Powodowie, w piśmie z dnia 28 stycznia 2025 r. wnieśli o przeprowadzenie dowodu z dokumentów do niego dołączonych oraz zajęli stanowisko w kwestii dot. oświadczenia o potrąceniu dokonanego przez kredytobiorców wskazując, że jest ono prawnie irrelewantne jako, że bank nie powołał się na to potrącenie w kwalifikowany sposób, tj. nie zakomunikował go wyraźnie jako zarzut potrącenia (art. 203 ¹ k.p.c.).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej zasługiwała na częściowe uwzględnienie i spowodowała konieczność dokonania korekty orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., w związku z nowymi okolicznościami jakie zaistniały już po wydaniu wyroku przez sąd I instancji.

Jak już wskazano wyżej, Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i wnioski wyprowadzone przez sąd I instancji, przedstawione w pisemnym uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 17 listopada 2022 r. w pełnym zakresie. Przy czym uzupełniająco w toku postępowania przed Sądem II instancji zostało ustalone, że:

- powodowie w piśmie z dnia 9 sierpnia 2024 r. wezwali pozwany Bank do zapłaty kwoty 65.506,96 zł jako kwot świadczonych nienależnie w wykonaniu nieważnej umowy o kredyt w okresie od 2 luty 2006 r. do 2 czerwca 2011 r.; kwoty 13.882,02 CHF jako kwot świadczonych nienależnie w wykonaniu nieważnej umowy o kredyt w okresie od 2 marca 2021 r. do 2 lipca 2024 r.; kwoty 1.706 zł jako kwoty pobranej nienależnie z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu; przy czym kwota świadczenia wskazana w walucie CHF powinna być przeliczona z zastosowaniem kursu średniego NBP obowiązującego w chwili zapłaty a nie wymagalności świadczenia (art. 358 § 2 k.c.) – pismo z dnia 9 sierpnia 2024 r., (k. 521)

- powodowie w piśmie z dnia 13 sierpnia 2024 r. zatytułowanym „oświadczenie o potrąceniu” skierowanym do banku (...) S.A. oświadczyli, że w związku z nieważnością umowy o kredyt z dnia 23 grudnia 2005 r. potrącają wierzytelności wzajemnie im przysługujące względem Banku, w kolejności jak niżej:

1. najpierw wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym tj.

- 65.506,96 zł jako kwot świadczonych nienależnie w okresie od 2 luty 2006 r. do 2 czerwca 2011 r.;

- 13.882,02 CHF jako kwot świadczonych nienależnie w okresie od 2 marca 2021 r. do 2 lipca 2024 r.;

- 1.706 zł jako kwoty pobranej nienależnie z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu

2. następnie wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia w procesie sądowym tj.

- 3.733,63 zł jako skapitalizowane odsetki liczone za okres od 27 października 2022 r. do 13 sierpnia 2024 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu, wyrażonej w walucie PLN

- 6.896,92 CHF liczone za okres od 27 października 2022 r. do 13 sierpnia 2024 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu, wyrażonej w walucie CHF (odsetki te zostały przeliczone na kwotę 31.263,04 zł po kursie średnim NBP z dnia potrącenia)

3. na sam koniec, wierzytelności dochodzone wobec banku w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy, tj.

- 17.667,98 zł oraz 32.637,01 CHF przeliczona na kwotę 147.940,30 zł po kursie średnim NBP z dnia jej potrącenia), (k. 508)

- przed Sądem Okręgowym w K., do sygn. akt(...) toczy się sprawa z powództwa pozwanego banku przeciwko kredytobiorcom, tj. powodom w niniejszej sprawie. W sprawie tej, w odpowiedzi na pozew, pozwani podnieśli m. in. procesowy zarzut potrącenia i przedłożyli oświadczenie o potrąceniu przedłożone również w niniejszej sprawie. Bank (...) domagał się zasądzenia kwoty 243.459,97 zł odpowiadającej wysokością nominalnej wartości kapitału kredytu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności od dnia 14 sierpnia 2024 r. Do sprawy powodowy Bank przedłożył m.in. wezwanie do spełnienia świadczenia z dnia 22 lipca 2024 r., odebrane przez kredytobiorców w dniu 30 lipca 2024 r. i zawierające 14-dniowy termin do spełnienia świadczenia. W sprawie tej w dniu 12 marca 2025 r. Sąd I instancji wydał wyrok w którym oddalił powództwo, (zapisem urzędowy wykonany po przejrzeniu akt sprawy o sygn. (...), k. 579 + okoliczności niesporne między stronami)

Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia prawa procesowego, podniesionych w apelacji, Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że zarzuty naruszenia prawa procesowego, zawarte w apelacji strony pozwanej nie zasługiwały na uwzględnienie. Zarzut naruszenia prawa procesowego jest uzasadniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki. Skarżący wykaże, że sposób postępowania sądu I instancji naruszył indywidualnie oznaczoną normę/normy prawa procesowego. Równocześnie skarżący wykaże, że naruszenie to prowadziło do następstw, które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Zarzut naruszenia prawa procesowego jest uzasadniony jedynie wówczas jeżeli zostanie dowiedzione, że gdyby nie zaistniałe błędy proceduralne sądu I instancji, orzeczenie kończące spór między stronami miałoby inną treść. Strona pozwana, w apelacji zarzuciła wyprowadzenie przed sąd I instancji wniosków sprzecznych z treścią materiału dowodowego z dokumentów, zwłaszcza umowy o kredyt, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, brak wszechstronnego rozważenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz błędną, w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego ocenę dowodu z zeznań powodów. Zarzut tak sformułowany nie zasługiwał na uwzględnienie. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, został prawidłowo oceniony przez sąd I instancji. Poza okolicznościami wynikającymi wprost z dokumentów, okoliczności takie jak: zakres pouczeń udzielonych przez bank kredytobiorcom przed zawarciem kwestionowanej w sprawie umowy, świadomość po stronie kredytobiorców ryzyk wiążących się z zawieraną umową o kredyt rodzącą stosunek prawny wiążący strony na szereg lat, brak możliwości negocjowania postanowień umowy mających charakter standardowy (np. ustalanie kursów walut przez bank wraz ze wskazaniem ich konkretnej wysokości w tabelach kursowych banku) zostały ustalone przez sąd I instancji m.in. w oparciu o dowód z zeznań powodów, który z kolei zostały ocenione nie w sposób dowolny a swobodny (art. 233 k.p.c.).

Zarazem, Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się w postępowaniu sądu I instancji nieprawidłowości, które miały by doprowadzić do błędu w ustaleniach faktycznych. Prawidłowo, in casu, Sąd I instancji pominął wnioski dowodowe złożone przez stronę pozwaną o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków czy z opinii biegłego wskazując w pisemnym uzasadnieniu, że przeprowadzenie wnioskowanych dowodów było zbędne biorąc pod uwagę tezy dowodowe na jakie zgłoszono poszczególne dowody. Fakty które miałby być ustalone w drodze zeznań świadków czy opinii biegłego ds. bankowości i finansów były nieistotne dla sprawy, czy nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczyć należy, że dla rozstrzygnięcia sprawy przedmiotem której jest w pierwszej kolejności ocena ważności umowy, ze względu na rodzaj i charakter żądania oraz jego faktyczne i prawne uzasadnienie, decydujące znaczenie ma analiza postanowień kwestionowanej umowy pod kątem ich zgodności z prawem, zasadami współżycia społecznego, w tym ocena poszczególnych postanowień tej umowy w świetle kryteriów przewidzianych w art. 385 ¹ § 1 zd. 1 k.c. Spór pomiędzy stronami sprowadza się bowiem do kwestii materialnoprawnych i koncentruje się na ocenie postanowień umownych stosowanych przez pozwany Bank przez pryzmat ich zgodności z prawem oraz przepisami prawa chroniącymi konsumentów; w szczególności przepisów zakazujących stosowania klauzul abuzywnych we wzorcach umownych stosowanych przez przedsiębiorców. Zasadnicze znaczenie ma zatem sama treść poszczególnych postanowień umowy, natomiast dowody osobowe tudzież z dokumentów czy opinii biegłego mają znaczenie, o ile dotyczą okoliczności odnoszących się do zawarcia samej umowy. Dlatego Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do dopuszczenia dowodów z zeznań świadków czy z opinii biegłego, w oparciu o dyspozycję art. 380 k.p.c.

Dalej, Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte w apelacji strony pozwanej nie zasługiwały na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że prawidłowo sąd I instancji ocenił, że powodowie posiadają interes prawny w żądaniu ustaleniu nieważności umowy. Zgodnie z ugruntowaną, na datę rozpoznawania apelacji, linią orzeczniczą, dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią umowy (zob. np. postanowienie SN z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt I CSK 2162/23). W innym orzeczeniu SN wskazał m.in., że ze względu na to, że zobowiązanie wynikające z umowy kredytu tworzy wieloletni stosunek prawny między stronami, skuteczne powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne w stosunkach między stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości. Rozstrzygnięcie czy zobowiązanie kredytowe istnieje usuwa niejasność, czy na stronach ciążą dalej obowiązki wynikające z umowy kredytu np. spłata rat. Dlatego wątpliwości nie budzi możliwość stosowania powództwa z art. 189 k.p.c. obok lub w miejsce roszczenia majątkowego (postanowienie SN z dnia 9 października 2024 r., sygn. akt I CSK 2757/23). W efekcie, zarzut strony pozwanej naruszenia art. 189 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Idąc dalej, w odniesieniu do zarzutów apelacji, wskazać należy, że w umowie z dnia 28 grudnia 2005 r. strony zawarły m. in. następujące zapisy:

- kwota kredytu to 243.460 zł. kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§ 2);

- kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustalona zgodnie z § 2 umowy w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z kursem Tabelą Kursów Walut Obcych obowiązującą w Banku (...) (§ 7)

Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej postanowień dot. mechanizmu indeksacji i dot. zakresu ryzyk obciążających kredytobiorców (powodowie podpisali się pod dokumentem zawierającym pouczenie o treści „kredytobiorca ponosi ryzyko kursowe, co oznacza, że zarówno rata kredytu jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu – przeliczona na PLN na dany dzień – podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty” – k. 278), a wiążących się z zawartą umową i dokonując ich oceny pod kątem abuzywności postanowień i ich wpływu na umowę kredytu Sąd Apelacyjny stwierdza, że umowa łącząca strony zawiera klauzule niedozwolone, które nie wiążą konsumenta z mocy art. 385 ¹ § 1 zd. 1 k.c. W świetle kryteriów przewidzianych w przywołanym przepisie za niedozwolone należało uznać klauzule, zgodnie z którymi kredyt udzielany w złotych, był indeksowany do waluty CHF wg kursu kupna waluty z tabeli banku na dany dzień, a raty kapitałowo-odsetkowe będą spłacane w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku. Do tego umowa nie zawierała żadnych zasad ustalania kursu waluty CHF. Tak skonstruowana umowa pozostawiała pozwanemu Bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w swoich tabelach kursowych, a w konsekwencji – kształtowania wysokości zobowiązań kredytobiorców. Ograniczeń w tym zakresie nie przewiduje bowiem ani umowa, ani regulamin, ani przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Takie uregulowanie umowne należy wobec tego uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszające interesy konsumenta. Pogląd, w myśl którego postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, pozostaje aktualny w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni pogląd ten podziela (tak m.in. postanowienie SN z 4.10.2023 r., I CSK 368/23, LEX nr 3610428 i powołane tam orzecznictwo), co czyni zarzuty strony pozwanej niezasadnymi. Dodać do powyższego można, że wykładnia językowa art. 385 ¹ § 1 zd. 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta (tak: Uchwała SN(7) z 20.06.2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, zob. także postanowienie SN z 28.09.2023 r., I CSK 204/23, LEX nr 3608342).

Zwrócić też należy uwagę, że postanowienia umowne o analogicznej treści i identycznych skutkach jak postanowienia kwestionowane w niniejszej sprawie zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych – nr wpisu (...). I tak; w wyroku z 27 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1531/09, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w ramach kontroli abstrakcyjnej, uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego we wzorcu umowy o nazwie „umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF” o treści: „raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE zajętym w wyroku z 21 września 2023 r. w sprawie C - 139/22 - art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 8 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by warunek umowny, który nie był indywidualnie negocjowany, został uznany przez właściwe organy krajowe za nieuczciwy z tego tylko powodu, że jego treść jest równoznaczna z treścią postanowienia wzorca umowy wpisanego do krajowego rejestru klauzul niedozwolonych.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przedmiotowej sprawie spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w wymienionym przepisie. Powodowie działali jako konsumenci, a zaciągnięcie kredytu nastąpiło w celu zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych, na co wskazuje wprost dokumentacja kredytowa. Zarzut strony pozwanej, iż powodowie nie posiadają statusu konsumenta w rozumieniu przepisów k.c., powodowie nie zawarli umowy jako konsumenci, a kredytowaną nieruchomość traktowali jako cel inwestycyjny i źródło zysku z najmu Sąd Apelacyjny również ocenia jako bezzasadny i w żaden sposób niewykazany przez stronę pozwaną. Ani z dokumentacji kredytowej ani z zeznań powodów nie wynika, aby chęć nabycia lokalu mieszkalnego miała związek z jakąkolwiek działalnością gospodarczą czy zawodową kredytobiorców (zob. art. 22 ¹ k.c., czy wyrok TSUE z dnia 8 czerwca 2023 r., sygn. akt C – 570/23).

Postanowienia zawarte w umowie będącej przedmiotem niniejszego postępowania nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron o czym świadczy samo zawarcie umowy z zastosowaniem wzorca umownego. Postanowienia umowne kwestionowane w niniejszym postępowaniu dotyczą głównych świadczeń stron, jednak nie zostały one sformułowane jednoznacznie co również wynika z treści umowy. Odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów obowiązującej w pozwanym Banku narusza równorzędność stron umowy, albowiem prowadzi do nierównomiernego rozłożenia uprawnień i obowiązków między stronami stosunku obligacyjnego, co godzi w dobre obyczaje i skutkuje rażącym naruszeniem interesów konsumenta. W tak ukształtowanym stosunku umownym konsument jest bowiem obciążony nieograniczonym ryzykiem kursowym i ponosi niebezpieczeństwo nieograniczonego wzrostu swojego zadłużenia pomimo dokonywania regularnych spłat. Konsument nadto zostaje obciążony tzw. „spreadem walutowym” stanowiącym dodatkowe wynagrodzenie banku za udzielenie kredytu i korzystanie z kapitału poza prowizją oraz odsetkami, pomimo tego, że brak jest ku temu jakichkolwiek podstaw.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wyeliminowanie z umowy klauzul abuzywnych na tyle głęboko ingeruje w kluczowe elementy stosunku zobowiązaniowego i stosunek ten dekompletuje, że umowę należało uznać za nieważną w całości. W doktrynie prawa cywilnego rozwiązanie takie jest akceptowane (tak m.in. B. Gliniecki [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 385 ¹; zob. także uchwała SN z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, nr 2, poz. 11., w treści której Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, iż na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony pozostają związane pozostałą częścią umowy; w treści tego uzasadnienia Sąd Najwyższy wyraził także pogląd, zgodnie z którym stwierdzenie, że postanowienie umowne ma cechy określone w art. 385 ¹ § 1 k.c. i podlega sankcji określonej w art. 385 ¹ § 2 k.c., wyłącza stosowanie w odniesieniu do umowy i tego postanowienia art. 58 § 3 k.c. – a Sąd Apelacyjny, w niniejszym składzie pogląd ten podziela).

Odnośnie kolejnego zarzutu naruszenia art. 358 § 2 k.c. i możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych odwołaniem do kursu średniego NBP, stwierdzić należy, że TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w sprawach połączonych od C 80/21 do C 82/21 stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, który pociąga za sobą nieważność tej umowy w całości, zastąpić warunek umowny, którego nieważność została stwierdzona, albo wykładnią oświadczenia woli stron w celu uniknięcia unieważnienia tej umowy, albo przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, nawet jeśli konsument został poinformowany o skutkach nieważności tejże umowy i zaakceptował je (zob. też postanowienie SN z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt I CSK 3786/23, czy postanowienie SN z dnia 29 marca 2024 r., sygn. akt I CSK 2961/23).

W tym miejscu, w odniesieniu do kolejnych zarzutów apelacji, warto przytoczyć tezy postanowienia SN z dnia 29 marca 2024 r., sygn. akt I CSK 2961/23, zgodnie z którymi:

- oceny tego, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Samo jej wykonanie nie jest zatem okolicznością decydującą o tym, iż postanowienie nie ma charakteru abuzywnego

- jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy

- niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej

- niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 1 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną

- postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.

Brak podstaw do przyjęcia, aby dochodzenie roszczeń przez kredytobiorców stanowiło o naruszeniu zasad współżycia społecznego czy aby wobec zawarcia przez powodów aneksu nr (...) w dniu 21 sierpnia 2012 r. doszło do konwalidacji umowy, w tym klauzule abuzywne, których istnienie, jest badane na datę zawarcia przez strony umowy, przestały obowiązywać.

Jako niezasadny należy ocenić też zarzut naruszenia normy art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c., czy art. 118 k.c. w zw. z art. 120 k.c. Wysokość kwot zasądzonych w wyroku sądu I instancji nie była kwestionowana ani przez powodów ani przez stronę pozwaną. Wg przeważającej, na datę wydawania wyroku przez Sąd Apelacyjny linii orzeczniczej, rozliczenie nieważnej umowy następuje wg teorii dwóch kondykcji. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21, której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”. Stąd zarzut naruszenia art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c., czy art. 118 k.c. w zw. z art. 120 k.c. Sąd Apelacyjny ocenia jako chybione, również co do daty wymagalności roszczeń powodów o zwrot nienależnie uiszczanych przez szereg lat świadczeń, co do którym nie może być mowy o ich przedawnieniu w świetle zacytowanych wyżej przepisów których bardziej szczegółowe omawianie jaki się jako zbędne.

Do powyższego dodać jednakże należy, że po wydaniu wyroku przez sąd I instancji (17 listopada 2022 r.), a przed rozpoznaniem apelacji strony pozwanej przez sąd II instancji pojawiły się nowe okoliczności, które Sąd Apelacyjny winien wziąć pod uwagę w świetle dyspozycji art. 316 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt V CSK 68/18, wskazał m.in., że odpowiednie stosowanie art. 316 § 1 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym oznacza, że sąd drugiej instancji zobowiązany jest – przy uwzględnieniu unormowań zawartych w art. 380 i 382 k.p.c. – brać pod uwagę zmiany w stanie faktycznym i prawnym sprawy wpływające na treść orzeczenia.

Złożenie przez powodów oświadczenia o potrąceniu wierzytelności posiadanych przez kredytobiorców w stosunku do banku z wierzytelnością pozwanego Banku posiadaną w stosunku do kredytobiorców, przy uwzględnieniu, że wierzytelności każdej ze stron wynikają z faktu świadczenia w oparciu o nieważną umowę o kredyt zawartą przez strony w dniu 28 grudnia 2005 r., w ocenie Sądu Apelacyjnego, wymagało dokonania analizy, jako że ewentualne wygaśnięcie wierzytelności, wskutek jej potrącenia z wierzytelnością drugiej strony jest niewątpliwie zmianą okoliczności do której doszło po wydaniu wyroku przez sąd I instancji, którą sąd drugiej instancji jest obowiązany wziąć pod uwagę.

Powodowie w oświadczeniu o potrąceniu z dnia 13 sierpnia 2024 r. potrącili wierzytelności wzajemnie im przysługujące względem Banku, w kolejności jak niżej:

- 65.506,96 zł (wierzytelność nieobjęta żądaniem zasądzenia w niniejszym procesie sądowym tj. odpowiadająca świadczeniom uiszczonym w okresie od 2 luty 2006 r. do 2 czerwca 2011 r.);

- 13.882,02 CHF (wierzytelność świadczona nienależnie w okresie od 2 marca 2021 r. do 2 lipca 2024 r.), przeliczone na kwotę 62.925,80 zł po średnim kursie NBP z dnia potrącenia;

- 1.706 zł (kwota pobrana nienależnie z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu

- 3.733,63 zł (skapitalizowane odsetki liczone za okres od 27 października 2022 r. do 13 sierpnia 2024 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej w niniejszym procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu, wyrażonej w walucie PLN)

- 6.896,92 CHF (skapitalizowane odsetki liczone za okres od 27 października 2022 r. do 13 sierpnia 2024 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej w niniejszym procesie, wyrażonej w walucie CHF (odsetki te zostały przeliczone na kwotę 31.263,04 zł po kursie średnim NBP z dnia potrącenia)

- 17.667,98 zł (wierzytelność zasądzona wyrokiem sądu I instancji)

- 32.637,01 CHF przeliczona na kwotę 147.940,30 zł po kursie średnim NBP z dnia jej potrącenia (wierzytelność zasądzona wyrokiem sądu I instancji). Wierzytelność powodów na dzień 14 sierpnia 2024 r. zamyka się kwocie 330.743,71 zł.

Strona pozwana posiada w stosunku do kredytobiorców wierzytelność w kwocie 243.459,97 zł odpowiadającą wysokością kapitału kredytu udostępnionego kredytobiorcom. Wobec wezwania o zapłatę, wierzytelność ta została postawiona w stan wymagalności, odsetki tytułem opóźnienia od tej kwoty należne są od dnia 14 sierpnia 2024 r. (dane ustalone w oparciu o dokumenty zalegające w aktach sprawy o sygn. I C 6420/24)

Zgodnie z art. 498 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1), wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2).

Wszystkie przesłanki warunkujące możliwość dokonania potrącenia zostały spełnione: wzajemność wierzytelności (tzn. dłużnik jest jednocześnie wierzycielem swojego wierzyciela i odwrotnie), jednorodzajowość świadczeń, wymagalność obu wierzytelności (z zastrzeżeniem jak niżej) oraz możliwość dochodzenia ich przed sądem. Odnośnie wymagalności wierzytelności wskazać należy, że wierzytelność jest wymagalna, gdy wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia przez dłużnika. W literaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że wymagalna musi być jedynie wierzytelność potrącającego. Co prawda nie wynika to wprost z przepisu, jednak na gruncie wykładni systemowej takie rozwiązanie wydaje się uzasadnione, zwłaszcza ze względu na możliwość przedterminowego spełnienia świadczenia przewidzianą w art. 457 k.c.

Odnośnie zarzutu potrącenia, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I CSK 4426/23, wskazał m. in., że pozwany może zgłosić zarzut potrącenia dopiero po wytoczeniu powództwa przeciw niemu, lecz obowiązany jest wtedy jednoznacznie wyrazić wolę potrącenia w toku postępowania. W innym postanowieniu z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt V CSK 284/21, Sąd Najwyższy wyraził stanowisko zgodnie z którym od potrącenia jako czynności materialnoprawnej - która może być złożona także w piśmie doręczonym w toku procesu czy przed wytoczeniem powództwa - odróżnić trzeba zarzut potrącenia będący czynnością procesową. Ze względu na doniosłe skutki materialnoprawne potrącenia (umorzenie wierzytelności wzajemnej) oraz skutki prawnoprocesowe (litispendencja i res iudicata), pozwany powinien wyrazić swoją wolę potrącenia w sposób dostatecznie wyraźny oraz wskazać kwotowo potrącaną wierzytelność. Ponadto spoczywa na nim wykazanie przesłanek warunkujących dokonanie potrącenia (art. 498 § 1 k.c.).

Na skutek potrącenia własnej wierzytelności z wierzytelnością drugiej strony nieważnej umowy obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, czyli wierzytelności banku. Stąd, powództwo w części obejmującej żądanie zapłaty wobec nowych okoliczności, ujawnionych w sprawie, podlegało częściowemu oddaleniu, po dokonaniu obliczenia wzajemnych wierzytelności stron: 243.459,97 zł – wierzytelność banku, 330.743.71 zł - wierzytelność kredytobiorców przedstawiona przez nich do potrącenia. Różnica tj. kwota 87.283,74 zł podlegała zasądzeniu od pozwanego banku na rzecz kredytobiorców jako kwota nadpłacona przez nich w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, czyli jako świadczenie nienależne. Jako, że powodowie, w pozwie, domagali się zasądzenia kwot: 17.667,98 zł i 32.637,01 CHF i takie kwoty na ich rzecz zasądzono w wyroku z dnia 17 listopada 2022 r., biorąc pod uwagę średni kurs NBP na datę 13 sierpnia 2024 r., który wynosił 4,5329 i po którym powodowie – wierzyciele - przeliczyli należne im kwoty w CHF w związku z zarzutem potrącenia, zmieniając wyrok dokonano przeliczenia kwoty 87.283,74 zł w ten sposób, że pozostawiono należność zasądzoną w wyroku sądu I instancji w walucie PLN – 17.667,98 zł, a pozostałą kwotę 69.615.76 zł przeliczono na CHF co dało kwotę 15.357,88 CHF. Ponieważ rozliczenie nastąpiło na dzień 13 sierpnia 2024 r., odsetki tytułem opóźnienia należą się powodom od strony pozwanej od tego dnia następnego, czyli od dnia 14 sierpnia 2024 r., a to w oparciu o art. 455 k.c., art. 481 k.c. i art. 499 k.c. i art. 498 k.c.

Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym apelację, zwraca uwagę, że podzielenie stanowiska powodów o braku znaczenia potrącenia dokonanego przez kredytobiorców dla niniejszej sprawy, jako że potrącenie zostało złożone na użytek innej sprawy nie zasługiwało na uwzględnienie. Wobec oceny umowy kredytowej z dnia 28 grudnia 2025 r. jako nieważnej, zachodzi konieczność rozliczenia się stron umowy (zob. też uchwałę SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22).

O kosztach postępowania apelacyjnego, w pkt 3 wyroku Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o dyspozycję art. 100 k.p.c. i zgodnie § 2 ust. 7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Od pozwanego Banku na rzecz powodów zasądzono wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów w taryfowej - pełnej wysokości (8.100 zł) biorąc pod uwagę, że apelacja strony pozwanej jedynie częściowo została uwzględniona wobec zmiany okoliczności faktycznych już po wydaniu wyroku przez sąd I instancji. Na marginesie zwrócić też należy uwagę na uregulowanie zawarte w art. 458 ¹⁶ k.p.c.

Sąd Apelacyjny wskazuje, że w sprawie jak niniejsza, o zasadzie ponoszenia kosztów powinno decydować samo rozstrzygnięcie o racjach konsumenta co do nieważności umowy kredytu, a nie zaś porównanie na ile powód utrzymał się ze swym żądaniem pozwu, a na ile z nim uległ. Należy mieć na uwadze, że działania konsumenta są niejako wymuszone nielojalnym postępowaniem pozwanego Banku, który mimo ugruntowanego orzecznictwa SN i TSUE odnośnie umów indeksowanych/denominowanych do waluty CHF, klauzul abuzywnych zawartych w kwestionowanej przez powoda umowie, nie wyraził zgody na rozliczenie kwestionowanej przez kredytobiorcę umowy bez procesu sądowego. Ryzyko obciążenia kredytobiorcy/konsumenta kosztami procesu w sprawie jak niniejsza skutkowałoby niewątpliwie „hamująco”, co nie jest akceptowane w świetle orzecznictwa TSUE.