Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący SSA Marek Boniecki

po rozpoznaniu w dniu 4 września 2024 r. w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa M. Ż. i R. Ż.

przeciwko Gminie M. Z.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda M. Ż.

od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu

z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt I C 1105/15

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od powoda M. Ż. na rzecz strony pozwanej tytułem kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 925/22

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 4 września 2024 r.

Wyrokiem z 29 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił powództwo M. Ż. i R. Ż. przeciwko Gminie M. Z. o zapłatę kwoty 320.780 zł – z tytułu odszkodowania za szkodę, jaką powodowie ponieśli związku
z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; umorzył postępowanie co do kwoty 21.540 zł oraz orzekł o kosztach procesu.

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z których wynika, że:

- 9 maja 2005 r. powodowie stali się – na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej – właścicielami nieruchomości składającej się z dwóch działek, położonych w Z. przy ul. (...);

- nieruchomości przez powodów oznaczone były według wypisu z rejestru gruntów jako grunty orne;

- decyzją z 21 lutego 2008 r. powodowie uzyskali warunki zabudowy polegające na budowie budynku mieszkalnego w zabudowie wolnostojącej wraz z obiektami towarzyszącymi oraz przyłączami w granicach terenu określonego w obrębie działki (...);

- decyzją z 24 kwietnia 2008 r. uzyskali warunki zabudowy polegające na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z obiektami towarzyszącymi w granicach terenu określonego w obrębie działek (...);

- uchwałą z 9 września 2010 r. Rada Miasta Z. zatwierdziła „Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru urbanistycznego: (...); uchwała weszła w życie 30 października 2010 r.;

- zgodnie z uchwalonym planem: działka ewid. nr(...) położona jest: w terenach łąk, pastwisk i nieużytków oznaczonych symbolem (...) leży w granicach obszaru górniczego
i terenu górniczego wód termalnych (...); działka ewid. nr (...) położona jest częściowo: w terenach łąk, pastwisk i nieużytków oznaczonych symbolem (...); w terenach dróg publicznych klasy dojazdowej oznaczonych symbolem (...); leży częściowo w granicach obszaru górniczego i terenu górniczego wód termalnych (...), na działce oznaczono istniejący budynek na terenach rolnych dopuszczony do zachowania;

- zgodnie z poprzednio obowiązującym miejscowym planem ogólnego zagospodarowania przestrzennego Miasta Z., który stracił ważność z dniem 31 grudnia 2003 r., działki (...) położone były w obrębie (...) w terenie(...)- tereny zieleni urządzonej częściowo lub nieurządzonej, w którym nie było możliwości lokalizacji nowych budynków; zgodnie z ustaleniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Z. zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta Z. z 15 grudnia 1999 r., działki ewid. nr (...) i (...) położone były w strefie (...) terenów otwartych o wysokim reżimie ochrony, w których wyklucza się całkowicie wykorzystywanie terenów dla funkcji osadniczej, w tym również związanej z działalnością rolniczą;

- 27 lipca 2006 r. Rada Miasta Z. podjęła uchwałę w sprawie utworzenia parku kulturowego, 28 września 2006 r. Rada Miasta Z. podjęła drugą uchwałę w sprawie utworzenia parku kulturowego, a 1 marca 2007 r. - trzecią, aktualnie obowiązującą, uchwałę
w sprawie parku kulturowego kotliny (...); od lipca 2006 r. działki powodów zostały objęte parkiem kulturowym;

- zapisy studium wykluczają całkowicie wykorzystywanie terenów, na których położone są działki ewid. nr (...)i (...) dla funkcji osadniczej, co przesądzało z góry
o wykluczeniu tych terenów z zabudowy w miejscowym planie;

- pismem z 20 maja 2007 r. powódka zwróciła się o wyłączenie ww. działek z parku kulturowego, próbę swoją motywując pilną potrzebą zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, poprzez budowę domu jednorodzinnego oraz informując, że obecnie zajmuje mieszkanie należące do zasobów gminy, przeznaczone do wyburzenia, które pragnęłaby jak najszybciej opuścić; mając na uwadze powyższe, Rada Miasta Z. podjęła w dniu 20 grudnia 2007r. uchwałę w sprawie zmiany uchwały dotyczącej utworzenia parku kulturowego Kotliny Z., która wyłączyła ww. działki z parku kulturowego;

- na wniosek powodów wydana została pierwsza decyzja Burmistrza Miasta Z. o warunkach zabudowy z 21 lutego 2008 r., dla zmiany zagospodarowania polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego w zabudowie wolnostojącej wraz
z obiektami towarzyszącymi (dojścia dojazdy miejsca postojowe, zieleń towarzyszącą, miejsce gromadzenia odpadów stałych, itp.) oraz przyłączami: kanalizacji sanitarnej i wodociągowym, dla dz. nr (...); w oparciu o tę decyzję Starosta (...) wydał decyzję o udzieleniu pozwolenia na budowę;

- objęta pozwoleniem inwestycja w postaci domu jednorodzinnego została zrealizowana i dla prawidłowego funkcjonowania budynku zrealizowana została też niezbędna związana z nim infrastruktura techniczna;

- w tych samych warunkach wydana została też na wniosek powodów druga decyzja
o warunkach zabudowy z 21 kwietnia 2009 r. dla zmiany zagospodarowania, polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego w wraz z obiektami towarzyszącymi (dojścia, dojazdy, miejsca postojowe) na dz. nr (...), (...);

- pismem z 23 października 2006 r. powodowie wystąpili do Urzędu Miasta Z. z wnioskiem o sporządzenie planu zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem przeznaczenia działek nr (...) na zabudowę mieszkaniową i pensjonatową;

- pismami z 19 października 2009 r. oraz 15 lutego 2010 r. powodowie sformułowali uwagi do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wskazując, że działki (...) powinny być w całości pod zabudowę mieszkaniową i pensjonatową;

- powodowie nie skorzystali z możliwości realizacji inwestycji na podstawie decyzji
o warunkach zabudowy z 21 kwietnia 2009 r.;

- powodowie nabyli działki celem ich zabudowy; w latach 2006-2008 ponieśli szereg wydatków związanych z przygotowaniem i realizacją planowanych na posiadanych działkach inwestycji;

- sąsiednie względem nieruchomości powodów działki zostały zabudowane;

- pismem z 2 kwietnia 2014 r. powodowie – załączając operat i inne dokumenty – wstąpili do pozwanej o wypłatę odszkodowania w wysokości 342.320 zł, z czego 328.110 zł
z tytułu spadku wartości oraz 14.210 zł z tytułu zwrotu części nakładów na uzbrojenie nieruchomości; pismem z 6 czerwca 2014 r. pozwana odmówiła wypłaty odszkodowania.

- 2 listopada 2016 r. powodowie sprzedali swoje udziały po ½ w prawie własności nieruchomości składającej się z działek ewidencyjnych (...) za łączną kwotę 950.000 zł;

- decyzją z 9 listopada 2016 r. Starosta (...) przeniósł na rzecz nowych nabywców nieruchomości decyzję własną z 2 czerwca 2008 r. udzielający powodom pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego w zabudowie wolnostojącej wraz z obiektami towarzyszącymi oraz przyłączem kanalizacji sanitarnej na działce ew. nr (...).

W ustalonym przez siebie stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne, przyjmując, że:

- legitymowani czynnie do dochodzenia cywilnoprawnych roszczeń odszkodowawczych z art. 36 ust. 1 art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. jedn. Dz.U.2022.503, dalej: u.p.z.p.) są właściciele albo użytkownicy wieczyści nieruchomości, których dotknęły skutki zmian w planowaniu przestrzennym, czyli osoby, którym przysługiwały wymienione prawa do nieruchomości w chwili wejścia w życie nowego lub zmienionego planu miejscowego, a status tych osób musi być utrzymany do chwili zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej instancji;

- w toku postępowania powodowie sprzedali wszystkie swoje udziały w prawie własności nieruchomości składającej się z działek ewidencyjnych (...), a zatem utracili legitymację czynną do dochodzenia odszkodowania na podstawie ww. przepisu;

- na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2017 r. pełnomocnik powodów oświadczył wyraźnie, że pozew podtrzymuje, a dodatkowo powołuje się na art. 36 ust. 3 u.p.z.p., które kreuje roszczenie rodzajowo odmienne;

- strona powodowa nie otrzymała od strony pozwanej odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę, jak również, że nie doszło do wykupienia przez stronę pozwaną nieruchomości należącej do strony powodowej ani żadnej jej części;

- zbywający właściciel nieruchomości może żądać od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości, to zaś obniżenie wartości nieruchomości ustala się w sposób wskazany w art. 37 ust. 1 zdanie drugie, według stanu na dzień sprzedaży (art. 37 ust. 1 zdanie pierwsze); ten sposób naprawienia szkody nie odpowiada ściśle sposobowi ustalania odszkodowania na gruncie kodeksu cywilnego;

- w przypadku roszczenia odszkodowawczego przewidzianego w art. 36 ust. 3 u.p.z.p. powinny być łącznie spełnione następujące przesłanki: obniżenie wartości nieruchomości
w następstwie uchwalenia lub zmiany planu miejscowego oraz zbycie nieruchomości, a zatem podstawa faktyczna roszczenia powodów opartego na ww. przepisie pojawiła się dopiero
w listopadzie 2016 r.;

- w tej sytuacji znaczenia nabiera art. 37 ust. 3 u.p.z.p., który dotyczy wyłącznie roszczenia o odszkodowanie równe obniżeniu wartości nieruchomości w przypadku jej zbycia z art. 36 ust. 3 u.p.z.p.; ustanowiony nim termin jest terminem zawitym;

- zwrócenie się do sądu powszechnego o zasądzenie odszkodowania z art. 36 ust. 3 u.p.z.p. wymaga poprzedzającego powództwo sądowe zgłoszenia żądania gminie i to
z zachowaniem pięcioletniego terminu od momentu, gdy plan miejscowy albo jego zmiana stały się ostateczne;

- w ustalonych okolicznościach faktycznych brak byłoby podstaw do oparcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 36 ust. 3 u.p.z.p. przed dniem 2 listopada 2016 r., albowiem fakt sprzedaży nieruchomości nie stanowił przed tą datą podstawy faktycznej powództwa; zgłoszenie tej podstawy faktycznej z natury rzeczy musiało nastąpić po tej dacie, a więc miało miejsce po terminie 5 lat od 30 października 2010 r., tj. od daty wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;

- skoro zatem termin art. 37 ust. 3 u.p.z.p. jednolicie jest uznawany jako zawity, to roszczenie powodów oparte na podstawie z art. 36 ust. 3 u.p.z.p. wygasło;

- na okoliczności pozwalające ocenić zasadność zgłoszonych roszczeń w oparciu o inne przepisy powodowie się nie powoływali; w szczególności Sąd nie znalazł podstaw by zasądzić na rzecz powodów jakiekolwiek odszkodowanie od pozwanej także na podstawie art. 415 k.c., art. 417 k.c. czy 417 ¹ k.c.

Wyrok powyższy w zakresie pkt. I zaskarżył apelacją powód, wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej kwoty 160.390 zł z odsetkami, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Apelujący zarzucił naruszenie: 1) art. 36 ust. 1 i 2 u.p.z.p. w zw. z art. 36 ust. 3 i art. 37 ust. 3 u.p.z.p., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowego o roszczenie z art. 36 ust. 1 i 2 u.p.z.p., podczas którego powodowie zbywają nieruchomość, nie ma wpływu na termin do wystąpienia z roszczeniem normowanym przez art. 36 ust. 3 u.p.z.p.; 2) art. 415 k.c. w zw. z art. 417 §1 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odmowa spełnienia roszczenia powodów o zapłatę odszkodowania, zgłoszonego i umotywowanego pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. (co do zasady, nie co do wysokości) nie była działaniem niezgodnym z prawem i nie pozostawała w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą powodów powstała w wyniku uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, które to zdarzenie obniżyło wartość nieruchomości powodów (przez niemożność korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem).

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny.

Na wstępie zauważyć wypada, że skarżący w wywiedzionym środku odwoławczym nie podniósł zarzutów procesowych, co jest o tyle istotne, że zarzutami tej natury sąd drugiej instancji jest związany.

Wbrew twierdzeniom autora apelacji Sąd Okręgowy nie naruszył prawa materialnego ani w postaci przepisów wskazanych w treści zarzutów, ani norm w środku odwoławczym nie wymienionych.

W sprawie poza sporem pozostawało, że w trakcie rozpoznawanej sprawy powodowie zbyli sporną nieruchomość. Skutkiem tego była utrata przez nich legitymacji czynnej
w dochodzeniu roszczenia wywodzonego z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. Warunkiem skuteczności powództwa odszkodowawczego dochodzonego na tej podstawie prawnej jest bowiem posiadanie statusu właściciela albo wieczystego użytkownika nieruchomości zarówno w dniu wejścia w życie nowego lub zmienionego planu miejscowego, jak i dacie wytoczenia powództwa oraz utrzymanie go do chwili zamknięcia rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku przez sąd drugiej instancji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 2016 r., IV CSK 778/15).

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie może budzić żadnych wątpliwości odrębność roszczeń przewidzianych w art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. oraz w art. 36 ust. 3 u.p.z.p. Jakkolwiek też sąd nie jest związany wskazaną przez powoda podstawą prawną żądania, to związanie takie występuje już w zakresie przywołanej w pozwie podstawy faktycznej (art. 321 §1 k.p.c. w zw. z art. 187 §1 pkt 3 k.p.c.). Zwrócić w tym miejscu należy na to, że przesłanki roszczeń z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. i art. 36 ust. 3 u.p.z.p., poza uchwaleniem lub zmianą planu zagospodarowania przestrzennego, są różne (zob. także wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2010 r., V CSK 452/09). Z przyczyn oczywistych, wobec daty zbycia nieruchomości przez powodów, podstawa faktyczna żądania wywodzonego z art. 36 ust. 3 u.p.z.p. nie została zaprezentowana w pozwie. Co istotne jednak, podstawa faktyczna żądania nie została zmieniona także po sprzedaży nieruchomości. Pełnomocnik powodów jedynie do protokołu rozprawy z 24 kwietnia 2017 r. (k. 288) podał, że dodatkowo powołuje się na art. 36 ust. 3 u.p.z.p. W tej sytuacji nie został dochowany wymóg formalny zmiany powództwa przewidziany w art. 193 §2 ¹ k.p.c., co oznacza, że do zmiany w zakresie podstawy faktycznej żądania nie doszło. Powinnością powoda jest dokładne określenie żądania (rozumianego jako roszczenie procesowe, polegające na sprecyzowaniu rodzaju poszukiwanej przez powoda ochrony prawnej) oraz wskazanie faktów, na których jest ono oparte (art. 187 §1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Roszczenie procesowe z zespołem faktów, z których jest wywodzone, konstruuje ramy rozpoznania i rozstrzygnięcia sądu, także z perspektywy art. 321 §1 k.p.c. Jeżeli w toku sprawy dochodzi do zmiany treści roszczenia lub jego podstawy faktycznej, na powodzie ciąży powinność odpowiedniego zmodyfikowania treści żądania lub jego podstawy faktycznej, albowiem sąd jest związany dotychczasowymi i nie może z urzędu dokonywać zmiany roszczenia lub poszukiwać jego innej podstawy faktycznej. Odmiennie rzecz się ma z podstawą prawną roszczenia, której wybór, wykładnia i zastosowanie (rozumiane jako wynik subsumcji polegający na uwzględnieniu lub oddaleniu powództwa) należy bezsprzecznie do sądu orzekającego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9.02.2024 r., II CSKP 1173/22). W konsekwencji, wobec pierwotnej treści żądania wywodzonego z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. i opartego na właściwej dla tego przepisu podstawie faktycznej, powództwo uwzględnione być nie mogło.

Niezależnie od powyższego rację przyznać należy Sądowi pierwszej instancji odnośnie do tego, że powodowie utracili prawo do domagania się od pozwanej odszkodowania na podst. art. 36 ust. 3 u.p.z.p., a to w związku z brakiem zgłoszenia roszczenia wywodzonego z tego przepisu w terminie określonym w art. 37 ust. 3 u.p.z.p. Analiza charakteru tego terminu przemawia za uznaniem jego zawitego charakteru. W przepisie tym ustawodawca określił dla poszkodowanego właściciela lub użytkownika termin pięciu lat od daty wejścia w życie nowego planu zagospodarowania przestrzennego na zgłoszenie roszczenia do gminy nie stanowiąc, że jest to termin przedawnienia. Ustanowił zatem szczególną procedurę dochodzenia roszczenia, nakładając na poszkodowanych obowiązek zgłoszenia roszczenia podmiotowi określonemu ustawowo jako zobowiązany do wykonania zobowiązania odszkodowawczego przed wystąpieniem z roszczeniem na drogę sądową. Konsekwencją powyższego stanowiska jest przyjęcie, że termin określony w art. 37 ust. 3 u.p.z.p. jest terminem prawa materialnego - terminem zawitym do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego przewidzianego w art. 36 ust. 3 u.p.z.p. właściwej gminie w celu zachowania prawa dochodzenia roszczenia przed sądem powszechnym (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 10.01.2017 r., V CSK 222/16).

W świetle zaprezentowanych wyżej argumentów nie sposób podzielić zarzutu apelacji co do rzekomo wadliwego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowego o roszczenie z art. 36 ust. 1 i 2 u.p.z.p., podczas którego powodowie zbywają nieruchomość, nie ma wpływu na termin do wystąpienia z roszczeniem normowanym przez art. 36 ust. 3 u.p.z.p.

Nie może być także mowy o uchybieniu przepisom art. art. 415 k.c. w zw. z art. 417 §1 k.c.

Odmowa spełnienia roszczenia strony przeciwnej co do zasady nie jest działaniem bezprawnym, podobnie zresztą jak uchwalenie nowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto art. 417 k.c. nie może służyć uniknięciu przez właściciela negatywnych skutków niespełnienia wymogów określonych w art. 36 ust. 1 i 3 u.p.z.p. Niezależnie od tego zwrócić należy uwagę, że przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej wskazane zostały w art. 417 ¹ k.c., a zawarte tam przepisy, w zakresie przedmiotowym tam uregulowanym, stanowią leges speciales względem art. 417 k.c. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostawało, że nie były prowadzone właściwe postępowania zmierzające do ustalenia niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji ani stwierdzenia niezgodności z prawem wydanych decyzji (art. 417 ¹ §2 i 3 k.c.).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podst. art. 374 k.p.c.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, które po stronie pozwanej ograniczyły się do wynagrodzenia radcy prawnego przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw.
z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 6 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).