Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess

Protokolant: Katarzyna Kluz

po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa T. B.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 23 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 2579/21

1.  umarza postępowanie apelacyjne w zakresie apelacji strony pozwanej;

2.  oddala apelację powoda;

3.  zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 1152/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 2579/21 Sąd Okręgowy w Krakowie:

I.  ustalił, że umowa nr (...) z dnia 9 lutego 2009 r. zawarta pomiędzy powodem T. B. a (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą w W. jest nieważna;

II.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 216.273,76 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 24 listopada 2022 r. do dnia zapłaty;

III.  w pozostałej części oddalił powództwo;

IV.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy przedstawił m.in. następujące motywy swego rozstrzygnięcia:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

Należy podnieść, że zawarta przez strony umowa kredytu zawiera niedozwolone postanowienia umowne kształtujące mechanizm indeksacji świadczeń stron z tytułu umowy według miernika, jakim są kursy waluty obcej –CHF. W związku z tym, że umowa kredytu nie może istnieć bez tych postanowień, należy ją uznać za nieważną, a wszelkie świadczenia, jakie powód spełnił na rzecz pozwanego Banku tytułem jej wykonania, powinny mu zostać zwrócone jako świadczenia nienależne.

Sąd ocenił, że w niniejszej sprawie dopuszczalne jest dochodzenie ustalenia nieistnienia umowy na podstawie art. 189 k.p.c.

Skutki usunięcia z umowy niedozwolonych klauzul: indeksacyjnej i ryzyka kursowego.

Skoro postanowienia ww. postanowienia umowy są niedozwolonymi postanowienia umownymi w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. to należy uznać, że nie wiążą one powoda z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy. Jednocześnie jednak z art. 385 ¹ § 2 k.c. wynika, że eliminacja niedozwolonych postanowień umowy co do zasady nie powinna prowadzić do jej nieważności, lecz do związania stron umową w pozostałym zakresie, z pominięciem niedozwolonych postanowień. Po usunięciu kwestionowanych postanowień umowa kredytu przybiera kształt umowy kredytu w walucie złoty polski, bez indeksacji do waluty CHF, z oprocentowaniem określonym według stawki referencyjnej LIBOR 3M. Postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji do waluty CHF dotyczą głównych świadczeń stron i ich wprowadzenie pozwoliły na zastosowanie w umowie oprocentowania według stawki referencyjnej odpowiedniej dla waluty CHF. Na gruncie niniejszej sprawy jest bezspornym, że Bank nigdy nie zaoferowałby powodowi umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty CHF z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną LIBOR 3M, zaś powód z uwagi na wysokość rat nie chciałby zawrzeć umowy kredytu w walucie złoty polski nieindeksowanego do waluty CHF z wyższym oprocentowaniem, opartym o stawkę referencyjną WIBOR. Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu, umowę tą należy uznać za nieważną w całości.

Podkreślenia wymaga przy tym, że powód, po otrzymaniu stosownego pouczenia, na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. oświadczył, że wnosi o stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane. Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki, z których powód nie zdaje sobie sprawy i których nie akceptuje, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy (por. cytowany już poprzednio wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, LEX nr 2723333).

Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego.

Skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powoda na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w orzecznictwie definitywnie przyjęto, że w przypadku wzajemnych rozliczeń banku i konsumentów dokonywanych na tle nieważnych umów kredytu waloryzowanych do waluty obcej zastosowanie ma teoria dwóch kondykcji. Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021r. (sygn.. akt III CZP 6/21), której nadał moc zasady prawnej „ Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021r. (sygn. akt III CZP 11/20), w której stwierdził , że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”. Mając na uwadze powyższe stanowisko należy wskazać, że fakt, iż bank posiada wierzytelność o zwrot świadczenia z tytułu nieważnej umowy nie wpływa na obowiązek banku zwrotu świadczenia powodowi ponieważ rozliczenie obu wierzytelności następuje niezależnie od siebie.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy wynika, że powód w okresie od 9 lutego 2009 r. do 14 lipca 2021 r. uiścił na rzecz pozwanej tytułem spłaty rat kredytu oraz świadczeń ubocznych (prowizja za ubezpieczenie kredytu, składki z tytułu ubezpieczenia) łącznie kwotę 216.273,76 zł, która podlegała zasądzeniu na rzecz powoda, o czym orzeczono jak w punkcie II sentencji.

Strona pozwana zakwestionowała wprawdzie roszczenie powoda co do wysokości, jednakże zarzut ten był ogólnikowy, zaś na poparcie swych twierdzeń strona pozwana nie zgłosiła żadnych dowodów. Należy przy tym zauważyć, iż to strona pozwana, jako bank, dysponuje całością dokumentacji umożliwiającą precyzyjne wyliczenie jakiej wysokości kwoty zostały przez powoda wpłacone przez cały okres wykonywania umowy. Powód nie dysponuje takimi możliwościami. Strona pozwana nie zaoferowała dowodów, uniemożliwiając tym samym weryfikację zasadności swych zarzutów. W tym wypadku, skoro mamy do czynienia z profesjonalistą, który dysponuje całością dokumentacji pozwalającej na precyzyjne wyliczenie kwot wpłaconych przez powoda, jedynie gołosłowne zakwestionowanie roszczenia co do wysokości uznać należy za niewystarczające dla podważenia zasadności objętego pozwem roszczenia. Wskazać także należy, iż skoro umowę, w której przewidziano obowiązek powoda spełniania innych świadczeń związanych z zawarciem umowy, takich jak zapłata prowizji z tytułu udzielenia kredytu oraz obowiązek opłacania składek na poczet ubezpieczenia, uznać należy za nieważną w całości, to upadek umowy pociąga za sobą upadek zapisów dotyczących tych świadczeń. Oznacza to, iż wszelkie pobrane od powoda z tego tytułu świadczenia również podlegają zwrotowi na jego rzecz jako świadczenie nienależne.

Odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej na rzecz powoda kwoty Sąd zasądził od dnia 24 listopada 2022r., tj. od następnego dnia po dniu złożeniu przez powoda, po otrzymaniu stosownego pouczenia, oświadczenia na rozprawie, że nie wyraża on zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Oświadczenie takie zostało złożone na rozprawie w dniu 23 listopada 2022r., w tym dniu zatem ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony, zaś roszczenie stało się wymagalne. Strona pozwana pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia od dnia 24 listopada 2022r. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 maja 2021 r. sygn. III CZP 6/21 do chwili, w której należycie poinformowany konsument wyrazi zgodę na związanie niedozwolonym postanowieniem umownym albo zgody tej odmówi (ew. upłynie rozsądny czas do jej wyrażenia), umowa kredytu, która bez tego postanowienia nie może wiązać, znajduje się w stanie bezskuteczności zawieszonej, tj. nie wywołuje skutków prawnych, choć skutki te może nadal wywołać w razie wyrażenia zgody na postanowienie albo - jeżeli są spełnione stosowne przesłanki - w razie jego zastąpienia regulacją zastępczą. Jest jasne, że tak długo jak trwa stan zawieszenia, kredytodawca nie może domagać się spełnienia uzgodnionych w tej umowie świadczeń. Jednakże zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem dotyczącym stanu bezskuteczności zawieszonej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2010 r., IV CSK 95/10 i z dnia 3 lutego 2017 r., II CSK 159/16, niepubl.; por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1995 r., I CRN 48/95 i z dnia 7 listopada 1997 r., II CKN 431/97, OSNC 1998 Nr 6, poz. 94) nie może również żądać zwrotu spełnionego świadczenia nienależnego, ponieważ decyzja co do związania postanowieniem i umową leży co do zasady w rękach konsumenta. Skoro zaś kredytodawca nie może wystąpić z takim żądaniem i w ten sposób postawić swych roszczeń restytucyjnych w stan wymagalności zgodnie z art. 455 k.c. (co do zastosowania art. 455 k.c. do roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, niepubl., z dnia 16 lipca 2003 r., V CK 24/02, OSNC 2004, Nr 10, poz. 157, z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, IC 2004, nr 11, s. 43, z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCP 1991, Nr 7, poz. 93, z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, Nr 5, poz. 75, z dnia 2 czerwca 2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011, Nr 1, poz. 2 i z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20), rozpoczęcie biegu ich przedawnienia nie wchodzi w rachubę. Sytuacja ulega zmianie dopiero w razie potwierdzenia klauzuli abuzywnej przez konsumenta, kiedy to klauzula oraz umowa stają się skuteczne z mocą wsteczną, albo odmowy jej potwierdzenia (upływu rozsądnego czasu do potwierdzenia), kiedy to dochodzi do utrzymania umowy z regulacją zastępczą (jeżeli są spełnione stosowne przesłanki) albo do całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy. Owa trwała bezskuteczność (nieważność) jest równoznaczna ze stanem, w którym "czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia" w rozumieniu art. 410 § 2 in fine k.c. (condictio sine causa) oraz "nieważnością czynności prawnej" w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c. W związku z tym w pozostałym zakresie roszczenie powoda w zakresie odsetek ulec musiało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w pkt III sentencji.

Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w pkt II wyroku. Powództwo w zakresie żądania zapłaty odsetek od zasądzonej kwoty za okres od dnia doręczenia pozwu do dnia 23 listopada 2022 r. podlegało oddaleniu (pkt III wyroku). Wobec uwzględnienia co do zasady żądań głównych pozwu żądania ewentualne nie podlegały rozpoznaniu.

Od powyższego orzeczenia apelację wniosła obie strony.

Strona pozwana zaskarżyła wyrok w pkt. I, II, IV., zarzucając naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego i wniosła o

1) zmianę zaskarżonego orzeczenia w punkcie I i II i oddalenie powództwa w całości;

2) zmianę zawartego w punkcie IV rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania w całości, w tym kosztów zastępstwa procesowego i obciążenie powoda kosztami postępowania w całości;

3) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem II instancji.

Powód zaskarżył wyrok w zakresie punktu 3 wyroku, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a. art. 481 §1 k.c., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, tj. zasądzenie odsetek liczonymi od kolejnego dnia po złożeniu przez powoda oświadczenia o znajomości skutków ustalenia nieważności umowy, a nie od kolejnego dnia po dniu doręczenia pozwu pozwanej (daty wymagalności),

b. art. 455 k.c. w zw. z art. 481 §1 k.c., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, tj. brak uznania, że pozwana pozostawała w opóźnieniu od kolejnego dnia po dniu doręczenia pozwu, co skutkowało brakiem zasądzenia odsetek od roszczenia głównego od kolejnego dnia po dniu doręczenia pozwu,

Mając na uwadze powyższe powód wniósł o:

1. zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie odsetek od zasądzonej należności głównej za okres od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty,

ewentualnie (w razie oddalenia wniosku z pkt 1):

2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji,

a w każdym wypadku:

3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego,

Każda ze stron wniosła o oddalenie apelacji strony przeciwnej i zasądzenie od strony przeciwnej na swoja rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Strona pozwana pismem z dnia 26 listopada 2024 r cofnęła apelację a w odpowiedzi na to powód wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacje obu stron są bezzasadne z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskrzonego wyroku. Sąd Apelacyjny podziela bowiem ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji uznając je za własne.

Natomiast wobec cofnięcia apelacji przez pozwanego, wskazać należy na treść art. 391 k.p.c. [Odpowiednie stosowanie; cofnięcie środka odwoławczego], zgodnie z którym:

§ 1. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem drugiej instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Przepisy art. 194-196 i 198 nie mają zastosowania.

§ 2. W razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.

Dlatego należało orzec jak w pkt 1 sentencji na mocy powołanego przepisu i umorzyć postępowanie apelacyjne w zakresie apelacji pozwanego.

Przechodząc do oceny zasadności apelacji powoda, to wskazać należy, że o ile, a tak jest w realiach niniejsze sprawy, powodowie upatrują roszczenia w nieważności umowy, to przedstawiona powyżej argumentacja w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazuje precyzyjnie datę wymagalności roszczenia konsumentów dopiero na dzień 23 listopada 2022 r., a w konsekwencji zasadności żądania odsetek od dnia 24 listopada 2022 r. Wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu nastąpi dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej, dopiero wtedy można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny. W realiach niniejszej sprawy powód wyraził swoje świadome stanowisko dopiero po pełnym pouczeniu dokonanym przez Sąd I instancji na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r.

Sąd II instancji nie podziela krytyki wyrażonej w apelacji w stosunku do poglądu prawnego przedstawionego w Uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia podniesionych w apelacji powoda zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Dlatego brak jest podstaw do uwzględnienia materialnoprawnych zarzutów powoda, a w konsekwencji do uwzględnienia wniesionej przez niego apelacji.

W uwzględnieniu poczynionych rozważań Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w pkt 2 sentencji.

W zakresie kosztów postępowania apelacyjnego każda ze stron należy uznać za przegrywającą postępowanie apelacyjne.

Dlatego o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa:

- należnymi od strony pozwanej na rzecz powoda zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1668), tj. w kwocie 8.100 zł

- należnymi od powoda na rzecz strony pozwanej zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 5 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667), tj. w kwocie 2.700 zł,

- tj. po kompensacji od strony pozwanej na rzecz powoda w kwocie 5.400 zł.