Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess

Protokolant: Grzegorz Polak

po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa A. D. i M. D.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 27 lutego 2023 r., sygn. akt I C 2523/21

1.  zmienia zaskarżony wyrok przez nadanie mu treści:

„I. ustala, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 11 sierpnia 2006 r. pomiędzy powodami A. D. i M. R. a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest (...) Bank (...) S.A.
z siedzibą w W. jest nieważna;

II. zasądza od strony pozwanej (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w W. na rzecz A. D. i M. D. łącznie kwotę 3.454,03 zł (trzy tysiące czterysta pięćdziesiąt cztery złote i trzy grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 17 lipca 2024 r. do dnia zapłaty;

III. oddala powództwo w pozostałej części;

IV. nie uwzględnia zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu zatrzymania;

V. zasądza od strony pozwanej (...) Bank (...) S.A.
z siedzibą w W. na rzecz powodów A. D.
i M. D. łącznie kwotę 11.834 zł (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów procesu
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.”;

2.  oddala apelację powodów w pozostałym zakresie;

3.  oddala apelację strony pozwanej w pozostałym zakresie;

4.  zasądza od strony pozwanej (...) Bank (...) S.A. z siedzibą
w W. na rzecz powodów A. D. i M. D. łącznie kwotę 9.175 zł (dziewięć tysięcy sto siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, wraz
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

sygn. akt I ACa 1271/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 lutego 2023 r., sygn. akt I C 2523/21, Sąd Okręgowy w Krakowie:

I.  ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 11 sierpnia 2006 r. pomiędzy powodami A. D. i M. R. a (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jest nieważna;

II.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda A. D. kwotę 19.560,13 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 15 lutego 2023 r. do dnia zapłaty;

III.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki M. D. kwotę 19.560,13 zł;

IV.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów A. D. i M. D. łącznie kwotę 35.341,18 CHF oraz kwotę 41.429,36 zł;

V.  oddalił powództwo w pozostałej części;

VI.  zastrzegł, że strona pozwana korzystając z prawa zatrzymania świadczenia jest uprawniona do wstrzymania się ze spełnieniem świadczenia zasądzonego w punktach II., III. i IV. niniejszego wyroku do chwili zaofiarowania przez powodów na rzecz strony pozwanej świadczenia otrzymanego od banku w wykonaniu umowy kredytu wskazanej w pkt I. niniejszego wyroku w wysokości 270.240,02 zł;

VII.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 11.834,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

W rozważeniach prawnych Sąd Okręgowy przedstawił min. następujące motywy swego rozstrzygnięcia:

Podstawę faktyczną żądania pozwu stanowiło twierdzenie powodów, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 11 sierpnia 2006 r. jest w całości nieważna, co Sąd winien ustalić.

W ocenie Sądu powództwo jest uzasadnione co do zasady albowiem zakwestionowana w pozwie przez powodów umowa była dotknięta wadami rzutującymi na jej ważność.

Powodowie posiadają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu nieważności i tej czynności prawnej.

Przedmiotowa umowa mieści się w konstrukcji art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 69 prawa bankowego, natomiast zawierając zapisy abuzywne, narusza zasady określone w normie art. 385 ¹ § 1 i następne k.c.

Wobec powyższego Sąd w wyroku ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...)zawarta w dniu 11 sierpnia 2006 r. pomiędzy powodami A. D. i M. R., a poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) Bank Spółka Akcyjna w W. jest nieważna.

W świetle powyższego, wskazać należy, że skutkiem nieważności umowy jest konieczność dokonania rozliczeń (zwrotu spełnionych przez strony świadczeń) zgodnie z art. 410 par 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. sygn. akt III CZP 6/21). Wypracowana w orzecznictwie, dominująca linia wskazuje na konieczność zastosowania zasady dwóch kondykcji do wzajemnego rozliczenia stron w związku z nieważnością umowy, na podstawie strony te spełniały świadczenia.

Powodowie – co wynikało z zaświadczeń dołączonych do akt – w okresie od dnia 11 sierpnia 2006 r. do 22 sierpnia 2009 r. (do dnia zawarcia związku małżeńskiego) uiścili na rzecz pozwanej kwotę 30.436,36 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, 550,00 zł tytułem prowizji, 2.938,72 zł tytułem składki z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego i 5.195,18 zł tytułem składek ubezpieczenia w okresie przejściowym (do dnia uprawomocnienia się wpisu hipoteki), tj. łącznie kwotę 39.120,26 zł. Następnie w okresie od 22 sierpnia 2009 r. do dnia 6 lipca 2021 r. A. D. i M. D. uiścili na rzecz pozwanej tytułem rat kapitałowo-odsetkowych kwoty 41.429,36 zł i 35.341,18 CHF. Powodowie wskazywali, że spełnienie świadczeń przed zawarciem związku małżeńskiego spełniali w częściach równych – po połowie. Mając zatem na względzie zakres okoliczności bezspornych, dowody zgormadzone w sprawie oraz treść art. 321 kpc, należało – w związku z przyjęciem, że umowa kredytu jest nieważna, zasądzić na rzecz każdego z powodów kwotę 19560,13 zł jako zwrot świadczeń spełnionych przed zawarciem związku małżeńskiego oraz – łącznie na rzecz obydwojga powodów – zasądzić kwotę 35314,18 CHF i 41429,36 zł – jako wartość świadczeń spełnionych po zawarciu związku małżeńskiego, w trakcie obowiązywania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.

Mając na uwadze powyższe zasadnym jest zasądzenie na rzecz powodów wskazanych kwot. Odnośnie daty wymagalności roszczenia, opierając się na stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 7 maja 2021r. sygn. akt III CZP 6/21, że wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu nastąpi dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej „dopiero wtedy można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, podobnie jak w przypadku condictio causa finita, a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia”.

Mając na uwadze pouczenie kredytobiorców – powodów i złożenie przez nich oświadczenia o odmowie potwierdzenia postanowień umownych podczas rozprawy w dniu 14 lutego 2023 r., zasadnym było przyjęcie, że dopiero z tą chwilą możliwe było skuteczne żądanie spełnienia świadczenia przez powodów, dopiero wówczas roszczenie stało się definitywne wymagalne, ewentualne odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia mogłyby zatem zostać zasądzone od dnia następnego po złożeniu wskazanego oświadczenia – tj. od 15 lutego 2023 r. Co do odsetek – z uwagi na zasadny w ocenie Sądu zarzut zatrzymania – poniżej. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w punkcie II. – IV. wyroku oddalając dalej idące żądanie w punkcie III. wyroku.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwaną, wskazać należy, że jest on bezzasadny. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r. III CZP 11/20 należy uznać, że co do zasady termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (na pewne podobieństwo przypadku do condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia, albo jak w tym przypadku, że termin biegu przedawnienia rozpoczyna się przy płatności każdej kolejnej raty. (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.).

Zarzut potrącenia i zatrzymania.

Na wypadek stwierdzenia nieważności umowy strona pozwana podniosła ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów z wzajemną wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu, tj. kwoty 270.240 zł oraz wierzytelnością strony pozwanej z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w kwocie 125.061,89 zł. Na wypadek zaś nieuwzględnienia przez sąd ewentualnego zarzutu potrącenia strona pozwana podniosła zarzut zatrzymania kwoty 270.240 zł oraz wierzytelnością strony pozwanej z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w kwocie 125.061,89 zł.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r. sygn. akt III CZP 6/21, wskazał również, że: W związku z tym może powstać pytanie, czy i ewentualnie kiedy wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej umowy, może być uznane za dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji upadku umowy (choćby sam sąd oceniał je jako szczególnie niekorzystne), prowadzącą do jej trwałej bezskuteczności (nieważności). Problematyczne jest to, że skonfrontowany z takim żądaniem kredytodawca może nie mieć jasności co do tego, czy formułując je, konsument był należycie poinformowany o konsekwencjach abuzywności klauzuli (np. o wszystkich roszczeniach restytucyjnych związanych z całkowitą i trwałą bezskutecznością umowy). Jest to zaś kwestia istotna, skoro decyduje o rozpoczęciu biegu przedawnienia roszczeń restytucyjnych kredytodawcy oraz możliwości postawienia ich w stan wymagalności (art. 455 k.c.) i przedstawienia do potrącenia (art. 498 § 1 k.c.). Zważywszy ponadto, że przedsiębiorca nie ma zapewnionej możliwości wglądu w informacje uzyskane przez konsumenta pozasądowo (z czym związana jest daleko idąca "swoboda dowodowa" konsumenta) i oceny ich wyczerpującego charakteru (albo choćby ryzyka związanego z tym, czy tę informację można uznać za wyczerpującą), należy uznać, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. Oczywiście w toku postępowania sądowego brak takiego oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji – będzie równoznaczne z odmową potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy.

Zgodnie z art. 496. k.c. Jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Zgodnie z art. 497. k.c. przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej. Wskazać należy, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r. III CZP 11/20 sygn. akt Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał na możliwość zastosowania zarzutu zatrzymania do umów kredytu (w kwestii uznania umowy kredytu za umowę wzajemną). Zgodnie z art. 498 § 1. k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Zarzuty powyższe są zarzutami materialnoprawnymi stąd do ich złożenia (chodzi o wywołanie skutków materialnoprawnych a nie procesowych) nie jest wystarczające pełnomocnictwo procesowe (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2017 r. I ACa 1716/16). Pełnomocnik strony pozwanej dysponował pełnomocnictwem do składania oświadczeń materialnoprawnych, nie ma twierdzeń aby doręczone pełnomocnikowi powoda pisma nie doszły do wiadomości powodów.

Co do zarzutu potrącenia, strona pozwana prawidłowo zidentyfikowała wierzytelność o zapłatę kwoty wypłaconego kapitału 270.240 zł. Oświadczenie o potrąceniu nie zostało złożone pod warunkiem, ale zostało sformułowane w kontekście procesowym jako zarzut ewentualny (czyli procesowo rozpoznawany w sytuacji uznania nieważności umowy). W związku z powyższym nie jest to okoliczność rzutująca na ważność potrącenia. Zarzut potrącenia zgłoszony został w oparciu o pełnomocnictwa obejmujące umocowanie do dokonywania czynności materialnoprawnych – w tym potrącenia, zarzut ten zgłoszony został w odpowiedzi na pozew. Dla skuteczności złożenia oświadczenia o potrąceniu – m.in. konieczne jest, aby obydwie wierzytelności w chwili złożenia tego oświadczenia były wymagalne. W świetle wywodu przedstawionego powyżej, wiążącego wymagalność wierzytelności stron z oświadczeniem kredytobiorców – konsumentów o potwierdzeniu lub odmowie potwierdzenia kwestionowanych klauzul umownych, wskazać należy, że wierzytelności stron w chwili złożenia oświadczenia o potrąceniu nie były wymagalne, po złożeniu przedstawionego oświadczenia konsumentów o odmowie potwierdzenia bezskutecznie zawieszonej umowy – żadna ze stron nie ponowiła oświadczenia o potrąceniu. Tym samym zasadne jest uznanie, że strona pozwana nie złożyła skutecznie oświadczenia o potrąceniu, tym samym – nieskutecznie zgłosiła zarzut potrącenia w procesie.

Zarzut zatrzymania zgłoszony został w oparciu o pełnomocnictwa obejmujące umocowanie do dokonywania czynności materialnoprawnych – w tym zatrzymania, zarzut ten zgłoszony został w odpowiedzi na pozew, w oparciu o pełnomocnictwo obejmujące umocowanie także do składania tego rodzaju oświadczeń materialnoprawnych. Dla skuteczności złożenia oświadczenia o zatrzymaniu, w przeciwieństwie do skuteczności oświadczenia o potrąceniu, nie jest konieczne jest, aby obydwie wierzytelności w chwili złożenia tego oświadczenia były wymagalne, konieczne jest – w ocenie Sądu, aby wymagalność tych wierzytelności istniała w chwili orzekania przez Sąd. W świetle wywodu przedstawionego powyżej, wiążącego wymagalność wierzytelności stron z oświadczeniem kredytobiorców – konsumentów o potwierdzeniu lub odmowie potwierdzenia kwestionowanych klauzul umownych, wskazać należy, że wierzytelności stron w chwili orzekania były wymagalne. Tym samym zasadne jest uznanie, że strona pozwana złożyła skutecznie oświadczenia o skorzystaniu z zarzutu zatrzymania, zarzut ten wywarł skutki w chwili wydania w sprawie wyroku. Sąd przyjął, że w związku z ustaleniem nieważności umowy kredytu stronie pozwanej przysługuje niewątpliwie w stosunku do kredytobiorcy roszczenie o zwrot wypłaconego kapitały, w bezspornej w niniejszej sprawie kwocie 270.240,00 zł. W ocenie Sądu stronie pozwanej nie jest należne wynagrodzenie za korzystanie z kapitału – w jakiejkolwiek kwocie. Niezależnie od tego, zgodnie z art. 496 kc, zarzut zatrzymania może odnosić się do świadczenia wzajemnego. Z tytułu umowy kredytu świadczeniem banku była wypłata kapitału kredytu, świadczeniem pozwanych – równoważnym świadczeniu banku – był obowiązek zwrotu kapitału, odsetek i innych części składowych. W świetle konsumenci nie byli zobowiązani do spełnienia pozaumownego świadczenia w postaci wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. W tym rozumieniu – wynagrodzenie za korzystanie z kapitału nie jest świadczeniem wzajemnym w odniesieniu do zwrotu świadczeń z tytułu spłaconych rat kapitałowo – odsetkowych, w tym zakresie zarzut zatrzymania nie mógł zostać uwzględniony w oparciu o przepis art. 496 k.c.

Podniesiony skutecznie zarzut zatrzymania odnosi skutki także w zakresie należnych odsetek od zasądzonej kwoty roszczenia głównego. Zgodnie z art. 496 w zw. z art. 497. k.c. jeżeli wskutek nieważności umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Oznacza to, że strona obowiązana do zwrotu świadczenia może tego nie czynić do czasu zaoferowania świadczenia wzajemnego, nie można jednocześnie logicznie twierdzić, że strona może powstrzymać się ze spełnieniem świadczenia oraz, że pozostaje w opóźnieniu co do tego świadczenia. W ocenie Sądu, z chwilą skutecznego podniesienia zarzutu zatrzymania strona obowiązana do świadczenia przestaje być w opóźnieniu w jego spełnieniu, ustaje tym samym obowiązek zapłaty przez tę stronę odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c). W związku z powyższym Sąd oddalił żądanie zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty objętej punktem III. – IV. wyroku (omyłkowo nie uczynił tego w odniesieniu do świadczenia zasądzonego w p. II. wyrku) od momentu, w którym skutecznie podniesiono zarzut zatrzymania w sprawie co skutkowało przyjęciem, że od tej chwili strona pozwana przestała być w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia. W konsekwencji – powodom nie należały się odsetki za opóźnienie od zasądzonego świadczenia, w dniu 14 lutego 2023 r. powodowie złożyli oświadczenie o odmowie potwierdzenia spornych klauzul umownych, przed tym dniem złożony został skutecznie zarzut zatrzymania, stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia po stronie pozwanej nie zaistniał.

Powyższym Sąd kierował się, orzekając jak w p. IV wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c.,

Od powyższego orzeczenia apelację wniosły obie strony.

Pozwany, zaskarżył wyrok w części, tj. w punktach I, II, III, IV VI i VII, zarzucając:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

1) art. 385 ¹ § 1, § 3 k.c. oraz art. 385 ² k.c. polegające na błędnym uznaniu, że postanowienia Umowy kredytu przewidujące tzw. mechanizm indeksacji (tj. w szczególności § 2 ust. 2, § 4 ust. la, § 9 ust. 2 Umowy kredytu) stanowią klauzule niedozwolone, w szczególności wskutek uznania, że postanowienia te nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i naruszają zasadę swobody umów, podczas gdy prawidłowa wykładania norm zwartych w ww. przepisach prowadzi do wniosku, że w odniesieniu do ww. postanowień Umowy kredytu nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia ich abuzywności;

2) art. 385 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i § 2 k.c. polegające na ich błędnej wykładni prowadzącej do uznania, że Umowa kredytu nie wiąże stron w zakresie pozostałym po usunięciu z niej postanowień Umowy kredytu uznanych przez Sąd I instancji za klauzule niedozwolone, oraz że w związku z bezskutecznością ww. postanowień Umowy kredytu uznanych za klauzule niedozwolone, w dacie zawarcia Umowy kredytu nie było możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień przepisami dyspozytywnymi i zmiana ich treści, a w konsekwencji uznanie, że Umowa kredytu jest z tego względu nieważna, mimo że brakujące postanowienia Umowy kredytu uznane za abuzywne mogły i powinny zostać odpowiednio uzupełnione przy zastosowaniu przepisu art. 385 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 65 k.c. i art. 354 k.c. bez konieczności zmiany istoty i charakteru Umowy kredytu;

3) art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, w której nie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego względem powoda, a nawet gdyby, to powód spełniając świadczenie i wiedząc, że nie był do niego zobowiązany nie spełniał świadczenia z zastrzeżeniem zwrotu, nie pozostając przy tym w żadnym razie pod jakimkolwiek przymusem finansowym ze strony pozwanego;

4) art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności sankcji w sytuacji, gdy mieści się w niej dyrektywa, w myśl której żadna z zasad i żaden z przepisów prawa prywatnego nie powinny być tłumaczone w sposób arbitralnie preferujący prawa i wolności pewnej kategorii osób w stosunku do praw i wolności innej kategorii podmiotów, a sankcje poza posiadaniem charakteru odstraszającego muszą być przede wszystkim proporcjonalne;

5) art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, w której nie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia Pozwanego względem Powoda, a nawet gdyby, to Powód spełniając świadczenie i wiedząc, że nie był do niego zobowiązany nie spełniał świadczenia z zastrzeżeniem zwrotu, nie pozostając przy tym w żadnym razie pod jakimkolwiek przymusem finansowym ze strony Pozwanego;

6) art. 498 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że podniesiony przez Pozwanego w toku postępowania przed Sądem I instancji ewentualny zarzut potrącenia na wypadek unieważnienia Umowy kredytu jest bezpodstawny i nie zasługuje na uwzględnienie;

2. Naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające istoty wpływ na wynik sprawy, w postaci:

1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

a) zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnej i wyczerpującej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i pominięcie okoliczności przywoływanych przez pozwanego, że powód był informowany o ryzyku kursowym oraz o zasadach funkcjonowania kredytu indeksowanego do waluty obcej, a w szczególności nieprzypisanie należytej uwagi oświadczeniom powoda złożonym w samej Umowie kredytu, tj. w § 11 ust. 4 i 5 Umowy kredytu, z jednoczesnym daniem wiary odmiennym twierdzeniom powoda, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że pozwany nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec powoda i w konsekwencji Umowa kredytu naruszała zasady współżycia społecznego, przez co należało ją uznać za nieważną;

a) zaskarżam wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie I Wydział Cywilny z dnia 27 lutego 2023 roku, wydany w spraw ie o sygn. akt I C 2523/21 w punktach I, II, III, IV VI i VII.sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ustalenie, że uprawnienie pozwanego do ustalania kursów tabelarycznych nie doznaje żadnych ograniczeń, podczas gdy w rzeczywistości to popyt i podaż decyzją o zmianach kursów walut stosowanych przez pozwanego;

1) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez:

a) nieprzeprowadzenie opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczność wykazania, że stosowany przez pozwanego sposób ustalenia kursu walut jest powszechnie stosowany przez inne podmioty rynku walutowego (krajowego i zagranicznego) oraz że stosowane przez pozwanego kursy kupna/sprzedaży CHF oraz spreadu nie odbiegały od kursów stosowanych przez innych kreatorów rynku walutowego (w tym inne banki), a ponadto ustalane były w oparciu o parametry i uwarunkowania rynkowe (zobiektywizowane), które to okoliczności miały dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, a Sąd I instancji nie rozpatrzył w ogóle w w. wniosku dowodowego pozwanego o przeprowadzenie opinii biegłego;

b) nieprzeprowadzenie opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczność wykazania kursu sprawiedliwego, ustalonego w oparciu o parametry rynku finansowego, uwzględniającego równomierny rozkład praw i obowiązków stron Umowy kredytu oraz prawo pozwanego do słusznego wynagrodzenia z tytułu przeprowadzanych rozliczeń walutowych, które to okoliczności miały dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie;

Mając na uwadze powyższe zarzuty, pozwany wniósł:

1. na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasadzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, za obie instancje,

ewentualnie w razie uznania, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, wniósł

2. na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu za wszystkie instancje, w tym kosztach zastępstwa procesowego za wszystkie instancje.

Jednocześnie wniósł o:

1. rozpoznanie (na podstawie art. 380 k.p.c.) przez Sąd II instancji wniosków dowodowych Pozwanego o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew dotyczących okoliczności (faktów), które miał}’ dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, przez Sąd II instancji;

Powodowie zaskarżyli wyrok w części, tj.:

1) w zakresie pkt III i IV - co do braku wyrzeczenia o należnych Powodom odsetkom ustawowym za opóźnienie od należności głównych zasądzonych w tych punktach;

2) w zakresie pkt VI - uwzględniającego prawo zatrzymania.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 455 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż pouczenie Powodów o skutkach unieważniania umowy powoduje, iż roszczenie Pozwanego o zwrot kwoty udostępnionego im kapitału staje się natychmiast wymagalne, pomimo braku skierowania do Strony Powodowej stosownego wezwania do zapłaty;

- art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż możliwe jest skuteczne podniesienie ewentualnego zarzutu zatrzymania oraz poprzez przyjęcie, że ewentualny zarzut zatrzymania (na wypadek unieważnienia przez Sąd Umowy kredytu -str. 5 odpowiedzi na pozew) nie stanowi

Każda ze stron wniosła o oddalenie apelacji strony przeciwnej i o zasądzenie od strony przeciwnej na swoją a rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności odnosząc się do apelacji pozwanego wskazać należy, że jest ona Na wstępie należy wskazać, że stanowisko pozwanego, wyrażone w zarzutach apelacji, jest powtórzeniem stanowiska pozwanego przedstawianego w toku postępowania przed Sądem I instancji, do którego w pełni odniósł się Sąd I instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W sytuacji, kiedy Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i poczynione na ich podstawie rozważania prawne, uznając je za własne, co czyni zbędnym ich powtarzanie, to dla oceny zasadności apelacji stwierdzić należy, że w istocie apelacja jest bezzasadna z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskrzonego wyroku.

Odnosząc się jedynie do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. stwierdzić należy, że dla skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 233 § 1 k.p.c. wymaga nie polemiki, lecz wskazania, że Sąd ten uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu Sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości (wadze) poszczególnych dowodów, ich odmiennej ocenie, niż ocena sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty pozwanego w tym kontekście co do zasady nie mają żadnego merytorycznego uzasadnienia, a jedynie charakter polemiki z oceną dokonaną przez Sąd I instancji. Sąd I instancji dokonał bowiem wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i właściwie go ocenił wydając co do zasady prawidłowe rozstrzygnięcie na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Brak jest także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. W tym zakresie Sąd I instancji wyjaśnił, że na rozprawie w dniu 14 lutego 2023 r. pominął wnioski dowodowe - dowody z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów, zawarte w pozwie i odpowiedzi na pozew - na zasadzie art. 235 (2) § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Pomijając wskazane dowody Sąd miał na względzie zebraną w sprawie dokumentację. Powołanie biegłego nie przyczyniłoby się do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności nie budziły wątpliwości wysokość wypłaconej i spłaconej kwoty, co wynikało z historii spłat kredytu przedłożonych przez stronę pozwaną. W kontekście uznanego ostatecznie za zasadne żądania ustalenia nieważności kwestionowanych umów oraz w odniesieniu do bezsporności wskazany okoliczności, prowadzenie dowodu z opinii biegłego zmierzało by wyłącznie do przedłużenia postepowania, nie było potrzebne w celu ustalenia istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia, okoliczności faktycznych.

W ocenie Sadu Apelacyjnego argumentacja przy przyjętej koncepcji rozstrzygnięcia jest trafna i racjonalna.

Następnie odnosząc się do podniesionych przez pozwanego w apelacji zarzutów, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 189 k.p.c., polegającego na błędnym przyjęciu, że powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy w sytuacji, gdy w judykaturze ugruntowany jest już pogląd, iż brak interesu prawnego w rozumieniu przepisu art. 189 k.p.c. zachodzi wówczas gdy stan niepewności może być usunięty w drodze dalej idącego powództwa o świadczenie. Wówczas ustalenie stosunku prawnego lub prawa następuje jedynie przesłankowo (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2019 r., I ACa 185/18 ). Niemniej jednak należy podkreślić, że w sprawach dotyczących kredytów walutowych bezrefleksyjne przyjęcie, iż przysługiwanie dalej idącego roszczenia o zasądzenie świadczenia nienależnego niweczy możliwość żądania ustalenia nieważności umowy kredytu, stanowiłoby zbytnie uproszczenie i wywierałoby konsekwencje nie do pogodzenia z koniecznością pełnego zabezpieczenia interesu Powoda. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że w przypadku, gdy umowa kredytu nie została wykonana (kredyt nie został całkowicie spłacony), a stosunek prawny trwa nadal (w dalszym ciągu spłacane są raty kapitałowo-odsetkowe), uwzględnienie jedynie roszczenia o zasądzenie, nie pozwoliłoby na definitywne rozwiązanie sporu pomiędzy Powodami a Bankiem.

W niniejszej sprawie jedynie ustalające orzeczenie sądu znosi wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z nieważnej umowy kredytu. W sprawach dotyczących kredytów walutowych interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu zachodzi z tego względu, iż ustalenie nieważności umowy będzie miało znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych stosunków prawnych i praw kredytobiorcy. Przytoczyć należy w tym zakresie pogląd wyrażony m.in. przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 8 marca 2018 r., (sygn. I ACa 915/17), który stwierdził, że nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem. Sprawa o ustalenie daje możliwość uzyskania pełnej ochrony w każdej ze sfer umowy, które obiektywnie budzą wątpliwości. W sytuacji, w której kredyt nie został w całości spłacony, kredytobiorca w toku procesu nadal spłaca kredyt, a w momencie orzekania (biorąc pod uwagę upływ czasu) wysokość świadczenia nienależnego może się zwiększyć. Ergo, jedynym sposobem na pełne zabezpieczenie interesów powodów jest uwzględnienie roszczenia z art. 189 k.p.c. i ustalenie nieważności umowy. Jedynie bowiem dysponując wyrokiem ustalającym powodowie będą mogli bronić się przed przyszłymi roszczeniami banku, jak i będą mogli żądać zwrotu świadczenia nienależnego.

Tak więc w ocenne Sądu Apelacyjnego powodowie mają interes prawny w takim ustaleniu - bez względu na to, czy równocześnie nieważność umowy stanowi podstawę istniejących już roszczeń o charakterze pieniężnym. Tak więc przesądzenie tej kwestii pozwala dopiero na dokonanie oceny pozostałych zarzutów apelacji.

Trafnej więc w tym zakresie analizy dokonuje Sąd I instancji, wskazując także na fakt, że nadto istnieją inne skutki zawartej między stronami umowy kredytu, których nie da się usunąć w drodze powództwa o świadczenie - zwłaszcza hipoteka ustanowiona na nieruchomości powoda na zabezpieczenie roszczeń banku z tytułu umowy kredytu, której wykreślenie bez zgody banku będzie możliwe dopiero po uzyskaniu wyroku ustalającego nieważność umowy bądź spłacaniu przez powoda w całości zobowiązania z tytułu umowy.

Tak więc w ocenne Sądu Apelacyjnego powodowie mają interes prawny w takim ustaleniu - bez względu na to, czy równocześnie nieważność umowy stanowi podstawę istniejących już roszczeń o charakterze pieniężnym. Tak więc przesądzenie tej kwestii pozwala dopiero na dokonanie oceny pozostałych zarzutów apelacji.

W tym stanie rzeczy podkreślić bowiem należy, że rozstrzygnięcie sprawy zależne jest od oceny prawnej zawartej między stronami umowy, w tym przede wszystkim w zakresie skutków wynikających z postanowień umownych przewidujących indeksację wzajemnych świadczeń stron z odwołaniem do kursu franka szwajcarskiego. Umową pozwany Bank udzielił bowiem powodom kredytu w walucie polskiej, na cel i na warunkach określonych w umowie, statuując w umowie podstawowe obowiązki stron w sposób standardowy, nie odbiegający od istoty umowy kredytu określonej w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, zaś specyfiką (wyróżnikiem) przedmiotowej umowy było zawarcie postanowień o indeksacji wypłaconej kredytobiorcom kwoty do CHF oraz obowiązku kredytobiorców dokonywania spłat kwot kredytu w CHF, przy zastosowaniu indeksacji przewidzianej w złotych polskich.

W ocenie Sądu Apelacyjnego trudno zakwestionować analiza prawna przedmiotowej umowy dokonana przez Sąd I instancji, co czyni zbędnym jej ponowne przytaczanie.

Sad Okręgowy dokonał bowiem prawidłowej oceny zasadności żądania pozwu o ustalenie, przez wskazana iż umowa jest nieważna w całości na podstawie art. 385 ¹ § 1 k.c., w kontekście bezskuteczności zawieszonej, z uwagi na pozycję powodów jako konsumentów.

Sad I instancji analizując regulacje umowy, trafnie wskazuje, że kształtują one prawa i obowiązki Powodów jako kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Sprowadzają się one bowiem do przyznania bankowi uprawnienia do jednostronnego, swobodnego, ustalania kursów walut stosowanych przy określaniu wysokości kredytu, tym samym - salda zadłużenia powodów Istotna jest zwłaszcza wspomniana swoboda strony pozwanej przy kształtowaniu kursów kupna CHF, stosowanych przy przeliczeniach kwoty udzielonego kredytu. Umowa zawiera bowiem jedynie odesłanie do tabel kursów obowiązujących w pozwanym banku danego dnia, nie precyzując tego jak kursy te mają być ustalane ani nie nakazując odwołania się przy tym do obiektywnych, konkretnych i sprawdzalnych kryteriów. Nie wymaga szerszego uzasadnienia pogląd, że zagwarantowanie stronie pozwanej prawa dowolnego kształtowania poziomu kursu CHF i przez to wysokości zobowiązań Powodów wobec banku, rażąco narusza równowagę stron umowy kredytu. Zagadnienie to było także przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 roku w sprawie III CSK 159/17 uznał, iż mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Ponieważ oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385 ²kc), irrelewantne są argumenty przywoływane przez stronę pozwaną, iż w rzeczywistości przy wykonywaniu umowy pozwany bank nie ustalał dowolnie kursów walut. Istotna jest bowiem treść umowy, a nie sposób jej późniejszego wykonywania przez strony. Bezzasadny był wobec tego wniosek Pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia czy mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, rażąco naruszał interesy konsumenta.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości ocena prawna dokonana przez Sąd I instancji, że postanowienia przedmiotowej umowy kredytu w zakresie mechanizmu indeksacji (ryzyko walutowe) oraz określające sposób dokonania tego przeliczenia umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne, albowiem kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy

W ocenie Sądu Apelacyjnego abuzywność przedmiotowych postanowień umownych wynika z ich niejasności, pozostawienia Bankowi swobody w ustalaniu zasad kreowania ostatecznej wysokości wzajemnych świadczeń, jak też przewidzenia mechanizmu odmiennego kursu walutowego dla ustalenia świadczenia banku i kredytobiorcy. Ze spornych postanowień wynika zatem, że z naruszeniem zasady równości stron bank, jako podmiot silniejszy w stosunku do konsumenta, uzyskał możliwość samodzielnego kreowania wysokości wzajemnych świadczeń, przy przewidzeniu mechanizmu polegającego na stosowaniu odmiennego, niekorzystnego dla kontrahenta Banku kursu, w zależności od tego, czy dotyczy to wyliczenia świadczenia Banku czy kredytobiorcy, a dodatkowo przy takiej konstrukcji, która – z uwagi na brak jasności – nie pozwalała przewidzieć wysokości tych świadczeń.

Niezależnie od powyższego, sporne postanowienia umowne mieściły w sobie klauzulę walutowości – przewidywały bowiem, że jakkolwiek świadczenia stron miały być płacone w walucie krajowej, to waluta obca będzie walutą rozliczeniową. W związku z tym wskazać należy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r. (sprawa C-776/19) stwierdził m.in., że „wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, są objęte zakresem tego przepisu, w wypadku gdy warunki te określają istotny element charakteryzujący wspomnianą umowę”, jak też, że wykładni art. 3 ust.1 powołanej wyżej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że „warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków”.

Jest oczywiste, że sporne klauzule indeksacyjne określały istotny element charakteryzujący zawartą przez strony umowę. W rzeczywistości bowiem dotyczyły głównych postanowień umownych, wpływających na wysokość głównych świadczeń stron. Stanowiły jej istotę, wyróżnik, tworząc charakterystykę umowy.

Nie budzi także wątpliwości, że ryzyko zmian kursowych waluty rozliczeniowej w całości zostało przerzucone na konsumenta. Oczywiście zmiany te, w zależności od kierunku zmian kursowych, mogły być korzystna bądź niekorzystne dla kontrahenta Banku. Jednak - to co istotne - ryzyko zmian niekorzystnych było nieograniczone. Tym samym, w świetle treści umowy, konsekwencje nadzwyczajnej deprecjacji waluty krajowej obciążały wyłącznie i w całości kredytobiorcę. W szczególności w umowie brak jest zastrzeżenia, że w razie istotnej, w oznaczonych w umowie granicach, deprecjacji waluty krajowej, dalsze konsekwencje tych niekorzystnych zmian będą obciążały obie strony. W rezultacie kredytobiorcy – konsumenci zostali w sposób nieograniczony obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, w tym także takim, który nie mieścił się w przewidywalnych w dacie zawarcia umowy granicach.

W tym stanie rzeczy ciężar wykazania, iż konsument został prawidłowo pouczony o istocie wskazanego ryzyka oraz, że przy pełnej świadomości tego ryzyka konsument zaakceptowałby przewidziane w umowie rozwiązanie, spoczywał na Banku. Takich okoliczności strona pozwana nie wykazała, ograniczając się do przedłożenia przedstawionego powodom druku pouczenia, zawierającego jedynie ogólnikowe informacje. Nie wykazała zatem, by sporne postanowienia zostały uzgodnione w następstwie indywidualnych negocjacji, w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Sporne klauzule nie spełniały także warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały (art. 358 § 2 k.c.). Zważyć należy, że dla spełnienia tego warunku nie jest wystarczająca zrozumiałość postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym. Niezbędne jest spełnienie wymagania, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13).

Stosownie do treści art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a w takim przypadku strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Na tle stosowania przedmiotowego przepisu Sąd Najwyższy przyjmuje jednolicie, że brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem umownym oznacza, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (tak m.in. w uchwale z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC z 2008 r., z. 7-8, poz. 87; uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC z 2019 r., z.1, poz.2), chyba że konsument następczo udzieli „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (tak: m.in. w wyroku z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, w uchwale z dnia 6 kwietnia 2018 r., III CZP 114/17, OSNC z 2019 r., z.3, poz. 26).

Wyżej przedstawiony pogląd pozostaje w zgodzie z postanowieniami dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L. 1993.95.29 z dnia 21 kwietnia 1993 r.) oraz ich rozumieniem wynikającym z orzecznictwa TSUE. Zważyć bowiem należy, że zawarte w kodeksie cywilnym regulacje art. 385 ¹ -385 ⁴ stanowią wyraz implementacji do polskiego porządku prawnego wyżej powołanej dyrektywy. W konsekwencji, przy wykładni polskich przepisów regulujących prawo konsumenckie należy brać pod uwagę wskazówki wynikające z tej dyrektywy i z dotyczącego jej dorobku orzeczniczego. Zgodnie natomiast z art. 6 ust.1 dyrektywy, nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w dalszej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W świetle treści w/w przepisów oraz orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego, nie budzi więc wątpliwości, że – co do zasady - sąd ma obowiązek zbadania czy klauzula ma charakter abuzywny i wyciągnięcia z tego konsekwencji, a konsekwencją tą jest przede wszystkim ciążący na sądzie obowiązek zaniechania stosowania klauzuli abuzywnej – jednak bez zmiany jej treści. Z tego punktu widzenia istotne znaczenie ma ocena, czy wyeliminowanie postanowienia niedozwolonego wpływa na pozostałą część umowy, czy też bez klauzuli abuzywnej umowa może obowiązywać. W szczególności – z oczywistych względów - umowa nie może dalej obowiązywać, o ile niedozwolone postanowienia umowne dotyczą głównego przedmiotu umowy. Jakkolwiek – stosowanie do treści art. 4 ust.2 dyrektywy Rady 93/13/EWG jak i art. 485 ¹ § 1 k.c. – ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, ale wyłącznie to nie znajduje zastosowania jeżeli postanowienia te nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak już wyżej wskazano, sporne klauzule indeksacyjne nie spełniają tego ostatniego warunku.

Przypomnieć zatem należy, że – zgodnie z poglądem wyrażonym przez TSUE – za postanowienia odnoszące się do głównego przedmiotu umowy należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę, a więc definiują samą istotę konkretnego stosunku umownego (tak TSUE w: wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, wyroku z dnia 26 lutego 2015 r., C-143/13, wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r., C-96/14). Podobnie, w orzecznictwie sądów polskich pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron wiązane jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności.

Stwierdzić zatem należy, że kryteria kwalifikacji przesłanki głównych świadczeń stron odnoszą się do elementów przedmiotowo istotnych, przy uwzględnieniu podziału na świadczenia główne (w tym świadczenia o zasadniczym znaczeniu dla danego stosunku prawnego) i uboczne. Nadto odnoszą się do tego, czy dane postanowienie jest charakterystyczne dla danego stosunku prawnego oraz, czy reguluje typowe dla danego stosunku prawnego świadczenia.

Z tych względów aktualnie dominuje ocena, że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy (tak Sąd Najwyższy m.in.: w wyroku z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, lex nr 3126114; w wyrok z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115; w wyroku z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, lex nr 2690299). W ostatnim z cyt. powołanych orzeczeń Sąd Najwyższy podkreślił, że „Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty stanowi główne świadczenie kredytobiorców. Klauzula waloryzacyjna wpływa na wysokość tego świadczenia”. Przy ocenie zatem, że przedmiotowe klauzule, które są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumentów, zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, nie poddający się weryfikacji, to wypełniona jest przesłanka abuzywności postanowień określających główne świadczenia stron.

W tym stanie rzeczy rację mają powodowie, iż takimi są kwestionowane postanowienia zawierające klauzule indeksacyjne. Określają bowiem świadczenia główne stron poprzez wskazanie podstaw do ich ustalenia, w sytuacji, gdy klauzule indeksacyjne nie odwoływały się do ustalonego w sposób obiektywny kursu waluty, do obiektywnych wskaźników, na które żadna ze stron nie miała wpływu, lecz poprzez nietransparentny mechanizm wymiany waluty pozwalały kształtować ten kurs w sposób dowolny. Nadto powodowie w sposób nieograniczony zostali obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, a brak pouczenia ich o konsekwencjach przedmiotowej regulacji nie pozwala na przyjęcie, iż świadomie przyjęli na siebie takie ryzyko.

Jak już wskazano, wyeliminowanie z łączącej strony umowy niedozwolonych postanowień umownych wymaga oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. W świetle powyższych rozważań oczywista jest konkluzja, że eliminacja postanowienia umownego zawierającego klauzulę indeksacyjną prowadzić będzie do upadku umowy w całości. Na podstawie pozostałych postanowień umowy nie jest możliwe określenie praw i obowiązków stron.

Klauzula niedozwolona nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, przy czym jeżeli umowa kredytu nie może bez klauzuli abuzywnej wiązać stron, dzieli ona los klauzuli.

Z istoty prawa konsumenckiego wynika jednak, że konsument może następczo udzielić „świadomej, wyraźniej i wolnej zgody” na niedozwolone postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywrócić mu skuteczność. Istnienie możliwości następczego wyrażenia zgody na to postanowienie (jego „potwierdzenie”) i przywrócenie mu w ten sposób skuteczności z mocą wsteczną powoduje, iż tego rodzaju postanowienia abuzywne wiążą się z sankcją bezskuteczności zawieszonej. Jak wskazał Sąd najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21, OSNC z 2021 r., z.9, poz. 56), charakterystyka tej sankcji, przy uwzględnieniu orzecznictwa TSUE wskazuje, iż „konsument może wyrazić swą zgodę na niedozwolone postanowienie zarówno w toku sporu przed sądem, jak i pozasądowo, jednakże w obu przypadkach będzie to skuteczne tylko wtedy, gdy został wyczerpująco poinformowany o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą definitywna nieskuteczność (nieważność) tego postanowienia. Należycie poinformowany konsument może też podjąć decyzję przeciwną (odmówić zgody), co spowoduje trwałą bezskuteczność (nieważność) niedozwolonego postanowienia. Wzgląd na pewność prawa nakazuje także przyjąć, że swą zgodę konsument powinien wyrazić w rozsądnym czasie od udzielenia mu należytej informacji. Jeżeli tego nie uczyni, niedozwolone postanowienie stanie się trwale bezskuteczne (nieważne)”.

Nadto, w sytuacji, w której – na skutek odmowy potwierdzenia - klauzula abuzywna stała się definitywnie bezskuteczna (nieważna), o obowiązywaniu umowy decyduje to, czy stosownie do przedstawionych reguł weszła w jej miejsce regulacja zastępcza. „ To zaś zależy od tego, czy całkowita i trwała bezskuteczność (nieważność) umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje - czemu konsument może wiążąco zaprzeczyć (sprzeciwiając się zarazem utrzymaniu umowy) - a w razie odpowiedzi pozytywnej - czy regulacja zastępcza istnieje (sąd jest władny ją określić)”. Także jednak i w tym przypadku konsument może wiążąco oświadczyć, iż nie ocenia konsekwencji całkowitej i definitywnej bezskuteczności (nieważności) umowy jako szczególnie niekorzystnej, sprzeciwiając się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami.

Konsekwencją przyjętej przez Sąd I instancji przedstawionej powyżej konstrukcji prawnej, jest ustalenie, że wymagalność jakichkolwiek roszczeń powodów jak o zwrot świadczeń nienależnych i ewentualnie dalszych nastąpiła w dniu 14 lutego 2023 r., kiedy to powodowie, po pouczeniu ich przez Sąd I instancji, podczas rozprawy, w obecności pełnomocnika pozwanego Banku, złożyli świadome oświadczenia o tym, że nie wnoszą o utrzymanie umowy w mocy, a wnoszą o stwierdzenie jej nieważności.

Tym samym, z przyczyn wskazanych powyżej, brak jest podstaw do zakwestionowania wyroku w zakresie ustalenia nieważności przedmiotowej umowy, a interes prawny powodów w rozumieniu art. 189 k.p.c. w domaganiu się takiego wyrzeczenia, został omówiony powyżej, jak również brak jest postaw do zakwestionowania zaskarżonego w wyroku w zakresie żądania zapłaty.

Tak więc odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesionych w apelacji pozwanego, podkreślić należy, że Sąd I instancji dokonał obszernej, prawidłowej analizy w zakresie:

- charakteru prawnego spornej umowy kredytu

- statusu powoda jako konsumenta

- interesu prawnego w dochodzeniu roszczenia o ustalenie nieważności umowy.

- abuzywności klauzul umownych oraz ich wpływu na byt umowy,

z odwołaniem się do orzecznictwa TSUE, Rozporządzeń Unijnych, orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych oraz do poglądów doktryny.

Natomiast w tej części, w jakiej Sąd I instancji, omyłkowo, zasądził odsetki od kwoty zasądzonej w pkt II, to apelacja pozwanego okazałaby by się zasadna, gdyby nie fakt, że w tym zakresie zasadna okazała się apelacja powodów kwestionująca uwzględnienie zarzutu zatrzymania.

Odnosząc się do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu zatrzymania, wskazać należy, że w tym zakresie orzecznictwo ewoluuje. W chwili obecnej należy dokonać oceny dopuszczalności tego zarzutu, w kontekście orzeczenia z dnia 8 maja 2024 roku wydane w sprawie o sygn. C-424/22, w ramach którego TSUE jednoznacznie potwierdził, iż zarzut zatrzymania jest sprzeczny z Dyrektywą 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., wskazując, iż:

„Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że:

Stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy”

Tak więc stosując tą wykładnię w zakresie w/w Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., stwierdzić należy zasadność zarzut apelacji powodów w tym zakresie, co doprowadziłoby do zmiany zaskarżonego wyroku zgodnie z wnioskami powodów.

Jednakże o losach rozstrzygnięcia i ostatecznym wyniku postępowania, zadecydowały oświadczenia o potrąceniu zgłoszone przez obie strony w toku postępowania apelacyjnego, z tym, że pierwszym było oświadczenie złożone skutecznie przez pozwanego, a drugim przez powodów. Chronologia i skutki potrącenia dla roszczeń Kredytobiorcy oraz Banku zostały trafnie przedstawione w piśmie powodów z dnia 28 kwietnia 2025 r.:

Pismem z 25 czerwca 2024 r. Pozwany wezwał Powoda do zapłaty na rachunek bankowy Banku następujących kwot:

Lp.	Kwota	Tytuł
1.	270 240,00 zł	tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału
2.	70 207,21 zł	tytułem kwoty należnej Bankowi ponad nominalną kwotę kapitału w związku z koniecznością urealnienia świadczenia Banku

Następnie pismem z dnia 17 lipca 2024 r. (doręczonym Powodom w dniu 22 lipca 2024 r.), Bank potrącił ww. wierzytelności z roszczeniem Powodów objętym pozwem wniesionym w niniejszej sprawie

Równolegle Powodowie - każdy z osobna, złożyli Pozwanemu pismami z dnia 17 lipca 2024 r. oświadczenia o potrąceniu (doręczone do Banku w dniu 23 lipca 2024 r.), w których dokonali potrącenia, wierzytelności Banku o zwrot Kapitału w wysokości 270 240,02 zł z następującymi wierzytelnościami Pozwanych:

Lp.	Wierzyciel	Kwota	Tytuł
1.	A. D.	19 560,13 zł powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone za okres od dnia 15 lutego 2023 r. do dnia 16 lipca 2024 r. (skapitalizowane odsetki do dnia potrącenia: 3 235,98 zł)	Raty kredytu nienależnie uiszczone w okresie od dnia zawarcia Umowy do dnia 21 sierpnia 2009 r. (zawarcie związku małżeńskiego przez Kredytobiorców)
2.	M. D.	19 560,13 zł powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone za okres od dnia 15 lutego 2023 r. do dnia 16 lipca 2024 r. (skapitalizowane odsetki do dnia potracenia: 3 235,98 zł r (skapitalizowane . (skapitalizowane odsetki do dnia potrącenia: 3 235,98 zł)	Raty kredytu nienależnie uiszczone w okresie od dnia zawarcia Umowy do dnia 21 sierpnia 2009 r. (zawarcie związku małżeńskiego przez kredytobiorców) Kredytobiorców)
3.	Powodowie łącznie (do niepodzielnej ręki)	35 341,18 CHF powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone za okres od dnia 15 lutego 2023 r. do dnia 16 lipca 2024 r. (skapitalizowane odsetki do dnia potrącenia: 5 846,79 CHF)	Raty kredytu nienależnie uiszczone w okresie od dnia 22 sierpnia 2009 r. do dnia 6 lipca 2021 r.
4.	Powodowie łącznie (do niepodzielnej ręki)	41429,36 zł powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone za okres od dnia 15 lutego 2023 r. do dnia 16 lipca 2024 r. (skapitalizowane odsetki do dnia potrącenia: 6 854,01 zł)	Raty kredytu nienależnie uiszczone w okresie od dnia 22 sierpnia 2009 r. do dnia 6 lipca 2021 r.
Suma:		93 875,59 zł (w tym odsetki: 13 325,97 zł) oraz 41 187,97 CHF (w tym odsetki: 5 846,79 CHF)	Suma wierzytelności wraz z naliczonymi do dnia potrącenia odsetkami.

Oświadczenie to Powodowie złożyli ze wskazaniem, iż w pierwszej kolejności potrącenie zostało dokonane na poczet przysługujących im odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 15 lutego 2023 r. do dnia, w którym potrącenie wywołuje swój skutek (16 lipca 2024 r.).

Data 15 lutego 2023 r. to dzień następny po pouczeniu Powodów o skutkach nieważności Umowy na rozprawie przed Sądem Okręgowym w Krakowie (I C 2523/21). Należy zauważyć, iż jest to data późniejsza naliczania odsetek, aniżeli data objęta żądaniem pozwu (w momencie wyrokowania przez sąd I instancji, przeważało podejście, iż wymagalność roszczeń kredytobiorców powstaje dopiero z chwilą pouczenia ich o skutkach nieważności umowy - obecnie pogląd ten został jednoznacznie odrzucony).

Zważywszy na to, iż potrącenie wywołuje skutek wsteczny od chwili, gdy stało się możliwe potrącenie przez Bank jego wzajemnej wierzytelności o zwrot Kapitału, odsetki zostały naliczone do dnia 16 lipca 2024 r. - termin zapłaty wyznaczony przez Bank w wezwaniu do zapłaty skierowanym do Strony Powodowej.

Na dzień 16 lipca 2024 r. wymagalne roszczenie Powodów, wraz z naliczonymi do tej daty (skapitalizowanymi) odsetkami, w przeliczeniu na walutę PLN w oparciu o średni kurs NBP z tego dnia (w wysokości: 4,3658) wynosiło więc łącznie 273 694,03 zł (93 875,59 zł + 41 187,97 CHF * 4,3658).

Wierzytelność Banku na dzień 16 lipca 2024 r. wynosiła 270 240,00 zł.

W efekcie powyższego wierzytelności uległy potrąceniu do wysokości wierzytelności niższej tj. wierzytelności Pozwanego (Banku), która w ten sposób w całości wygasła (art. 498 § 2 k.c.), a Kredytobiorcy mają wciąż wymagalne roszczenie w stosunku do Powoda na kwotę:

1) 3 454,03 zł (273 694,03 zł - 270 240,00 zł) - należność główna objęta żądaniem pozwu;

Przechodząc zatem do oceny skuteczności oświadczenia o potrąceniu złożonego przez pozwanego i powodów należy wskazać, że:

Jeżeli składający oświadczenie o potrąceniu ma kilka długów względem tego samego wierzyciela, powinien wyraźnie wskazać w nim, który z nich ma podlegać potrąceniu. Tylko jeśli suma jego długów jest niższa lub równa jednej lub sumie kilku jego wierzytelności zgłoszonych do potrącenia, zastosowanie znaleźć może na podstawie art. 503 k.c. przepis art. 451 k.c. (Postanowienie SN z 20.02.2013 r., III CZP 106/12, LEX nr 1308125; wyrok SN z 6.10.2006 r., V CSK 198/06, LEX nr 327893.)

Art. 503. [Odpowiednie stosowanie]

Przepisy o zaliczeniu zapłaty stosuje się odpowiednio do potrącenia.

Art. 451. [Sposób zaliczenia zapłaty]

§ 1. Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.

§ 2. Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, a przyjął pokwitowanie, w którym wierzyciel zaliczył otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów, dłużnik nie może już żądać zaliczenia na poczet innego długu.

§ 3. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego.

Stosując się do tych określonych powyżej reguł dotyczących o kolejności zaliczeniu zapłaty w ramach potrącenia, stwierdzić należy, że kolejność wskazana przez powodów w piśmie z dnia z dnia 28 kwietnia 2025 r. jest dopuszczalna.

W konsekwencji po umorzeniu wzajemnym wierzytelności, pozostała jedynie wierzytelność powodów w kwocie 3.454,03 zł. Jest to wierzytelność kapitałowa a nie odsetkowa.

Dlatego finalnie powodom pozostała należność w kwocie 3.454,03 zł, z odsetkami od dnia 17 lipca 2024 r., a więc od dnia następnego, po dniu rozliczeniu stron.

Dlatego finalnie należało zmienić zaskarżony wyrok na mocy art. 386 § 1 k.p.c. Dlatego Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1. sentencji na mocy powołanego przepisu. Ze względów redakcyjnych i dla czytelności rozstrzygnięcia, wyrokowi nadano nową treść.

Natomiast w pozostałym zakresie brak było podstaw do uwzględnienia apelacji obu stron i dlatego Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 2. i pkt 3. sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono jak w pkt 4 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 3 i 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1668), tj.

- w kwocie 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa w ramach apelacji pozwanego (w istocie przegranej przez pozwanego)

- w kwocie 675 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa w ramach apelacji powodów (w istocie wygranej przez powodów)

- 400 zł tytułem zwrotu opłaty od apelacji powodów,

tj. łącznie 8.100 zł + 675 zł + 400 zł = 9.175 zł.