Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 kwietnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess

po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2025 r. w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa S. C.

przeciwko A. C.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie

z dnia 1 marca 2024 r., sygn. akt I C 170/22

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych), tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 1790/24

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Tarnowie zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 marca 2024 roku, sygn. aktI C 170/22, po rozpoznaniu sprawy z powództwa S. C. przeciwko A. C., o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

I. oddalił powództwo;

II. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.417 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach postępowania do dnia zapłaty.

W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy przedstawił m.in. następujące motywy swego rozstrzygnięcia:

Powództwo jako bezzasadne podlegało oddaleniu.

Podstawę żądania powoda stanowiło pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 14 maja 2019 r. sporządzonego przed notariuszem M. B. prowadzącym Kancelarię Notarialną w N. przy ul. (...), Repertorium (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 29 stycznia 2021 r., sygn. akt (...) w całości.

Roszczenie powoda oparte jest na przepisie art. 840 § 1 k.p.c. zgodnie z którym dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli m.in: przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście (art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Ponieważ tytułem wykonawczym jakie kwestionował powód był akt notarialny – a zatem nie orzeczenie pochodzące od sądu – zwrócić należy uwagę na szerszy zakres w jakim dłużnik może w takim przypadku formułować swoje roszczenie przeciwegzekucyjne.

Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. dłużnik może wytoczyć powództwo w celu pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, przez co rozumieć należy zaprzeczenie przez dłużnika obowiązkowi spełnienia na rzecz wierzyciela świadczenia objętego tytułem egzekucyjnym. Zdarzeniem, na którym oparto klauzulę wykonalności, jest tytuł egzekucyjny.

W orzecznictwie konsekwentnie zwraca się uwagę, że należy odróżniać sytuacje, gdy tytuł egzekucyjny korzysta z powagi rzeczy osądzonej - orzeczenie sądu - oraz gdy tytuł ten takiej cechy nie posiada. Obecne brzmienie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. sankcjonuje te poglądy. Powództwo opozycyjne oparte na omawianej podstawie, jest dopuszczalne, o ile nie występują przeszkody w postaci niedopuszczalności drogi sądowej, powagi rzeczy osądzonej lub zawisłości sporu. Dłużnik nie może w drodze tego powództwa zmierzać do wzruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia sądu stanowiącego tytuł egzekucyjny (por. m.in. wyrok SN z dnia 12 grudnia 1972 r., II PR 372/72, OSP 1973, z. 11, poz. 222), ale może przeczyć treści innych tytułów egzekucyjnych, których nie chroni prawomocność materialna (res iudicata) czy zawisłość sporu (lis pendens), m.in. aktu notarialnego (postanowienie SN z dnia 27 listopada 2003 r., III CZP 78/03, Prok. i Pr.-wkł. 2004, nr 6, poz. 36).

W tej sprawie jednak, jak wskazano w części uzasadnienia obejmującej ocenę dowodów powód nie zdołał skutecznie podważyć wynikającej z aktu notarialnego konkluzji, ze mianowicie zawarł z pozwanym umowę pożyczki, na kwotę 124.000 złotych, i że umowa ta zawarta była na okres jednego roku, który upłynął 14 maja 2020 roku. Co więcej powód nie przeczy, że do dziś dnia nie oddał żadnej części tej pożyczki.

Powód zatem pozostawał z tytułu tej umowy dłużnikiem pozwanego w zakresie kwoty 127.720 zł, tj. kwoty pożyczki i odsetek umownych wynikających z aktu notarialnego. Bezsporne było również to, że na wniosek pozwanego nadana została aktowi notarialnemu, co do obowiązku zapłaty kwoty 132.360,66 zł (kwoty 127.720 zł powiększonej o kwotę 4.640,66 zł z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie) klauzula wykonalności w sprawie (...)przez Sąd Rejonowy w B..

Ponadto nie sposób zgodzić się z powodem, jakoby pozwany prowadził działalność gospodarczą polegającą na udzielaniu pożyczek. Stosownie do art. 3 ustawy prawo przedsiębiorców, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Pozwany słusznie wskazał, że oprocentowanie pożyczki ustalone w wysokości 3% w skali roku nie może być traktowane jako działalność zarobkowa. Przy uwzględnieniu utraty wartości pieniądza wynikającej z inflacji, pozwany przy tak ustalonej wysokości oprocentowania - z ekonomicznego punktu widzenia – jest wręcz stratny.

Nadto pozwany nie podjął żadnych zorganizowanych działań polegających na zawodowym udzielaniu pożyczek. Nie dokonał on chociażby tak podstawowych czynności jak rejestracja działalności w tym zakresie, nie starał się o uzyskanie odpowiednich zezwoleń, nie utworzył siedziby, biura bądź innego pomieszczenia pozwalającego na prowadzenie takiej działalności, jak i nie podjął szeregu innych czynności, które pozwoliłyby na uznanie, że prowadzi zorganizowaną działalność w zakresie udzielania pożyczek. Powód nie przedłożył żadnych dowodów na fakt, aby pozwany udzielił pożyczek komukolwiek innemu niż powodowi i jego firmie. Tym samym działalność ta nie miała charakteru ciągłego. W konsekwencji powoływane metodą kopiuj wklej w uzasadnieniu pozwu orzecznictwo sądowe jest zupełnie nieadekwatne, bo dotyczy zasadniczo odmiennych stanów faktycznych.

Bezpodstawny okazał się również zarzut powoda, jakoby wypłacona mu przez pozwanego kwota 44.000 zł stanowiła formę ukrytej prowizji. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jak wskazano wyżej twierdzenia powoda i jego zony w tym zakresie Sąd uznał za niewiarygodne i przyjmuje w konsekwencji, że umowa pożyczki miała formę i treść wskazaną w akcie notarialnym z dnia 14 maja 2019 roku.

W świetle powyższych okoliczności, nie było podstaw do pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego opisanego w pozwie, o czym Sąd orzekł jak w pkt I wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c.

Powód zaskarżył niniejszy wyrok w całości, zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. - poprzez błędne zastosowanie i odmowę pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 14 maja 2019 r. sporządzonemu przed notariuszem M. B. prowadzącym Kancelarię Notarialną w N. przy ulicy (...) Rep. (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w B. I Wydział Cywilny z dnia 29 stycznia 2021r. pod sygn. akt (...), w sytuacji, gdy istniały ku temu przesłanki,

- art. 58 § 1 k.c. - poprzez błędne uznanie, że umowa pożyczki zawarta w formie aktu notarialnego jest ważna w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do takiego wniosku,

- art. 65 § 1 i § 2 k.c. polegające na dokonaniu błędnej wykładni umowy pożyczki polegającej na niezasadnym przyjęciu, że kwota 44.000 zł nie stanowiła ukrytej prowizji,

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 233 § 1 i 2 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, skutkującej błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegającym na przyjęciu, że:

a) dowód z przesłuchania stron, w tym Powoda S. C. jest niewiarygodny w zakresie w jakim powód zaprzeczył otrzymaniu kwoty 44 000 zł od pozwanego A. C., w sytuacji, gdy powyższy fakt został potwierdzony także przez świadka M. C., zatem fakt wskazany przez powoda koresponduje z zeznaniami świadka,

b) wadliwym ustaleniu, że pozwany nie był świadomy, że nieruchomości powoda i jego żony były obciążone na rzecz innych wierzycieli, gdy tymczasem pozwany na rozprawie w dniu 06 grudnia 2022 r. pozwany zeznaje: „wiedziałem, że powodowie mają problemy finansowe, bo pojawił się komornik" (e-protokół z rozprawy z dn. 06.12.2022 r. 00:10:10), w konsekwencji dokonanie niewłaściwej oceny zeznań pozwanego jako podstawy ustalenia, że zeznania te są wiarygodne w zakresie w jakim pozwany twierdzi, że chciał „dobrze ulokować oszczędności" a następnie wskazuje, że wiedział o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, co w konsekwencji winno przesądzać o ocenie zeznań pozwanego jako niewiarygodnych z uwagi na pojawiające się sprzeczności,

c) błędnym ustaleniu przez Sąd I instancji, że pozwany nie prowadził działalności polegającej na udzielaniu pożyczek przy jednoczesnym ustaleniu, że pozwany prowadził działalność gospodarczą (co wynika także z wydruku załączonego do pozwu z Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej), nadto z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, wynika iż pozwany zamieścił ogłoszenie oferujące pożyczkę w Internecie, co potwierdza, że pozwany oferował pożyczkę szerokiemu gronu odbiorców, przygotowywał się do udzielenia pożyczki zarówno merytorycznie jak i podejmował czynności techniczne, nastawiając się na zysk w postaci prowizji, zatem powyższe przesądza również o zarobkowym i zorganizowanym charakterze działalności pozwanego, co prowadzi do wniosku, że pozwany zawierając z powodem umowę pożyczki działał w charakterze przedsiębiorcy,

d) art. 231 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, dokonaną w sposób wybiórczy, z konsekwencjami opisanymi powyżej, przez błędne przyjęcie, że dokonane w związku z umową pożyczki czynności prawne były ważne co skutkowało błędnym ustaleniem, że umowa pożyczki jest ważna a w konsekwencji nie wystąpiły podstawy do pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego,

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, na zasadzie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. powód wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 14 maja 2019 r. sporządzonemu przed notariuszem M. B. prowadzącym Kancelarię Notarialną w N. przy ulicy (...) Rep. (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w B. I Wydział Cywilny z dnia 29 stycznia 2021r. pod sygn. akt(...) w całości na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania w pierwszej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany wniósł o:

1) oddalenie apelacji w całości,

2) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności apelacji wskazać trzeba, że Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i poczynione na ich podstawie rozważania prawne, uznając je za własne. Tym samym - co do zasady - brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji obu stron, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, w istocie koncentrującego się na szeroko rozbudowanej argumentacji naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz łączącego się z tym zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez naruszenie obowiązku wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego i dokonanie ustaleń faktycznych jedynie na podstawie dowodów korzystnych dla jednej ze stron, z pominięciem korzystnych dla drugiej strony.

W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się, iż „dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie można poprzestać na stwierdzeniu, że dokonane ustalenia faktyczne są wadliwe, odnosząc się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Niezbędne jest wskazanie przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu w zakresie ustaleń. Skarżący powinien zwłaszcza wskazać, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając" (zob. postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753; wyrok SN z dnia 6 lipca 2005 r., III CK 3/05, Lex nr 180925). Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie wskazywał, że „jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający z zebranego materiału dowodowego są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, ocena tego sądu nie narusza przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona "(Zob. m.in. wyrok SN z 7.10.2005 r., IV CK 122/05, LEX nr 187124).

Należy zatem stwierdzić, iż skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 233 § 1 k.p.c. wymaga nie polemiki, lecz wskazania, że Sąd ten uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu Sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości (wadze) poszczególnych dowodów, ich odmiennej ocenie, niż ocena sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty apelacji powoda, w tym także zarzut błędu w ustaleniach, nie mają żadnego merytorycznego uzasadnienia, a jedynie charakter polemiki z oceną dokonaną przez Sąd I instancji.

W związku z faktem, że wnioski apelacji oparte były na zakwestionowaniu ustaleń stanu faktycznego i na tej podstawie, co do zasady konstruowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, to konsekwencje bezzasadności tych zarzutów naruszenia prawa procesowego, należy odnieść do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Tym samym trafnie w odpowiedzi na apelacje pozwany podnosi, że zarzut powoda dotyczący naruszenia art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. jest chybiony, ponieważ Sąd prawidłowo stwierdził, że nie zachodzą przesłanki nieważności umowy. Sąd ustalił, że pozwany A. C. nie prowadził działalności gospodarczej polegającej na udzielaniu pożyczek, a udzielone pożyczki miały charakter incydentalny. Oprocentowanie pożyczki ustalone na poziomie 3% w skali roku nie może być traktowane jako działalność zarobkowa, zwłaszcza przy uwzględnieniu inflacji, co czyniło tę działalność nieopłacalną. Ponadto, pozwany nie podjął żadnych zorganizowanych działań, takich jak rejestracja działalności czy uzyskanie odpowiednich zezwoleń, które wskazywałyby na prowadzenie działalności gospodarczej. W związku z tym, brak jest podstaw do uznania, że pozwany działał jako przedsiębiorca, co wyklucza zastosowanie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim i potwierdza ważność umowy pożyczki. 

Także zasadnie pozwany wskazuje, że zarzut powoda dotyczący naruszenia art. 58 § 1 k.c. jest chybiony, ponieważ Sąd prawidłowo stwierdził, że nie zachodzą przesłanki nieważności umowy. Sąd ustalił, że pozwany A. C. nie działał jako przedsiębiorca zawodowo zajmujący się udzielaniem pożyczek, co wyklucza zastosowanie przepisów dotyczących nieważności umowy pożyczki.

Trafnie też pozwany wskazał, że zarzut powoda dotyczący naruszenia art. 65 § 1 i § 2 k.c. należy uznać za chybiony, ponieważ Sąd prawidłowo uznał, że umowa pożyczki sporządzona w formie aktu notarialnego jest wiarygodnym dowodem. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom powoda oraz M. C., uznając, że ich twierdzenia były sprzeczne i niewiarygodne. Dowody wskazują, że od chwili zawarcia umowy pożyczki powód i jego żona nie mieli zamiaru jej spłacić, co podważa ich wiarygodność. Sąd słusznie oparł się na treści aktu notarialnego, który jasno określał warunki pożyczki i zobowiązania stron. W związku z tym, Sąd prawidłowo stwierdził, że nie doszło do błędnej wykładni umowy pożyczki.

Reasumując, w ocenie Sądu II instancji, brak jest podstaw do uwzględnienia podniesionych przez powoda zarzutów naruszenia prawa procesowego, jak i prawa materialnego.

Dlatego, uznając apelację za bezzasadną, Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono jak w pkt 2 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 6 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667).