Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 lutego 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel (spr.)

Sędziowie: SSA Regina Kurek

SSO (del.) Agnieszka Włodyga

Protokolant: Grzegorz Polak

po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa K. J.

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu (...) w P., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K., Dyrektorowi Zakładu Karnego w T., (...) Komendantowi Wojewódzkiemu Policji w K., Prokuratorowi Prokuratury Rejonowej (...)
w K., Prokuratorowi Prokuratury Rejonowej (...)
w K., Prezesowi Sądu Rejonowego (...)w K., Prezesowi Sądu Okręgowego w K.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 23 września 2022 r., sygn. akt
I C 43/21

1.  oddala apelację;

2.  przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokata T. P. kwotę 23.602,50 zł (dwadzieścia trzy tysiące sześćset dwa złote i pięćdziesiąt groszy), w tym 4.312,50 zł podatku od towaru i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym;

3.  zasądza od powoda K. J. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 18.750 zł (osiemnaście tysięcy siedemset pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania, do dnia zapłaty.

sygn. akt I ACa 1865/22

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 19 lutego 2025 r.

Powód K. J. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez: Dyrektora Zakładu (...) (...) w P., Dyrektora Aresztu Śledczego w K., Dyrektora Zakładu Karnego w T., (...) Komendanta Wojewódzkiego Policji w K., Prokuratora Prokuratury Rejonowej(...)w K., Prokuratora Prokuratury Rejonowej (...) w K., Prezesa Sądu Rejonowego (...) w K. i Prezesa Sądu Okręgowego w K. kwoty 6 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 2.000.000 zł na rzecz organizacji (...) Stowarzyszenia (...) Komitet Narodowy Funduszu (...).

Swoje roszczenie powód uzasadniał twierdzeniem, że: a/ w trakcie przebywania w izolacji penitencjarnej na terenie Polski nie był poddawany leczeniu psychiatrycznemu, które powinien odbywać z uwagi na zdiagnozowaną nadpobudliwość zachowania i emocji; b/ badający go lekarze psychiatrzy dopuścili się błędów medycznych, nie rozpoznając u niego symptomów choroby psychicznej; c/ długotrwałe przebywanie w Areszcie Śledczym jak również w Zakładzie (...) miało wpłynąć na zaostrzenie objawów chorobowych, które nieleczone doprowadziły do nieodwracalnych skutków zdrowotnych; d/ podczas odbywania kary w niemieckim Zakładzie Karnym zostały u niego rozpoznane choroby psychiczne, które pozostawały niezauważone przez polskich biegłych lekarzy psychiatrów; e/ w trakcie popełnionych przez siebie przestępstw miał zniesioną zdolność rozpoznawania własnych czynów, a zatem nie powinien podlegać odpowiedzialności karnej f/ w trakcie prowadzonych przeciwko niemu postępowań karnych zmagał się z objawami chorób psychicznych, co uniemożliwiło mu skuteczną obronę w poszczególnych stadiach procesu, jak też nie zapewniono mu w tych warunkach obrońcy z urzędu.

Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy powództwo oddalił oraz rozliczył koszty procesu i koszty sądowe.

Sąd I instancji ustalił, że K. J. od wczesnego dzieciństwa sprawiał problemy wychowawcze. Wówczas, celem ustalenia podłoża agresywnego zachowania małoletniego, poddano go badaniu psychologicznemu. Rozszerzony wywiad przeprowadzony przez psychologa dał podstawę do stwierdzenia, że K. J. charakteryzuje rozwój psychomotoryczny nieharmonijny z niewielkimi dysfunkcjami ośrodkowego układu nerwowego z nadpobudliwością psychomotoryczną o podłożu psychogennym. Z uwagi na wskazane nieprawidłowości zalecono otoczyć K. J. atmosferą spokoju i miłości w domu rodzinnym, a nadto stosować względem niego system nagród i aprobaty, a nie wyłącznie kar i upomnień. Nie wskazano na potrzebę diagnostyki psychiatrycznej, lecz zalecono jedynie zmniejszenie wymagań dydaktycznych wobec małoletniego.

Następnie Sąd ustalił, że wyrokiem Sądu Rejonowego(...) wK.z dnia 23 listopada 2005 r. powód został umieszczony w Zakładzie (...) za dokonanie dwóch rozbojów z użyciem przemocy na przypadkowych osobach. W okresie od 13 lipca 2005 r. do 19 lipca 2006 r. był on wychowankiem Schroniska(...) w P., zaś od 19 lipca 2006 r. do 13 lipca 2007 r. przebywał w Zakładzie (...) w P..

Po rozpoczęciu wykonywania przez K. J. środka poprawczego, został on poddany badaniu psychologicznemu, które wykazało zaburzenie zachowania w przebiegu dyssocjalnego rozwoju osobowości. Dalej, celem wyeliminowania jednostek chorobowych o podłożu neurologicznym, powód przeszedł badanie EEG, które nie wykazało podejrzanych zmian. Nie znaleziono podstaw do leczenia psychiatrycznego pomimo wielości i kompleksowości przeprowadzanych wobec niego procedur medycznych.

Resocjalizacja powoda w Zakładzie (...) przebiegła prawidłowo, a zamierzone efekty wydawały się być zrealizowane. W świetle powyższego wnioskowano o przedterminowe zwolnienie K. J. i umożliwienie mu podjęcia dalszej nauki w technikum wieczorowym oraz podjęcie pracy zarobkowej.

Po opuszczeniu Zakładu (...), powód w dalszym ciągu naruszał porządek prawny, dopuszczając się przestępstw przeciwko mieniu.

W związku z powyższym przebywał w izolacji penitencjarnej jako tymczasowo aresztowany, a następnie jako skazany w następujących okresach:

- od 22 czerwca 2012 r. do dnia 7 sierpnia 2012 r. w Areszcie Śledczym w K.,

- od 7 sierpnia 2012 r. do 5 października 2012 r. w Areszcie Śledczym w K.,

- od 5 października 2012 r. do 20 grudnia 2013 r. w Areszcie Śledczym w K.,

- od 20 grudnia 2013 r. do 2 czerwca 2015 r. w Zakładzie Karnym w T.,

- od 2 czerwca 2015 r. do 7 stycznia 2016 r. w Areszcie Śledczym w K.,

- od 7 stycznia 2016 r. do 19 lutego 2016 r. w Areszcie Śledczym w K..

W okresie przebywania w warunkach aresztu tymczasowego, K. J. był także konsultowany psychiatrycznie z uwagi na podejrzenie zaburzeń osobowości o nieznanym pochodzeniu. Żaden z konsultujących powoda lekarzy nie dostrzegł konieczności wdrożenia leczenia farmakologicznego, lecz jedynie zalecił obserwację osadzonego.

Przebywając w izolacji penitencjarnej w Areszcie Śledczym w K., powód był pięciokrotnie konsultowany psychologicznie z własnej inicjatywy. Jego dostęp do opieki psychologicznej był nieograniczony. Na skutek jednej z konsultacji psychologicznych został skierowany do lekarza psychiatry celem wykluczenia chorób o podłożu psychosomatycznym. Badany był wówczas przez lekarza T. T., której podał, że ma „obiektywną wrażliwość na proces karny”, że „chciałby być skierowany na badania psychiatryczne, bo może zostać uniewinniony” i ogólnie w czasie wizyty snuł liczne tezy mające uzasadniać to, że nie dostanie za swoje przestępstwa żadnej kary. W rozpoznaniu psychiatra stwierdził zaburzenia osobowości.

Na polecenie Prokuratury Rejonowej (...) w K., K. J. został poddany uzupełniającemu badaniu sądowo – psychiatrycznemu w 2012 r. Na podstawie obserwacji biegli sformułowali kategoryczny wniosek, że opiniowany nie cierpi na chorobę psychiczną w rozumieniu psychozy oraz niedorozwój umysłowy. W szczególności brak było podstaw by kwestionować poczytalność K. J. w odniesieniu do zarzucanych mu czynów. Jednocześnie biegli zauważyli, że całość posiadanej dokumentacji medycznej świadczy jedynie o zaburzeniach osobowości, które mogą stanowić przypadłość K. J..

Do kolejnego opiniowania powoda doszło w 2016 r., na polecenie Sądu Rejonowego (...) w K.. Biegli psychiatrzy nadal nie stwierdzili u badanego choroby psychicznej, tj. psychozy czy też niedorozwoju umysłowego. Stwierdzono jednak u niego cechy nieprawidłowej osobowości oraz to, że jest nadmiernie wrażliwy na niepowodzenia i ma tendencję do długotrwałego przeżywania przykrości.

Po zwolnieniu z Aresztu Śledczego w K., K. J. wyjechał do Niemiec, gdzie również rażąco naruszał porządek prawny. Zachowanie powoda ponownie skutkowało umieszczeniem go w izolacji penitencjarnej, tym razem na terenie Niemiec, gdzie przebywał do początku 2022 r. W niemieckim Zakładzie Karnym K. J. także był konsultowany psychiatrycznie i poszukiwano u niego przyczyn zaburzeń osobowości. Z opinii psychiatrycznej wynika, że w 2017 r. postawiono diagnozę zaburzenia dwubiegunowego z elementami psychotycznymi. W związku z tym u pacjenta zastosowano leczenie farmakologiczne, które przyniosło wystarczającą stabilizację. W celu uniknięcia nawrotów psychozy w przyszłości, zalecono powodowi kontynuować przyjmowanie leków.

Sąd ustalił także, że powód składał zawiadomienie w 2016 r. do Prokuratury (...) zarzucając, że podstępnie wyłudzono od niego w prokuraturze wyjaśnienia w zamian za obietnicę wnioskowania o łagodniejszy wymiar kary oraz wykorzystano jego stan psychiczny. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r. odmówiono wszczęcia śledztwa w tej sprawie nie stwierdzając znamion czynu zabronionego.

Kolejne zawiadomienie powód złożył w 2017 r. do Prokuratury Rejonowej (...)w K. o tym, że funkcjonariusze Policji, działali na jego szkodę nie powiadamiając go o możliwości skorzystania z pomocy obrońcy i wykorzystując jego stan psychiczny w celu wymuszenia przyznania się przez niego do przestępstwa, z a kolei prokurator Prokuratury K. działał na jego szkodę stronniczo prowadząc postępowanie sprawdzające z jego zawiadomienia w roku 2016 i odmawiając wszczęcia śledztwa. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia
2017 r. odmówiono wszczęcia śledztwa w tej sprawie nie stwierdzając znamion czynu zabronionego.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał zgłoszone roszczenie za bezzasadne, jako nie znajdujące oparcia w treści art. 417 k.c. Odnosząc się do przesłanek określonych tym przepisem oraz po poczynieniu teoretycznych rozważań związanych z ich rozumienie, Sąd ocenił, że w świetle stanu faktycznego nie można przypisać pozwanemu Skarbowi Państwa tj. jednostkom organizacyjnym, z którymi powód wiąże zgłoszone roszczenie, bezprawności działania.

Sąd I instancji podkreślił, że – wbrew twierdzeniom podniesionym w pozwie - K. J. miał zagwarantowaną opiekę medyczną na każdym etapie jego przebywania w ośrodkach izolacji penitencjarnej. To wszystko w sytuacji, gdy przez rokiem 2017 powód nie był osobą chorą psychicznie. Powód był poddawany licznym konsultacjom psychologicznym i psychiatrycznym za każdym razem, gdy pojawiał się w ośrodku, w którym wykonywał tymczasowe aresztowanie, karę, czy też wcześniej środek poprawczy. Nadto, wobec jego żądań i z jego inicjatywy wielokrotnie był konsultowany psychiatrycznie, tak w toku osadzenia zakładzie poprawczym, potem w zakładach karnych, jak i w toku procesów karnych przeciwko niemu prowadzonych. Badania te nie wykazały, by K. J. cierpiał na jakiekolwiek schorzenie natury psychicznej, a w szczególności takie, które uniemożliwiałoby odbywanie kary pozbawienia wolności czy też środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania albo środka poprawczego. Wreszcie Sąd podkreślił, że konsultacje te były realizowane przez wielu specjalistów, których wnioski były zbieżne.

W rezultacie brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarb Państwa dopuścił się względem powoda bezprawnych zachowań, uniemożliwiających jego skuteczną obronę w procesie karnym, jak też prawidłowe leczenie.

Sąd wskazał także, że w toku postępowania nie stwierdzono jakichkolwiek naruszeń standardów konstytucyjnych dotyczących praw i wolności człowieka, który na mocy orzeczenia Sądu zostaje pozbawiony wolności. Nie doszło również do naruszenia przepisów ustaw szczegółowych jak i aktów podustawowych, regulujących postępowanie wykonawcze o charakterze penitencjarnym. Nie sposób zatem uznać, by pozwane organy władzy publicznej dopuściły się uchybień, które skutkowałyby rozwojem choroby psychicznej u K. J..

Podobnie w żaden sposób nie uzasadnia materialnej odpowiedzialności Skarbu Państwa odmowa wszczynania na wniosek powoda śledztw przeciwko funkcjonariuszom tegoż Skarbu Państwa.

Sąd podkreślił, że żadna ze stron nie kwestionowała, iż powód od wczesnego dzieciństwa cierpiał na zaburzenia osobowości, które były jedną z przyczyn jego nagannego zachowania. Powód jednak nic z tym nie robił i robić nie zamierzał. Sąd wskazał, że z zaświadczenia przedłożonego z niemieckiego Zakładu Karnego w żaden sposób nie wynika by zaburzenia dwubiegunowe z elementami psychotycznymi rozwinęły się u powoda w czasie, kiedy przebywał w (...) Zakładzie (...), Areszcie Śledczym czy Zakładzie Karnym.

Niezależnie od powyższego na zasadny Sąd uznał zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia.

Od powyższego orzeczenia apelację wniósł powód, zarzucając naruszenie:

- art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 2 ust.2 pkt 3 w zw. z art. 8 ust.2 i 3 ustawy z dnia 9 kwietnia o służbie więziennej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia roszczenia w sytuacji, gdy powód wskazywał, że działaniem, które spowodowało szkodę był brak należytej diagnozy stanu zdrowia psychicznego powoda i dostosowanie warunków kary do terapii zapobiegającej podobnemu postępowaniu, z kolei szkodą było pogorszenie się stanu zdrowia psychicznego powoda oraz popełnianie kolejnych czynów, natomiast w zakresie związku przyczynowego należy wskazać, że gdyby powód był należycie zdiagnozowany i leczony - początkowo w ośrodku w P., a następnie w jednostkach penitencjarnych, wówczas jego stan zdrowia nie pogorszyłby się, a powód nie poniósłby w związku z tym szkody;

- art. 235 ² § 1 pkt. 3 i 6 k.p.c. w zw. z art. 235 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu dowodu z zeznań świadka K. S., w sytuacji gdy dowód z zeznań tego świadka był od początku wnioskowany przez powoda, świadek posiada wiedzę o stanie zdrowia, dolegliwościach oraz zachowaniu powoda z okresu dzieciństwa oraz dorastania;

- art. 235 ^{( 2)} § 1 pkt. 5 k.p.c. w zw. z art. 235 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu wniosku o powtórzenie przesłuchania świadka A. J., w sytuacji gdy czynności z tym świadkiem były przeprowadzone przed Sądem Okręgowym w K. jeszcze przed przyjęciem, że jednym z pozwanych jest prezes Sądu Okręgowego w K.;

- art. 235 ² § 1 pkt. 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 235 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych: neurologa, psychologa oraz psychiatry, w sytuacji, gdy przedmiot postępowania wymaga wiadomości specjalnych, których Sąd I instancji nie może zastępować opiniami ani wynikami wcześniejszych badań wydanych w toku postępowań karnych lub izolacji penitencjarnej;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w sprawie i wyciągnięcie przez Sąd I instancji sprzecznych wniosków w zakresie:

a/ przyjęcia, że powód koncentruje swoje zarzuty na kwestionowaniu postępowania lekarzy w jednostkach penitencjarnych oraz popełnienia czynów mając zniesioną zdolność kierowania swoim postępowaniem podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że powód podkreśla jako początek problemu brak kontynuacji leczenia jakie odbywał jako nastolatek po przyjęciu go do Zakładu w P., co wpłynęło na dalszy stan zdrowia i postawę powoda, które pogorszyły się wobec braku leczenia w kolejnych jednostkach penitencjarnych.

b/ stwierdzenia, że powód był konsultowany w Zakładzie (...), Zakładzie Karnym oraz Areszcie Karnym z uwagi na dolegliwości emocjonalne, w sytuacji gdy powód wskazywał, że te konsultacje nie były prowadzone przez odpowiednich specjalistów, nie poświęcono odpowiedniego czasu na diagnozę, a wydawane opinie przez psychologa i psychiatrę wykluczały się i nie podjęto próby starannego ustalenia stanu zdrowia powoda;

c/ przyjęcia, że powód przed 2017 rokiem nie był osobą chorą psychicznie, podczas gdy Sąd I instancji wskazuje, na szereg dolegliwości i zaburzeń z jakimi zmagał się powód, a bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych, dokonanie wiążących ustaleń w tym zakresie jedynie na podstawie danych podawanych przez pozwanych jest bezpodstawne;

d/ stwierdzenia, że istniejące zaburzenia osobowości nie wymagały dalszego leczenia i nie wypłynęły na zachowanie powoda, w sytuacji gdy nie ustalono, jak ww. zaburzenia wpłynęły na postępowanie powoda, czy stanowiły cześć szerszego problemu psychicznego, dalsze budowanie relacji towarzyskich i sposób popełniania czynów przez powoda, a także możliwość ich uniknięcia przez powoda.

e/ przyjęcia, że motywem działania powoda było uniknięcie kary lub uzyskanie jej w niższym wymiarze - w sytuacji gdy powód zwracał się o pomoc do jednostek penitencjarnych wskazując na problemy ze zdrowiem i czynił to także w czasie odbycia kary po wydaniu orzeczeń i nie mógł mieć wpływu na ich treść;

f/ stwierdzenie, że dokumentacja przedstawiona przez powoda nie wskazuje, aby zaburzenia dwubiegunowe z elementami psychotycznymi rozwinęły się u powoda w czasie przebywania w polskich placówkach, podczas gdy powyższy wniosek nie koresponduje z ustaleniem choroby powoda podczas pobytu w niemieckim zakładzie karnym, natomiast jej źródło istniało także podczas pobytu powoda w polskich jednostkach penitencjarnych.

- art. 102 k.p.c. w zw. z § 2 pkt. 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na częściowym obciążeniu powoda kosztami postępowania, w sytuacji gdy sytuacja osobista i materialna powoda przemawia za całkowitym zwolnieniem powoda z obciążania go kosztami postępowania z uwagi na fakt, że powód nie posiada znacznego majątku, nie posiada stałego źródła dochodu, a także nadal odbywa karę pozbawienia wolności, w związku z czym jego sytuacja zawodowa i zarobkowa nie ulegną znacznej poprawie w najbliższym okresie.

Apelujący zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych, a to:

- błędne przyjęcie, że powód kwestionuje jedynie postępowanie lekarzy psychiatrów podczas gdy powód wskazywał na braki w systemie opieki zdrowotnej i diagnozy stanu zdrowia psychicznego powoda w czasie odbywania kary w polskich jednostkach penitencjarnych, a w szczególności początkowy błąd w braku należytej diagnozy oraz dalszego leczenia zaburzeń powoda, w tym ADHD, po przyjęciu do placówki w P.;

- błędne ustalenie, że powód nie wykazał działania powodującego szkodę, samej szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem pozwanych a powstaniem szkody u powoda, w sytuacji gdy powód opisał prośby o objęcie go należytą opieką i pomocą psychologiczną oraz psychiatryczną, a także jaka była reakcja pozwanych i skutki tych decyzji dla stanu zdrowia powoda;

- bezzasadne przyjęcie, że powód miał zagwarantowaną należytą opiekę medyczną, podczas gdy poziom tej opieki był niewystarczający, nie dając szans na osiągnięcie efektów terapeutycznych, mając jedynie spełnić formalne wymogi warunków odbycia kary;

- błędne ustalenie, że przed rokiem 2017 powód nie cierpiał na chorobę psychiczną, podczas gdy powód miał zdiagnozowane liczne zaburzenia, w jednostkach penitencjarnych nie ustalono czy te zaburzenia są częścią innej jednostki chorobowej, a także rozwoju tych zaburzeń w poważniejsze dolegliwości o podłożu psychiatrycznym;

- błędne wskazanie, że powód informował Areszt Śledczy lub Zakład Karny o swoich dolegliwościach i prowadzone konsultacje (także w ramach postępowań karnych) nie wykazały schorzeń natury psychicznej, podczas gdy powód był pozbawiony odpowiedniej diagnozy, jego stan zdrowia nie był przedmiotem dłuższej obserwacji, a wobec powoda nie podejmowano zaplanowanej długoterminowej terapii, pozwalającej na poprawę jego stanu zdrowia;

- błędnego pominięcia, że opinie psychologa oraz psychiatry wykluczały się, a wywiad uzyskany przez psychologa od powoda był pełniejszy, powód informował o dolegliwościach na jakie cierpiał, a ocena dokonana przez psychiatrę była w tym zakresie powierzchowna;

- błędnego pominięcia, że na terenie Niemiec stwierdzono u powoda chorobę dwubiegunową, a także zaplanowano u niego terapię farmakologiczną, która jest kontynuowana dalej na terenie Polski przez polskie jednostki penitencjarne, natomiast problemy ze zdrowiem psychicznym u powoda nie pojawiły się jedynie w momencie diagnozy w Niemczech ale były aktualne także podczas postępowań karnych toczących się w sprawie powoda lub wcześniejszego pobytu powoda w polskich jednostkach penitencjarnych lub wychowawczych;

- stwierdzenie, że powód posiadał wiedzę o podmiocie odpowiedzialnym za szkodę w 2016 roku, a roszczenie powoda podlegałoby przedawnieniu wobec sytuacji, podczas gdy powód wskazywał, że takiej wiedzy nie posiadał, uzyskał ją dopiero w okresie przypadającym na okres złożenia pozwu w sprawie, a zatem nie można przyjąć przedawnienia jego roszczenia w niniejszej sprawie.

Apelujący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań świadka A. J., zeznań świadka K. S. oraz opinii biegłych – bezzasadnie pominiętych przez Sąd I instancji, a ponadto z uzupełniającego przesłuchania powoda na okoliczność ustalenia dolegliwości i schorzeń powoda, stanu zdrowia powoda, przebytego leczenia, warunków odbywania terapii w ramach wykonania kary przez powoda lub pobytu w placówce dla nieletnich, dolegliwości wywołanych u powoda na skutek sposobu przeprowadzenia terapii podczas wykonania kary lub pobytu w placówce dla nieletnich oraz ich trwałości i dalszych potrzeb powoda.

Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja powoda jest w oczywisty sposób bezzasadna.

Ustalenia dokonane w pierwszej instancji są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Ustalenia te znajdują oparcie w treści zgromadzonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że treść tak poszczególnych dowodów jak i całość materiału dowodowego nie dawała podstaw do poczynienia odmiennych ustaleń od tych, które wyartykułował Sąd I instancji. W oczywisty zatem sposób, przy ocenie dowodów, nie doszło do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd I instancji w sposób obszerny przytoczył wszystkie okoliczności wynikające z niebudzących wątpliwości dowodów, odnotowując wszelkie fakty dotyczące przebywania powoda w kolejnych placówkach wychowawczych i penitencjarnych, wszelkich badań psychologicznych i psychiatrycznych jakim powód był poddany oraz - w zakresie mającym znaczenie w sprawie – fakty dotyczące okoliczności co do przebiegu postępowań karnych. Tak ustalone fakty nie dawały podstaw do wykreowania stanu faktycznego postulowanego przez powoda tj. stwierdzenia, że od lat wczesno młodzieńczych (co najmniej od 2005 r., kiedy powód został umieszczony w zakładzie poprawczym) K. J. był źle diagnozowany, czego skutkiem miałoby być nie dostosowanie warunków odbywania kar do występujących u niego zaburzeń, a czego dalszym skutkiem było tak pogorszenie jego stanu zdrowia jak i popełnianie przez niego dalszych przestępstw.

Wykreowane przez powoda wyżej przytoczone twierdzenia oraz wykreowany, złożony związek przyczynowy stanowi wyraz postawy roszczeniowej, nadinterpretacji faktów i łączących ich związków. Podnoszone przez niego tezy – w świetle zasad logiki oraz przy uwzględnieniu zgromadzonego materiału dowodowego – są całkowicie niewiarygodne. Jak należy się domyślać, źródłem tej kreacji jest fakt, iż po wyjeździe K. J. do Niemiec, popełnieniu przez niego tam dalszych przestępstw i umieszczeniu do w niemieckim zakładzie karnym, w 2017 r. wykonano opinię psychiatryczną stawiając diagnozę zaburzenia dwubiegunowego z elementami psychotycznymi. W związku z tym zastosowano u powoda leczenie farmakologiczne, które przyniosło stabilizację. Stąd powód argumentuje, że jego schorzenia musiały występować wcześniej (w istocie od dzieciństwa), a gdyby był prawidłowo diagnozowany i leczony, to nie doszłoby do dalszego pogorszenia jego stanu zdrowia, a w konsekwencji popełniania przez niego kolejnych przestępstw. Tyle tylko, że tak postawione tezy z natury rzeczy stanowią nadinterpretację. Po pierwsze, z jakiejkolwiek przedstawionej przez powoda i dostępnej dla sądu dokumentacji medycznej nie wynika, by kiedykolwiek stwierdzano u powoda tego rodzaju zaburzenia bądź schorzenia, które mogłyby wskazywać na tego rodzaju związek. Po drugie, stan zdrowia psychicznego powoda był przedmiotem badania w postępowaniach karnych, które przed sądami polskimi zakończyły się wyrokami karnymi skazującymi. Tym samym brak jest podstaw do twierdzenia, iż pomiędzy stanem psychicznym powoda a faktem popełniania przez niego przestępstw zachodzi związek przyczynowy. Wobec prawomocnego skazania K. J. za popełnione czyny w ogóle niedopuszczalne jest obecnie kreowanie tezy, że to choroba psychiczna była źródłem popełniania przez niego przestępstw. Po trzecie wreszcie, już po zdiagnozowaniu powoda w 2017 r. i zastosowaniu leczenia farmakologicznego, po opuszczeniu więzienia, powód dopuścił się kolejnego przestępstwa. Tym samym chybione jest twierdzenie, iż to rzekomy brak właściwego leczenia jest przyczyną zachowań polegających na popełnianiu czynów karalnych.

Już z tych przyczyn zasadnie Sąd Okręgowy pominął dowody z przesłuchania świadków oraz opinii biegłego. Wskazać także należy, że te wnioski dowodowe nie zmierzały do weryfikacji twierdzeń powoda, lecz miały na celu ich poszukiwanie. Sąd nie naruszył zatem art. 235 ² § 1 pkt.

Wedle oświadczenia powoda, K. S. miała być osobą, u której leczył się on w wieku dziecięcym i młodzieńczym. Jednocześnie K. J. nie podniósł jakichkolwiek twierdzeń co do faktycznego jego stanu zdrowia w tamtym okresie, na czym leczenie miało polegać oraz jakie w stosunku do niego stawiane były diagnozy. To wszystko w sytuacji, w której jedynymi dowodami dotyczącym wyżej wskazanego czasu był wynik zaświadczenia psychologicznego z 2002 r. oraz orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania z 16 lutego 2005 r. Z dokumentów tych wynika jedynie, że jako nastolatek K. J. wykazywał zaburzenia zachowania i emocji, przy prawidłowym rozwoju intelektualnym (osiągając wynik w górnej granicy normy). Diagnozowano u niego nadpobudliwość oraz napadowe zaburzenia zachowania. Cechowały go reakcje impulsywne i nieprzewidywalne agresje wobec rówieśników i osób dorosłych. Z dokumentów wynika nadto, że pozostawał w leczeniu w Poradni (...) (...) do 2003 r.

Przy braku dalszych twierdzeń co do stanu zdrowia powoda ze wskazanego okresu oraz braku dalszej dokumentacji, nie ma podstaw do przesłuchania w/w świadka. W istocie bowiem przesłuchanie tego świadka zmierza do wykreowania dalszych faktów, nie objętych twierdzeniami powoda. Z powołanej natomiast wyżej dokumentacji znane jest, jakie diagnozy wobec K. J. były stawiane.

Z tych samych przyczyn zbędny był dowód z przesłuchania matki powoda. Dodatkowo A. J. skorzystała z prawa do odmowy składania zeznań. Całkowicie chybione jest twierdzenie, że świadka należało ponownie wezwać celem przesłuchania, skoro nie uprawdopodobniono nawet, by A. J. zmieniła decyzję co do braku zgody na złożenie zeznań. Postawienie tezy, iż ponowne wezwanie świadka ma być uzasadnione tym, iż sprawę przekazano do rozpoznania innemu sądowi, jest całkowicie nieuprawnione.

Tezom powoda dotyczącym jego okresu młodzieńczego oraz obejmującym pobyt w Zakładzie (...) w P. przeczą fakty wynikające z dokumentacji Zakładu. Z opinii z dnia 7 maja 2007 r. wynika bowiem, iż powód zaadaptował się w placówce bez problemów, nawiązał prawidłowe relacje rówieśnicze i z pedagogami, nie sprawiał problemów natury wychowawczej, był w pełni podporządkowany. Opinia potwierdzała wcześniejsze diagnozy – wskazywano, że K. J. jest osobą niedojrzałą społecznie, funkcjonującą pod wpływem instynktów i popędów, występuje u niego podwyższony poziom wrogości wobec otoczenia oraz wskaźnik paranoi świadczący o braku zaufania do dorosłych i otoczenia społecznego. Jednocześnie odnotowano, ze proces resocjalizacji powoda był w pełni zadowalający. Wskazywano także na jego wzorowe zachowania. Podkreślano jego bardzo dobre możliwości intelektualne oraz osiąganie przez niego pozytywnych wyników w nauce. Stawiono pozytywne prognozy co do jego funkcjonowania w środowisku otwartym, wnioskując o jego przedterminowe zwolnienie z placówki.

Dokumentacja ta świadczy o tożsamej ocenie stanu zdrowia powoda, co w okresie wcześniejszym. Przeczy tezom, iż były wówczas tego rodzaju sygnały i oceny, które mogłoby skutkować potrzebą podejmowania w stosunku do powoda innych, dalszych działań. Wreszcie, stwierdzone fakty przedstawiają pozytywny obraz powoda.

Bezprzedmiotowe było także prowadzenie wnioskowanego przez apelującego dowodu z opinii biegłego psychiatry. Obok wcześniej sygnalizowanych przyczyn wskazać należy, że – podobnie jak w przypadku świadka K. S. – dowód z opinii biegłego miałby posłużyć do kreowania nowych faktów. W toku postępowań karnych oraz odbywania przez powoda kar pozbawienia wolności wykonano w stosunku do powoda szereg badań psychologicznych i psychiatrycznych, co znalazło odzwierciedlenie w odnotowanych przez Sąd I instancji opiniach. Tym samym aktualnie prowadzony dowód z opinii biegłego nie mógłby posłużyć weryfikacji tez wynikających z tamtych opinii uwzględniając, że brak jest nowych dokumentów źródłowych pochodzących z tamtego okresu, jak też aktualnie nie jest możliwe przeprowadzenie tego rodzaju badania powoda, które mogłoby odzwierciedlać ówczesny obraz jego stanu psychicznego. To wszystko w sytuacji, w której kolejne wówczas wydane opinii są co do zasady zgodne w zakresie diagnozy. Nie sposób zatem przyjąć, by możliwe było wykazanie, że każda z wielu wydanych opinii stawia fałszywe tezy.

W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest twierdzenie, jakoby aktualna opinia biegłego psychiatry mogła wykazać, że w stosunku do powoda stawiano w opiniach wadliwe diagnozy, a w związku z tym mogłoby dojść do bezprawnego działania bądź zaniechania jednostek penitencjarnych, organów policji bądź sądów. W szczególności w/w jednostki organizacyjne Skarbu Państwa nie miały podstaw do podejmowania w stosunku do K. J. odmiennych bądź dalej idących działań, w tym leczniczych, skoro dopełniły obowiązku weryfikacji stanu zdrowia powoda a konkluzje biegłych oraz dostępny stan wiedzy nie uprawniały do podważenia ustalonych wówczas okoliczności dotyczących stanu zdrowia powoda.

W rezultacie na aprobatę zasługują wszelkie ustalenia faktyczne, które były podstawą oceny o braku bezprawności Skarbu Państwa w zakresie zaniechań co do diagnozowania powoda oraz niewłaściwego jego leczenia. Z tych samych względów bezzasadne są twierdzenia o bezprawności działania organów ścigania w zakresie postępowania z powodem z uwagi na jego rzekomo inny od stwierdzanego stanu zdrowia psychicznego.

Powyższa ocena czyni bezprzedmiotowymi dalsze zarzuty apelacyjne skierowane przeciwko podstawie faktycznej wyroku.

W konsekwencji nie doszło w sprawie do naruszenia art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 2 ust.2 pkt 3 w zw. z art. 8 ust.2 i 3 ustawy z dnia 9 kwietnia o służbie więziennej.

Sąd Apelacyjny w pełni podziela dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę prawną. W szczególności Sąd I instancji w pełny sposób dokonał wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, czyniąc prawidłowe rozważania. Sąd nie naruszył także art. 361 § 1 k.c.

Trafna jest zatem ocena o braku bezprawności po stronie Skarbu Państwa, jak i braku twierdzonego związku przyczynowego pomiędzy wskazywanymi zachowaniami Skarbu Państwa a powoływaną szkodą.

Biorąc to pod uwagę Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik (art. 98 § 1 k.p.c.) uznając, że brak jest podstaw do odstąpienia od obciążenia powoda tymi kosztami. O ile bowiem można było rozważać odstąpienie od obciążenia powoda kosztami procesu za postępowania przed sądem pierwszej instancji, do wywiedzenie oczywiście bezzasadnej apelacji, przy znajomości przyczyn, dla których pozew został oddalony, nie uzasadnia skorzystania przez powoda z wyjątkowej regulacji zawartej w art. 102 k.p.c.