I ACa 2695/23 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Krakowie z 2024-06-06
Sygn. akt I ACa 2695/23
WYROK CZĘŚCIOWY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 czerwca 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Michał Góral
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 r. w Krakowie
sprawy z powództwa A. W. i M. W.
przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Bank S.A. z siedzibą
w W. w upadłości
o ustalenie
na skutek apelacji strony pozwanej
od rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 lutego 2022 r., sygn. akt I C 95/21
oddala apelację.
Sygn. akt : I ACa 2695/23
UZASADNIENIE
W pozwie skierowanym przeciwko (...) Bank S.A. w W. , / wobec upadłości strony pozwanej – obecnie syndykowi masy upadłości tego banku/ powodowie, A. W. i M. W. domagali się , w ostatecznie określonym żądaniu pozwu :
-ustalenia , że umowa kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF nr (...) z dnia 19 maja 2008 r., zawarta pomiędzy (...) Bank S.A a powodami – jest nieważna,
-zasądzenia od strony pozwanej do majątku wspólnego powodów kwoty 333.836,27 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21 listopada 2020 r. do dnia zapłaty z tytułu nienależnego świadczenia wynikającego z tej umowy kredytowej oraz obciążenia strony przeciwnej kosztami procesu.
Na wypadek nie uwzględnienia żądań zgłoszonych jako główne, domagali się :
-ustalenia, iż postanowienia zawarte w § 1 ust. 1, § 6 ust. 1, § 9 ust. 2 oraz w § 10 ust. 3 umowy są bezskuteczne w stosunku do nich , mających status konsumentów,
- zasądzenia od strony pozwanej do ich majątku wspólnego kwoty 157.274,22 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 listopada 2020 r. do dnia zapłaty, z tytułu nienależnego świadczenia wynikającego z zawarcia w umowie klauzul o niedozwolonym charakterze w § 1 ust. 1, § 6 ust. 1, § 9 ust. 2, § 10 ust. 3 umowy.
Uzasadniając zgłoszone żądania podnosili , iż w dniu 19 maja 2008 r. z poprzednikiem pozwanego banku (...) S.A podpisali umowę kredytu indeksowanego CHF nr (...) na kwotę 466.256,65 zł. Umowa została zawarta z wykorzystaniem przedłożonego przez kredytodawcę wzorca umownego. Zgodnie z treścią umowy, całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy, wynosił 358.301,25 zł, przy czym podana kwota nie uwzględniała ryzyka kursowego. Kredyt miał zostać przeznaczony m.in. na pokrycie części kosztów budowy lokalu mieszkalnego, spłatę kredytu hipotecznego w (...) Bank (...) SA, pokrycie składki ubezpieczeniowej na wypadek śmierci lub trwałej niezdolności do pracy.
Kredyt oprocentowany został według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 3,98% w skali roku.
Wysokość zmiennej stopy procentowej ustalana była przez bank jako suma obowiązującej stawki DBCHF oraz stałej marży banku, która wynosiła 1,17% (§ 1 ust. 3 umowy). Kredyt miał zostać wypłacony bezgotówkowo w transzach , na rachunki podmiotów wskazanych we wniosku o wypłatę. Kredytobiorcy mieli spłacać kredyt wraz z odsetkami w terminach, kwotach i na rachunek wskazany w harmonogramie spłat. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytobiorców dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do waluty CHF obowiązującej w dniu spłaty.
Przed zawarciem umowy kredytu ani w momencie jej podpisania , pracownicy poprzednika strony pozwanej nie informowali powodów w sposób wyczerpujący i rzetelny o skali ryzyka związanego z kredytem tego rodzaju, warunkach finansowych zobowiązania, nie przekazali też żadnych szczególnych informacji dla kredytobiorców. Powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści jej postanowień..
Zdaniem A. W. i M. W. umowa z 19 maja 2008r jest nieważna wobec niedozwolonego charakteru jej postanowień dotyczących uruchomienia kredytu oraz rozliczania spłat rat kredytowych. Ich zdaniem, umowa narusza zasadę wzajemności i ekwiwalentności świadczeń oraz równości stron. Bank nie dopełniając wobec nich obowiązku informacyjnego , naruszył zasady współżycia społecznego oraz dopuścił się nieuczciwych praktyk rynkowych.
Odpowiadając na pozew (...) Bank S.A. domagał się oddalenia powództwa w całości oraz obciążenia powodów kosztami postępowania. Przyznając fakt zawarcia umowy kredytowej i treść jej postanowień twierdził , iż jego zdaniem ,żaden z argumentów na których opiera się stanowisko kredytobiorców oraz zbudowane są roszczenia tak główne jak i ewentualne nie może być ocenione jako trafny .
W szczególności żadne z powoływanych przez powodów postanowień umownych nie ma niedozwolonego charakteru, umowa powinna nadal wiązać strony , a przyczyną złożenia pozwu jest niezadowolenie powodów z aktualnego kursu franka szwajcarskiego oraz sztucznie wykreowany i podtrzymywany trend podważania umów kredytów walutowych, a także perspektywa uchylenia się od skutków finansowych zaciągniętego zobowiązania.
Bank bronił się także zarzutem przedawnienia zgłoszonych roszczeń pieniężnych, a ponadto zakwestionował wyliczenie ilociowe twierdzonej przez kredytobiorców nadpłaty we wzajemnych świadczeniach umownych po ich stronie.
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2022r Sąd Okręgowy w Krakowie :
- ustalił , że zawarta pomiędzy powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bankiem S.A. w dniu 19 maja 2008 r. umowa kredytu nr (...) jest nieważna[ pkt I ]; -zasądził od strony pozwanej (...) Bank S.A. w W. na rzecz powodów M. W. i A. W. jako wierzycieli solidarnych kwotę 333.836, 27 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 listopada 2020 r. do dnia zapłaty oraz
zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 11.834 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.[ pkt II sentencji orzeczenia ].
Za niesporne pomiędzy stronami fakty Sąd Okręgowy uznał to , iż :
dnia 19 maja 2008 r. strony zawały umowę kredytu hipotecznego nr (...). Kredytodawcą był poprzednik prawny strony pozwanej (...) Bank S.A. (...) Oddział w Ł. z siedzibą w K..
Na jej podstawie bank udzielił powodom kredytu w wysokości 466.256,65 zł indeksowanego kursem CHF. Przy założeniu, że uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzenia umowy równowartość kredytu wynosiłaby 232.779,16 franka szwajcarskiego. Rzeczywista równowartość miała zostać określona po wypłacie ostatniej transzy kredytu (§ 1 ust. 1 umowy).
Kredyt przeznaczony został na spłatę kredytu hipotecznego w (...) Bank SA, uiszczenie składki z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty wartości nieruchomości, pokrycie składek ubezpieczeniowych, uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej na spłatę kredytu , zapłatę składki z tytułu Pakietowego (...) na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki, pokrycie części kosztów budowy lokalu mieszkalnego nr (...), będącym częścią osiedla (...) w K., spłatę kredytu samochodowego w (...) SA, spłatę kredytu w (...) Bank SA (§ 2 umowy).
Uruchomienie kredytu nastąpić miało bezgotówkowo , w transzach na rachunki podmiotów wskazanych we wniosku o wypłatę, o ile nie jest to sprzeczne z postanowieniami umowy kredytu – w terminach i wysokościach określonych w umowie kredytowej. W dniu wypłaty każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków miała być przeliczana do CHF według kursu kupna określonego w Tabeli Kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków.
Strony postanowiły, że uruchomienie kredytu nastąpić miało nie później niż w terminie 7 dni roboczych od daty złożenia wniosku o wypłatę wraz z całą dokumentacją, o której mowa w umowie z zastrzeżeniem § 5 ust. 1 (§ 1 ust. 10 i § 9 ust. 2 i 3 umowy).
Oprocentowanie kredytu ustalono jako zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 3,98% w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki DBCHF i stałej marży banku , (która na dzień sporządzania umowy wynosiła 1,17%) Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 4,05% (§ 1 ust. 3 i 8 umowy).
Zabezpieczenie kredytu stanowiła m.in. hipoteka kaucyjna do kwoty stanowiącej 170% kwoty 466.256,65 zł ustanowiona na nieruchomości, którą jest lokal mieszkalny nr (...) na parterze o powierzchni 108,90 m 2 położony w K. przy ul. (...), objęty księga wieczystą (...) (§ 3 ust. 1 umowy).
Spłata kredytu następować miała w 360 miesięcznych ratach równych kapitałowo-odsetkowych zgodnie z Harmonogramem Spłat, który mieli otrzymać po wypłacie kredytu. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do waluty franka szwajcarskiego obowiązującym w dniu spłaty (§ 1 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy).
W § 1 ust. 1 zd. 2 kredytobiorcy oświadczyli, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko.
W sprawach nieuregulowanych w umowie, zastosowanie miały mieć postanowienia kodeksu cywilnego, prawa bankowego, Regulaminu do umowy kredytu hipotecznego, który stanowił integralną część umowy (§ 25 umowy).
Zgodnie z definicjami zawartymi w § 2 Części ogólnej Regulaminu oraz w § 6 ust.1 umowy kredytu w przez (...) rozumieć należało sporządzaną przez merytoryczną komórkę banku, na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.
W myśl § 19 ust. 5 Regulaminu, w przypadku kredytu indeksowanego w walucie obcej, kwota spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz obowiązującym w banku na podstawie obowiązującej w banku (...) z dnia wpływu środków.
Bank wypłacił kredyt w pięciu transzach:
I transza – 29 maja 2008 r. w kwocie 96.790,79 zł, tj. 48.130,66 CHF po kursie 2,0110,
II transza – 20 czerwca 2008 r. w kwocie 150.688,32 zł, tj. 75.118,80 CHF po kursie 2,0060,
III transza – 30 lipca 2008 r. w kwocie 102.096,18 zł, tj. 53.876,61 CHF po kursie 1,8950,
IV transza – 30 października 2008 r. w kwocie 102.096,19 zł, tj. 45.295,56 CHF po kursie 2,2540,
V transza – 19 maja 2009 r. w kwocie 14.585,17 zł, tj. 5.306,21 CHF po kursie 2,7487.
W dniu 29 września 2011 r. strony zawarły Aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego nr (...), którego przedmiotem było ustalenie zasad funkcjonowania oferty(...). Na podstawie aneksu przed okres 24 miesięcy od jego wejścia w życie powodowie mieli spłacać comiesięczne raty kredytu wynikające z aktualnego harmonogramu, w kwocie nie wyższej niż 2.144,79 zł.
Pismami z dnia 6 listopada 2020 r., doręczonymi w dniu 13 listopada 2020 r., powodowie wezwali pozwany bank do dobrowolnego zwrotu nienależnie spełnionego świadczenia. W wezwaniu poinformowali o możliwości wystąpienia z powództwem o zapłatę z tytułu nieważnej umowy oraz o roszczeniach ewentualnych. W odpowiedzi w piśmie z dnia 17 listopada 2020 r. strona pozwana odmówiła spełnienia tego świadczenia.
W zakresie okoliczności spornych Sąd I instancji ustalił następujące fakty :
powodowie szukali kredytu, żeby kupić mieszkanie dla córki powódki. Cena mieszkania, które było w K., była ustalona w złotówkach i taki kredyt chcieli uzyskać. Wypłata kredytu nastąpiła w walucie polskiej .. Dowiadywali się o kredyty złotowe w innych bankach, ale nie mieli aby go zaciągnąć, zdolności kredytowej.
Znajomi polecili powodom pośrednika kredytowego, który przyszedł do nich do domu i zaoferował kredyt frankowy jako najkorzystniejszą ofertę z niskim oprocentowaniem, dostępną tylko dla nielicznych. Twierdził, ze frank od lat jest najbardziej stabilną walutą. Mieli jedno lub dwa spotkania z pośrednikiem, a potem podpisali umowę. Pośrednik cały czas mówił i przedstawiał ten kredyt jako wyjątkowy i elitarny.
Powódka w chwili zawierania umowy miała wyższe wykształcenie prawnicze, prowadziła działalność w postaci Kancelarii Adwokackiej. Żadne środki z tego kredytu nie zostały przeznaczone na jej działalność gospodarczą.
Nie przedstawiono powodom żadnych symulacji dotyczących kursu franka z okresu sprzed zawarcia umowy; nie wyjaśniono w jaki sposób wzrost kursu franka będzie miał wpływ na ratę i rzeczywistą wysokość ich zobowiązania. Pośrednik zapewniał , że do żadnego wzrostu kursu franka nie dojdzie, bo on jest specjalistą od walut, gra na giełdzie. Równocześnie nie wyjaśnił , wedle jakiego kryterium następuje przeliczenie kwoty w złotówkach na kwotę we frankach. Nie wskazał w jaki sposób są tworzone tabele kursowe banku ani kiedy bank stosuje kurs kupna, kiedy kurs sprzedaży, a kiedy spread.
Kredytobiorcy nie mieli możliwości wprowadzania zmian do umowy; nie dostali wcześniej jej egzemplarza. W biurze brokerskim umowa była już przygotowana do podpisu. Sama czynność podpisywania aktu umowy trwała 5 -10 minut.
Zgodnie z wzorcem umownym, bank kierował do kredytobiorcy harmonogram spłat rat kredytu indeksowanego. Dokument ten zawierał informację o wysokości rat spłat kredytu indeksowanego wyrażonego we franku szwajcarskim oraz wartość zobowiązania klientów wyrażonego w tej walucie z tytułu wypłaconego kredytu lub jego transzy. Była także możliwość zamiany kredytu indeksowanego na kredyt złotowy na wniosek klienta. Przewalutowanie kredytu oferowane przez bank dokonane byłoby po aktualnych kursach zawartych w Tabeli służącej do obsługi kredytów indeksowanych. Zmiana taka eliminowałaby ryzyko kursowe klienta. Dodatkowo klienci banku mieli możliwość składania dodatkowych wniosków o indywidualne negocjacje warunków finansowania umowy.
Ponadto Sąd I instancji ustalił , iż w okresie od dnia zawarcia umowy do września 2020 r. powodowie świadczyli drugiej stronie , tytułem spłaty rat kredytowych łącznie kwotę 388.063,88 zł.
Ocenę prawną roszczeń powodów . zgłoszonych w pierwszej kolejności jako główne /wobec tego nie przeprowadzając weryfikacji tych , które zostały przez nich sformułowane jako ewentualne/ , uznając je za uzasadnione w całości , Sąd I instancji oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które można podsumować w następujący sposób :
a/ powodowie maja interes prawny – rozumieniu art. 189 kpc w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytowej z dnia 19 maja 2008r
Jedynie wyrok ustalający mógł trwale i ostatecznie usunąć w takim przypadku stan niepewności prawnej ,istniejący pomiędzy stronami. Sporna umowa, która łączyła strony, była jeszcze w trakcie wykonywania, nie mogło zatem budzić wątpliwości, że o istnieniu bądź nieistnieniu wszystkich przyszłych obowiązków umownych nie można było przesądzić tylko na drodze powództwa o zapłatę.
Odmiennej oceny ważności i związania umową stron, zwłaszcza na przyszłość, ale także odnośnie związania powodów szeregiem innych niż obowiązek spłaty kredytu obowiązków, nie dało się definitywnie i wiążąco rozstrzygnąć za pomocą innego środka prawnego niż powództwo o ustalenie.
Uwzględnienie roszczenia o zapłatę dotyczy tylko pewnego, zamkniętego okresu spłaty rat i powodowie mogą się obawiać, że poprzestanie na tym w wyroku nie zapewni im pełnej ochrony prawnej w odniesieniu do okresu przyszłego,
b/ umowa zawarta przez strony była umową kredytu indeksowanego do waluty franka szwajcarskiego. W dacie jej podpisania przepisy ustawy Prawo bankowe nie przewidywały wprost możliwości udzielania kredytów denominowanych lub indeksowanych walutą obcą
Tym nie mniej spełniała ona wymagania art. 69 ustawy . Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marża i zmiennej stopy bazowej). Nie zmienia takiej oceny postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być nominowana (indeksowana) kursem waluty obcej.
Trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego była sprzeczna z prawem. Możliwość zawierania takich umów już ówcześnie mieściła się w granicach wynikającej z art. 353 1 kc zasady swobody umów,
c/ postanowienia umowne, na które powoływali się A. W. i M. W. mają charakter abuzywny w rozumieniu art. 385 1 §1kc
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby powodowie mieli wpływ na kształt kwestionowanych postanowień umowy. Na tę okoliczność pozwany bank nie przedstawił żadnych dowodów. W istocie postanowienia umowne znajdowały się we wzorcu umowy zaproponowanym przez bank , który nie podlegał negocjacjom. Strona pozwana nie udowodniła , że kredytobiorcy indywidulanie uzgadniali z kredytodawcą postanowienia dotyczące klauzul waloryzacyjnych, w tym sposobu ustalenia wysokości kursów walut.
Zgodnie z treścią umowy wysokość zobowiązania kredytowego powodów , mających status konsumentów w rozumieniu art. 22 1 kc , była przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty indeksacyjnej – kredyt wg. kursu kupna, zaś rata wg. kursu sprzedaży. W obu przypadkach chodzić miało o kursy banku publikowane w Tabeli kursów kupna/sprzedaży (§ 1 ust.1, § 6 ust. 1, § 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy, § 19 ust. 5 Regulaminu).
Bank miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej. Powodowie mogli wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej im odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, czy marżę i wysokość prowizji, natomiast nie mieli możliwości uzgadniania z bankiem wszystkich pozostałych postanowień,
d/ zakwestionowane przez nich w postępowaniu postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy. Nie wskazano w niej , w jaki sposób Tabela Kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych zaciągniętych w pozwanym banku jest ustalana. Ten brak nie nie pozwala na jednoznaczne określenie postanowień umownych i konsekwencji płynących dla kredytobiorców .
Nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne były wystarczająco jednoznaczne. Przyznanie sobie przez bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy.
W tym zakresie Sąd I instancji wskazał także , iż dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron.
Skoro decydująca dla oceny abuzywności postanowień umownych jest data zawarcia umowy , prawnie irrelewantny jest fakt późniejszego wejścia w życie tzw. ustawy antyspreadowej z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany Regulaminu po dacie zawarcia umowy kredytu. Powyższe prowadzi do uznania, że postanowienia umowy umożliwiały bankowi arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powodów .
Powyższe rozważania prowadza do wniosku, że postanowienia umowy miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów, co dotyczy w szczególności wspomnianego już § 1 ust.1, § 6 ust. 1, § 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy a także § 19 ust. 5 Regulaminu, stanowiącego integralną cześć umowy, zapisów dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej,
e/ wyeliminowanie niedozwolonych postanowień i związanie stron umową w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu, oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powodom powinna zostać przeliczona na walutę szwajcarską, a A. W. i M. W. , w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty obcej w stosunku do złotego i odwrotnie.
Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy nr 93/13 EWG , dokonaną przez TSUE w wyroku z dnia 3 października 2019 r.:
brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów , które w odniesieniu do innych stosunków prawnych , pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie.
Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem, w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej- wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w złotym , a frank szwajcarski był tylko walutą indeksacyjną. Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy bo wszedł w życie 24 stycznia 2009 r., zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie tej normy przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Zbędne więc było prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, jaka byłaby wysokość zobowiązań z umowy przy przyjęciu innych wskaźników waloryzacji. Zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorców – konsumentów,
f/ po wyeliminowaniu postanowień umowy z dnia 19 maja 2008r , uznanych za abuzywne, umowa stron pozbawiona ich, nie może nadal obowiązywać .
Jest tak skonstruowana, iż zobowiązanie konsumenta jest wyrażone w walucie szwajcarskiej Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku, w tym odsetki odnoszą się do kwoty zobowiązania we franku. Intencją stron było, aby oprocentowanie odnosiło się do zobowiązania wyrażonego także w tym pieniądzu. W czasie, gdy była zawierana , banki stosowały oprocentowanie LIBOR do zobowiązań wyrażonych w CHF, a WIBOR do zobowiązań wyrażonych w złotym
Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją. Inaczej mówiąc strony nigdy nie zawarłyby umowy złotówkowej przy odsetkach LIBOR.
Konkludując ten fragment rozważań, Sąd Okręgowy ocenił , że wyeliminowanie klauzuli waloryzacyjnej, prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i naruszenia art. 353ˡ k.c. wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby to sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować,
g/ stosując, w odniesieniu do zgłoszonego jako główne roszczenia pieniężnego, teorię dwóch kondykcji, Sąd I instancji uznał , że podstawą normatywną tego świadczenia zasadnie dochodzonego przez powodów , w warunkach nieważności umowy kredytowej, są przepisy art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. albowiem zapłacone okresie od grudnia 2010r do września 2020r środki w kwocie łącznej środki w kwocie 333.836,27 zł. są świadczeniem nienależnym i podlegają zwrotowi na ich rzecz przez pozwany bank. Podniósł przy tym , że kwota ta , jeżeli chodzi o wysokość, nie była przez stronę pozwaną w postępowaniu kwestionowana. Zasądzając od niej odsetki ustawowe zgodnie z żądaniem kredytobiorców, Sąd podniósł , iż pismem z dnia 6 listopada 2020 r., doręczonym w dniu 13 listopada 2020 r., A. W. i M. W. wezwali stronę przeciwną do zapłaty tej sumy w terminie 7 dni.
Odsetki wobec tego zostały zasądzone od dnia 20 listopada 2020 r., po upływie tego terminu tj. po upływie 7 dni od doręczenia wezwania do zapłaty, liczonego od daty doręczenia wezwania
h/ podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia pieniężnego , Sąd Okręgowy ocenił jako nieuzasadniony. Wskazał , iż skoro umowa została podważona dopiero w trakcie jej realizacji, to obie strony miały możność zweryfikowania jej rozliczenia - w tym skutków ustalenia jej nieważności. Odwołując się do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r. (C-776/19) argumentował , iż wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, w związku z zasadą skuteczności, należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym uzależniającym wystąpienie konsumenta z żądaniem:
– w celu stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku znajdującego się w umowie zawartej między przedsiębiorcą a tym konsumentem – od terminu przedawnienia;
– w celu uzyskania zwrotu kwot nienależnie wpłaconych na podstawie takich nieuczciwych warunków – od pięcioletniego terminu przedawnienia, w sytuacji gdy termin ten rozpoczyna swój bieg w dniu przyjęcia oferty kredytu, tak że konsument mógł wówczas nie wiedzieć o całości swoich praw wynikających z tej dyrektywy.
Podstawą orzeczenia o kosztach procesu była norma art. 98 kpc i wynikająca z niej zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Sąd szczegółowo wskazał przy tym co składa się na sumę należną z tego tytułu wygrywającym powodom.
Apelację od tego orzeczenia złożyła strona pozwana i kwestionując go w całości ,we wniosku środka odwoławczego , domagała się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd Apelacyjny orzeczenia reformatoryjnego ,którym powództwo zostanie oddalone w całości, a powodowie obciążeni kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Jako wniosek ewentualny sformułowała żądanie uchylenia orzeczenia z dnia 21 lutego 2022r i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Środek odwoławczy został oparty na zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści wydanego wyroku istotne znaczenie , a to :
a/ 321 §1 kpc w zw z art. 193§2 1 §2 kpc , poprzez zasądzenie kwoty świadczenia pieniężnego na rzecz powodów wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 21 listopada 2020r mimo , że żądanie odsetkowe zostało sformułowane w pozwie w taki sposób , iż początkowa data ich naliczenia nie została oznaczona. Tym samym Sąd orzekł o żądaniu , które nie było w postępowaniu dochodzone,
b/ art. 235 2 §1 pkt 2 pkt 1 kpc w zw z art. 227 w zw z art. 278 §1 kpc wobec pominięcia przez Sąd wnioskowanego przez bank dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości bankowości i finansów dla ustalenia okoliczności wskazanych w odpowiedzi na pozew mimo , że sposób przeliczenia świadczeń powodów według kursu waluty szwajcarskiej na złote , na podstawie średniego kursu publikowanego przez NBP ,a także stwierdzenie , że kurs stosowany przez skarżący bank miał charakter rynkowy , miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. ,
c/ art. 233 §1 kpc w zw z art. 271 §1 kpc , w następstwie nieprawidłowej oceny zeznań świadka R. D. i uznanie , iż nie miał on istotnych wiadomości o faktach doniosłych dla rozstrzygnięcia , podczas gdy jego relacja potwierdzała rynkowy charakter kursów walutowych umieszczanych przez bank w „ Tabeli kursów „ Świadek miał miał istotne informacje pozwalające potwierdzić , że postanowienia umowy kwestionowane przez kredytodawców, nie były niezgodne z dobrymi obyczajami i nie naruszały w sposób rażący interesów konsumentów. Szczególnie , iż bank nie mógł dowolnie ustalać kursów przeliczania obu walut,
d/ art. 235 2 §1 pkt 2,3i 5 kpc w zw z art. 227 kpc , wobec pominięcia przez Sąd wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka H. K. mimo , że świadek miała istotne wiadomości na temat tego , że postanowienia umowy strony mogły być przez powodów negocjowane , a kredytobiorcy mieli pełną informację na temat charakteru umowy kredytu indeksowanego oraz konsekwencji jej zawarcia ,
e/ art. 243 2 kpc w zw z art. 235 2 §1 i 2 kpc w zw. z art. 227 kpc i 327 1 §1 ust. 1 kpc jako następstwa nie odniesienia się przez Sąd I instancji do znaczenia przedłożonych przez bank dokumentów / których rodzaj ściśle został w zarzucie oznaczony/ .
Zdaniem skarżącego pozwalają one potwierdzić , że postanowienia umowy stron nie naruszają w sposób przyjęty nietrafnie przez Sąd , interesów powodów, a sama umowa jest umową kredytu walutowego,
f/ art. 233 §1 kpc w zw z art. 299 kpc, w następstwie przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną , przy której Sąd niezasadnie obdarzył wiarygodnością relację powodów , a nadto przyjął , iż bank mógł swobodnie i jednostronnie ustalać kursy waluty szwajcarskiej w stosunku do złotego na potrzeby stosowania umownego mechanizmu przeliczenia, co doprowadziło do oceny postanowień tych za abuzywne i w konsekwencji do ustalenia nieważności umowy mimo , iż był zobligowany stosować w tym zakresie dane ukształtowane przez rynek wymiany walut.
Nietrafnie też , na skutek tego błędu, przyjął , iż powodowie nie zostali prawidłowo i dostatecznie dla podjęcia przez nich decyzji o wyborze rodzaju umowy kredytowej , poinformowani przez bank o ryzyku walutowym. Nie uwzględnił teą , że powodowie mogli dokonać przewalutowania kredytu na podstawie podpisanego przez strony aneksu nr (...) do umowy oraz postanowień Regulaminu , a przed podpisaniem umowy negocjować warunki umowy. W odmiennym stanowisku Sądu Okręgowego skarżący bank upatrywał również naruszenia art. 228 §1 i 2 kpc skoro , w jego ocenie Sąd przyjął brak takiej możliwości jako generalną zasadę , która ma charakter wiedzy powszechnej w relacjach umownych banku z takimi klientami jak powodowie zawierającymi umowy indeksowane walutą obcą. ,
g/ art. 235 2 §1 pkt 2 w zw z art. 235 2 §2 kpc w zw z art. 227 kpc jako konsekwencji nie zobowiązania przez Sąd I instancji powodów do przedłożenia dokumentów związanych z innymi zawieranymi przez nich wcześniej umowami kredytowymi . Pozwoliłyby one na potwierdzenie , że byli już wcześniej zorientowani na jakich zasadach i jakimi ryzykami wiąże się zaciąganie umów kredytowych powiązanych z waluta obcą ,
h/ art. 316 §1 kpc wobec nie uwzględnienia stanu prawnego obowiązującego w dniu zamknięcia rozprawy a wobec tego nie dokonania oceny roszczeń powodów przez pryzmat treści , w tej dacie obowiązujących norm art. 358 §2 kc oraz 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :
1/ art. 385 11 i 3 kc wobec uznania , że postanowienia umowy stron nie były indywidualnie negocjowane ,
2/ art. 385 1kc §2 kc wobec wyrażenia oceny , że abuzywność części postanowień umowy z dnia 19 maja 2008r , prowadzi do jej nieważności w całości mimo , że w pozostałym zakresie mogła być nadal wykonywana mimo , że wskazywane przez powodów jej postanowienia są niejednoznaczne ani nie naruszają dobrych obyczajów ani , w sposób rażący interesów kredytobiorców,
3/ art. 385 1§ 1 i 2 kc w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , wobec uznania umowy za nieważną mimo , iż kwestionowane przez powodów jej postanowienia zostały wyeliminowane przez strony sporu poprzez podpisanie aneksu nr (...) do niej ,
4/ art. 65§1 i 2 kc w zw z art. 56 kc poprzez dokonanie przez Sąd nieprawidłowej , bez uwzględnienia wszystkich kodeksowych kryteriów , interpretacji treści oświadczeń woli stron zawartych w umowie kredytowej. Poprawna ich wykładnia natomiast powinna prowadzić do wniosku , iż bank nie miał możliwości dowolnego ustalenia kursu walut polskiej i szwajcarskiej ,
5/ art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe oraz 385 1 kc w zw z art. 58 §1 i 2 kc i 358 §2 kc oraz 3 kc i 6 ust. 1 Dyrektywy , art. 353 1kc oraz 65§1i2 , art. 5 kc oraz art. 4 tzw. ustawy antysreadowej i ustalenia umowy za nieważną mimo , że brak było do tego podstaw, a umowa może nadal obowiązywać , przy wypełnieniu niewiążących powodów / przy uwzględnieniu stanowiska Sądu co do ich abuzywności, które jest zdaniem skarżącego wadliwe z powołanych wyżej i szczegółowo uzasadnionych przyczyn /, treścią przepisów dyspozytywnych albo też , w zakresie kursu przeliczenia , średnim kursem franka szwajcarskiego do złotówki publikowanym przez NBP , w poszczególnych terminach płatności rat kredytowo - odsetkowych obciążających [ nadal ] powodów.
Zdaniem strony pozwanej Sąd I instancji ustalając nieważność umowy, naruszył podstawowe zasady na jakich opiera się prawo cywilne , a to zasadę proporcjonalności oraz honorowania jako nadal obowiązującej, umowy zawartej przez strony. Nie rozważył także czy taki skutek [ nieważności ab initio ], nie narusza zasad współżycia społecznego,
6/ art. 58 §1 kc w zw. z art. 385 11 i 2 kc oraz art.6 ust. 1 Dyrektywy , wobec ustalenia nieważności czynności prawnej stron mimo , że powodowie nie byli pouczeni przez Sąd I instancji o jej skutkach. W ten sam sposób był motywowany także zarzut naruszenia art. 65 §1 kc w zw z art. 354 § kc ,
7/ art. 56 kc wobec jego niezastosowania i nie wypełnienia jego treścią luk powstałych w umowie stron po tym, kiedy część jej postanowień została oceniona jako nie wiążąca dla powodów jako konsumentów,
8/ art. 69 ust.2 pkt 4a i ust. 3 ustawy Prawo bankowe oraz art. 4 ustawy o zmianie tej ustawy z dnia 29 lipca 2011r wobec ich niezastosowania przy ocenie roszczenia ustalającego sformułowanego przez małżonków W.
9/ art. 65 1 i 2 kc jako konsekwencji nie wzięcia pod uwagę przez Sąd orzekający , że powodowie , podpisując umowę, wyrazili zgodę na określony w niej zakres ilościowy swojego zobowiązania wobec banku, wyrażonego ściśle oznaczoną kwotą 232 779, 16 franka szwajcarskiego
10/ art. 358 §2 kc , w brzmieniu obowiązującym w dniu zamknięcia rozprawy przed Sądem Okręgowym, poprzez jego niezastosowanie , podobnie jak art. 41 Prawa wekslowego oraz art. 24 ust. 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim dla wypełnienia ich treścią luk po usunięciu z umowy stron postanowień uznanych / nietrafnie / przez za mające niedozwolony charakter,
11 / art. 189 kpc , jako konsekwencji wyrażenia wadliwej oceny zgodnie z którą powodowie legitymują się interesem prawnym w żądanym ustaleniu ,
12/ art. 405 kc i 410 §2 kc wobec nieuzasadnionego zastosowania tych przepisów przy ocenie roszczenia pieniężnego dochodzonego przez kredytobiorców , w warunkach uznania , że bank został kwotą zasądzonego na rzecz powodów świadczenia , bezpodstawnie wzbogacony ,
13 / art. 118 kc w zw z art. 120 kc , jako konsekwencji nie podzielenia przez Sąd I instancji zarzutu przedawnienia, podniesionego przez bank , przy nietrafnej kwalifikacji roszczenia powodów jako nie mającego charakteru okresowego,
15/ art. 58§1 1 kc w zw. z art. 410 §1 i 2 kc oraz 411 pkt 2 i 4 kc w ten sposób , że kwota zasądzona na rzecz A. W. i M. W. , nie została pomniejszona o sumę udzielonego im kapitału,
16 / art. 481 kc w zw. z art. 455kc , wobec ustalenia początkowego terminu płatności odsetek od daty wcześniejszej aniżeli dzień wyrokowania mimo , iż do tej daty strona pozwana miała uzasadnione podstawy aby zakładać , że nie pozostaje w stanie opóźnienia w spełnieniu świadczenia zasądzonego kredytobiorcom w zaskarżonym orzeczeniu ,
Powołując się na art. 380 kpc strona pozwana domagała się również dokonania przez Sąd Odwoławczy oceny poprawności decyzji procesowej Sądu niższej instancji , którą oddalił wniosek banku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości , finansów , ekonomii i bankowości dla potwierdzenia okoliczności faktycznych, drobiazgowo wskazanych przez stronę skarżącą i w wyniku tej kontroli , przeprowadzenie tego dowodu przed Sądem II instancji.
W ponad miarę i rzeczywistą potrzebę, rozbudowanej redakcyjnie motywacji stawianych zarzutów, strona pozwana w istocie powtórzyła prezentowane już w odpowiedzi na pozew stanowisko. Relacjonowanie jej w tym miejscu , tym bardziej gdy wziąć pod rozwagę , że apelacja jako całość, liczy 63 strony jest , z przyczyn teleologicznych, zbędne i nie będzie dokonywane.
Odpowiadając na apelację powodowie domagali się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz przyznania na swoją rzecz kosztów postepowania apelacyjnego.
Sprzeciwili się także wnioskowi dowodowemu ponowionemu przez bank w środku odwoławczym.
W piśmie procesowym z dnia 29 września 2022r. /k. 532-534 akt / strona pozwana zgłosiła wobec powodów, traktowane jako warunkowe, zarzuty potrącenia i zatrzymania wobec ich pretensji finansowej .Przy tym twierdziła , że pierwszy z nich jest podnoszony - obejmując sumę wierzytelności wzajemnej do kwoty466 256, 65 zł .- na wypadek uznania przez Sąd Odwoławczy , iż zarzuty apelacyjne nie są trafne . Natomiast zarzut zatrzymania, w zakresie kwoty 333 836, 27 zł wraz z odsetkami jest formułowany pod tym samym warunkiem , a także tylko o tyle o ile zarzut potrącenia oceniony zostanie jako nieuzasadniony.
W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2022r powodowie cofnęli powództwo w zakresie za[płaty kwoty 333 836 , 27 zł łącząc to oświadczenie ze zrzeczeniem się w tym zakresie roszczenia , pozostałym zakresie prezentowali dotychczasowe stanowisko. / por k. 373-375 akt/
Przed rozpoznaniem apelacji przez Sąd II instancji , postanowieniem z dnia 20 lipca 2023r , Sąd Rejonowy (...) W., w sprawie o sygnaturze (...), ogłosił upadłość (...) Bank S.A z siedzibą w W..
Wobec tej okoliczności, Sąd Apelacyjny , postanowieniem z dnia 18 września 2023r zawiesił postępowanie w sprawie i podjął je , w części dotyczącej żądania ustalenia nieważności umowy kredytowej z dnia 19 maja 2008r, z udziałem syndyka masy upadłości, ustanowionego przez Sąd upadłościowy / por. k. 649 akt/.
Syndyk , przystępując do postępowania podtrzymał apelację oraz argumentację powołaną dla uzasadnienia jej zarzutów.
Już w tym miejscu powiedzieć należy , że wynikające z treści postanowienia o podjęciu postępowania, ograniczenie zakresu kognicji Sądu Odwoławczego na obecnym etapie sporu stron spowodowało , iż uzasadniany wyrok jest wyrokiem częściowym, odnosząc się do oceny apelacji, w zakresie w którym kwestionuje orzeczenie Sądu Okręgowego ustalające nieważność umowy kredytowej.
Ograniczenie to / którego przyczyny będą wskazane w pierwszej kolejności w ramach dalszej części motywów / ma także i to następstwo , że Sąd II instancji nie będzie przeprowadzał oceny tych zarzutów środka odwoławczego, za pomocą których apelujący neguje uwzględnienie roszczenia pieniężnego powodów. Tym samym nie będzie wypowiadał się o zarzutach potrącenia i zatrzymania, zgłoszonych w piśmie procesowym banku z dnia 29 września 2022r ani o wpływie jaki dla roszczenia pieniężnego [ w zakresie należności głównej] wywołało oświadczenie powodów z 8 listopada 2022r o cofnięciu powództwa w tej części.
Rozpo znając apelację Sąd Apelacyjny rozważył
W pierwszej kolejności wskazać należy na konsekwencje ogłoszenia upadłości strony pozwanej dla dalszego przebiegu postepowania oraz na to , w jaki sposób upadłość ta wpływa na jego przedmiot , zważywszy na treść art. art. 145 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe z dnia 28 lutego 2003[ jedn tekst DzU z 2015 poz. 233 ze zm]
Przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie i poddane pod osąd są dwa rodzaje roszczeń . Powodowie dochodzą zarówno ustalenia , iż umowa kredytowa z 10 czerwca 2008r jest nieważna w całości jak i zasądzenia [ obecnie od syndyka masy upadłości ] kwoty odpowiadającej dotąd spełnionym wobec banku świadczeniom dla których umowa była podstawą.
(...) Bank S.A. po przystąpieniu do postępowania , powołując się na przedkładane opinie prywatne , konsekwentnie twierdzi , że w sytuacji ogłoszenia upadłości , po wytoczeniu przez małżonków W. powództwa , powinno ono prowadzić - zgodnie ze wskazaną wyżej normą ustawową do zawieszenia postępowania w sprawie w całości , a powodowie powinni zgłosić swoje wierzytelności / za które uważa zarówno tę , której konsekwencją jest roszczenie ustalające , jak i tę , która jest postawą do formułowania roszczenia o zapłatę świadczenia / , do masy upadłości, zgodnie z trybem określonym w ustawie Prawo upadłościowe.
Dopiero gdyby w ramach tej procedury wierzytelności te nie zostały umieszczone na liście, a odmowa ta miałaby walor prawomocności, byliby uprawnieni do wytoczenia wobec syndyka powództwa o tę lub obie wierzytelności .
Stanowisko syndyka ma u swojej podstawy tezę zgodnie z którą pomiędzy roszczeniami ustalającym i o świadczenie / zapłatę / , istnieje tego rodzaju związek funkcjonalny ale przede wszystkim natury prawnej , który uzasadnia dla ich obu zastosowanie, jako wyłącznego, trybu realizacji przewidzianego przez Prawo upadłościowe.
Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić już tylko odwołując się do treści samej normy art. 145 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe.
W ocenie Sądu II instancji kluczowe dla oceny zakresu zastosowania tego przepisu [który jako szczególny wymaga restryktywnej wykładni], w rozstrzyganej sprawie , jest pojęcie wierzytelności, która będąc przedmiotem dotąd prowadzonego procesu ma podlegać zgłoszeniu do masy upadłości. O ile bowiem przedmiotem tym jest wierzytelność , która takiemu zgłoszeniu nie podlega , postepowanie może być dalej prowadzone / z udziałem syndyka /.
Nie relacjonując definicji tego pojęcia , które zostały przedstawione w wypowiedziach przedstawicieli doktryny materialnego prawa cywilnego/ por. ilustracyjnie stanowisko P. J. w komentarzu do ustawy prawo upadłościowe – art. 145 §1 i wskazane tam wypowiedzi na temat tego pojęcia / uzasadnionym jest przyjęcie , że wierzytelnością jest sytuacja prawna wierzyciela , wobec którego dłużnik jest zobowiązany spełnić oznaczone rodzajowo świadczenie. Realizacja wierzytelności odbywa się za pośrednictwem roszczeń , których pochodną jest obowiązek określonego podmiotu / adresata roszczenia /.
Biorąc pod uwagę to , co jest przedmiotem postępowania upadłościowego czyli doprowadzenie poprzez czynności podejmowane według procedury określonej w przepisach ustawowych , do jak najbardziej efektywnego i szybkiego spieniężenia majątku upadłego i w ten sposób zaspokojenia wierzytelności skutecznie zgłoszonych w ramach ich listy, nie można zasadnie przyjmować , że odnosi się to także do roszczeń niepieniężnych , których treścią jest żądanie ustalenia istnienia stosunku prawnego lub prawa w relacji pomiędzy strona czynną procesu a podmiotem , wobec którego została , po jego wszczęciu, ogłoszona upadłość.
Charakter takiego roszczenia , które właśnie z uwagi wskazaną jego cechę wyróżniającą , wyklucza możliwość jego zaspokojenia z funduszów masy.
Co więcej, nie można wywodzić go i identyfikować z wierzytelnością po stronie powoda żądającego ustalenia określonej treści , skoro jej korelatem po stronie dłużnika /upadłego / nie jest oznaczone zachowanie pod postacią oznaczonego rodzajowo świadczenia / dare , facere , non facere , pati /
Nie można też , chociaż jest to jedynie dodatkowy, a nie zasadniczy argument za przedstawionym stanowiskiem , nie uwzględniać , że w rozpoznawanej sprawie powodowie mają status konsumentów. Wobec tego sposób wykładni relewantnych dla rozstrzygnięcia o ich roszczeniach przepisów, musi uwzględniać potrzebę szczególnej ochrony ich uprawnień o charakterze prywatno- prawnym , opartej na prokonsumeckiej interpretacji przepisów prawa krajowego , na potrzebę której, konsekwentnie zwraca uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej , w kolejnych orzeczeniach służących wykładani dyrektywy nr 93/13/ EWG.
Przedstawione stanowisko jest z tym wiążącym Sąd orzekający poglądami orzeczniczymi zgodne.
Trzeba też pamiętać , że zasługujący na ochronę interes prawny powodów małżonków w uzyskaniu dochodzonego ustalenia , nie może być w pełni zaspokojony w ten sposób, iż ich wierzytelność pieniężna zostanie prawomocnie wpisana na listę wierzytelności w ramach prowadzonego postępowania upadłościowego i weźmie udział w podziale funduszów masy.
Jak zasadnie bowiem wskazał w motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy, potwierdzenie , iż umowa kredytowa jest nieważna zdecyduje także o innych skutkach jej zawarcia jak np. da podstawę do wykreślenia hipoteki na ich nieruchomości lokalowej , która stanowiła zabezpieczenie spłaty zaciągniętego przez nich zobowiązania kredytowego .
Tego skutku powodowie nie zdołaliby osiągnąć tylko w ten sposób , że ich pretensja finansowa wobec obecnie upadłego banku , mająca rozliczeniową podstawę w warunkach nieważności ab initio umowy z dnia 19 maja 2008 znajdzie się na tej liście./ i to niezależnie od jej zakresu ilościowego i jej tytułu uwzględniwszy wskazane wyżej oświadczenie kredytobiorców z 8 listopada 2022r – uwaga redakcyjna S.A. /.
Dlatego też , o czym była już mowa, Sąd Odwoławczy uznał , że pomimo ogłoszenia upadłości (...) Bank S.A. w zakresie oceny roszczenia ustalającego, postępowanie można i należy kontynuować z udziałem syndyka masy upadłości.
Przechodząc do zasadniczej części oceny odwoławczej Sąd II instancji uznaje że apelacja strony pozwanej nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu .
Rozpoczynając ocenę zarzutów apelacyjnych od tych , które mają charakter procesowy wskazać należy , iż zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Biorąc pod rozwagę to generialium , za chybiony należy uznać te , za pomocą których pozwany syndyk neguje poprawność oceny zeznań świadka R. D. , mającego potwierdzić to, w jaki sposób bank realizował m. in obowiązki informacyjne wobec potencjalnych kredytobiorców.
Zważywszy na to , jakim okolicznościom według tezy dowodowej miało posłużyć to zeznanie , a nadto zauważając , że świadek D. nie miał informacji na temat okoliczności towarzyszących tej konkretnej umowie zawieranej z powodami , a jedynie ogólne, dotyczące procedury jaką stosował generalnie bank w zakresie informowania potencjalnych klientów - przyszłych kredytobiorców - o możliwości zawarcia umowy oraz to w jaki sposób bank określał w tabeli u niego obowiązującej kusy walut obcych wobec złotego uznać należy , iż jego wypowiedź miała tylko charakter ogólny, którą Sąd I instancji ocenił nie naruszając granic oceny swobodnej byłyby nieprzydatna dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.
Podobnie niewadliwie uznał jako nieprzydatną dla ustaleń istotnych w sprawie relacji świadka H. K. / którego przeprowadzenia przed Sądem Odwoławczym nota bene skarżący nie wnioskuje / z przyczyny na która powołuje się Sad I instancji na stronie 9 uzasadnienia.
Miał też , wbrew zarzutowi skarżącego , rację Sąd I instancji uznając , iż niedoniosła z tego punktu widzenia jest także treść zgłoszonych przez bank dowodów z dokumentów skoro zostały wytworzone przez kredytodawcę już po dacie zawarcia umowy kredytowej pomiędzy stronami .
Niedoniosłym dla tych ustaleń było także przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości ,finansów , ekonomii i bankowości skoro rozbudowana teza dowodowa , której potwierdzeniu dowód ten miał posłużyć wskazuje , opiera się ona na założeniu , że umowa stron miałaby nadal obowiązywać chociaż , być może na innych warunkach , po wyeliminowaniu postanowień ocenionych jako niedozwolone i nie wiążące powodów jako konsumentów. W warunkach, gdy to założenie apelującego nie jest uzasadnione, w świetle faktów ustalonych w sprawie, prowadzenie tego dowodu trafnie Sąd I instancji ocenił jako nie prowadzące do wniosków relewantnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia , a zatem zbędne.
Dlatego zarzuty apelacyjne , zbudowane na nie uwzględnieniu tych wniosków przez Sąd niższej instancji nie mogą zostać uznane za trafne. Natomiast, w konsekwencji takiej oceny decyzji dowodowej Sądu meriti , wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego Sądem Odwoławczym musiał zostać zweryfikowany jako spóźniony , w rozumieniu art. 381 kpc.
Dlatego też nie został uwzględniony.
Jako niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 233 §1 kpc i funkcjonalnie z nim powiązane zarzuty faktyczne.
Uznanie go za usprawiedliwiony wymaga od strony wykazania na czym, , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów, polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za trafny , pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia , polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować .
Uwzględniając powyższe, zważywszy na to, w czym bank upatrywał błędów oceny i ustaleń Sądu niższej instancji , zarzuty te są chybione nie mogą być uznane za trafne.
W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny wynikających ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi nieprawidłowościami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , jego zdaniem poprawnej.
Nieprawidłowość Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją apelanta - sprawdza się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej z 19 maja 2008r. i interpretacji prawnej jej postanowień , którą skarżący uznaje za prawidłową.
A według przebiegu zdarzeń afirmowanego przez bank ,powodowie zostali w sposób dostateczny dla oceny jego skali , poinformowani przy podpisywaniu umowy o ryzyku walutowym wynikającym z umowy kredytowej indeksowanej do waluty obcej , a rzeczywisty rozmiar zobowiązania kredytowego był oznaczony od samego początku w sposób prawidłowy i dla klientów banku czytelny , nie budzący ich wątpliwości Ponadto strona pozwana nie mogła tego obowiązku swoich klientów kształtować jednostronnie w sposób dowolny , będąc związana wysokością kursów waluty szwajcarskiej , określanej przez obiektywne siły panujące na rynku wymiany walut.
Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla odparcia ich obu.
Dlatego jedynie na marginesie dostrzegając , że w istocie argumenty powołane dla wsparcia weryfikowanych zarzutów [ w rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę formie redakcyjnej ] nie dotyczą wprost oceny dowodów i okoliczności faktycznych ale prawnej weryfikacji okoliczności towarzyszących zawarciu umowy oraz kształtowania danych w Tabeli Kursów walut , które dla dokonywanych przeliczeń /stosowania klauzul przeliczeniowej - spreadau walutowego- i kursowej / stosował pozwany bank a wcześniej jego poprzednik prawny z punktu widzenia przesłanek oceny postanowień umowy stron jako mających / bądź nie / cechy niedozwolonych.
Sąd II instancji dodaje jeszcze , iż podziela , wbrew argumentacji strony pozwanej, stanowisko Sądu Okręgowego zgodnie z którym informacja przekazana powodom przy podpisywaniu urnowy o ryzyku walutowym była z punktu widzenia ich interesów- możliwości racjonalnej oceny swojej sytuacji finansowej w warunkach wzrostu kursu waluty szwajcarskiej , w czasie obowiązywania umowy przez wiele lat , niedostateczna i nietransparentna.
Uznaje także za trafną tę jego część , w której wskazywał , że skoro doniosła dla oceny ważności umowy jest chwila jej podpisania, to niezależnie od tego jakie dane kursowe zamieszczał bank w obowiązującej u siebie Tabeli , istotne było to , że ta część postanowień umownych , która dotyczyła waloryzacji kredytu kursem CHF , nawet potencjalnie , dawała możliwość silniejszej stronie stosunku zobowiązaniowego - przedsiębiorcy- dowolnego / nieograniczonego / ustalania kursu przeliczenia złotówek na franka i odwrotnie , a nie to, czy bank stosował kusy przeliczeniowe wynikające z danych rynkowych.
Stąd bez znaczenia było też to , jak kwestia ta była regulowana później, w formie aneksu podpisanego przez strony na podstawie art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011r zmieniającej ustawę Prawo bankowe , a także jak kształtowałoby się zobowiązanie powodów , gdyby w miejsce danych kursowych z Tabeli Kursów stosować np. średni kurs NBP. / do czego nawiązuje stawiając zarzuty materialne naruszenia , poprzez niezastosowanie art. 358 §2 kc , art. 41 Prawa wekslowego oraz 24 ust.3 ustawy o Narodowym Banku Polskim/.
Nietrafnie strona pozwana podnosi zarzut naruszenia art. 316 kpc. Zważywszy na to, w czym upatruje jego realizacji, wystarczy powiedzieć, uznając zarzut za chybiony , iż istotna z punktu widzenia oceny roszczenia ustalającego powodów / a tylko to roszczenie jest obecnie przedmiotem wypowiedzi orzeczniczej Sadu II instancji / jest data zawarcia umowy przez strony.
Wskazane ograniczenie powoduje , jako że zarzut naruszenia art. 321 §1 kpc w zw z art. 193 §2 1 kpc odnosi się do świadczenia pieniężnego , Sąd Odwoławczy nie będzie się do niego obecnie odnosił.
Z podanych powodów, uznając , iż zarzuty procesowe , w tym w szczególności zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wynikających stąd błędów ustaleń , nie są zasadne , fakty uczynione przez Sąd I instancji podstawą kontrolowanego instancyjnie orzeczenia , jako poprawne i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Rozpoczynając ocenę zarzutów materialnych od zarzutu naruszenia art. 189 kpc , odpierając go , nie można zgodzić się z apelującym, iż przysługujące powodom roszczenie o zwrot kwot uiszczonych na rzecz banku tytułem spłat rat kredytu, zapewniają im, w relacji z bankiem , odpowiednią , a przy tym kompleksową i wystarczającą dla ich sfery prawnej, ochronę.
Zauważyć należy, że umowa kredytu zawarta została między stronami na okres trzydziestu lat.
Ewentualne uwzględnienie powództwa o zapłatę nie usunęłoby stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych jak chociażby hipoteki ustanowionej na nieruchomości lokalowej. Bez uznania umowy za nieważną, ze skutkiem ex tunc, strona pozwana mogłaby potencjalnie skorzystać z ustanowionych na swoją rzecz zabezpieczeń spłaty zobowiązania kredytowego.
W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że powód zachowuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego mu powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niemu takiego powództwa przez stronę przeciwną na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze takiego powództwa nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne.
W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną powoda i zapobiec także na przyszłość możliwym sporom, a tym samym w pełny sposób zaspokoić jego interes prawny
/ por. bliżej wskazane jedynie przykładowo , orzeczenia SN z dnia 30.10.1990 r. I CR 649/90, z 27.01.2004 r. II CK 387/02, z 2.07.2015 r. V CSK 640/14- wszystkie powołane za zbiorem Legalis/.
Nie ma też racji strona pozwana formułując zarzuty naruszenia art. 385 1§1 i 2 kc w powiązaniu ze wskazanymi przez bank przepisami kodeksu cywilnego czy art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , art. 65 §1 i 2 ,kc art. 56 kc w zw z art. 58 §1i 2 kc i art. 69 ust. 3 ustawy prawo bankowe oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/ 13EWG .
Nietrafnie powołuje także zarzut naruszenia art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011r o zmianie ustawy Prawo bankowe, a także przepisów art. 41 prawa wekslowego jak i art. 24 ust.3 ustawy o Narodowym Banku Polskim.
Trzeba przy tym dostrzec i podkreślić , że zarzuty te są , w różnych konfiguracjach normatywnych , powtarzane przez stronę skarżącą kilkukrotnie , co powoduje nie tylko nadmierne redakcyjnie rozbudowanie tak tej części apelacji ale również , nie łącząc się ze zwiększeniem siły przekonywania argumentacyjnego , nie służy również czytelności środka odwoławczego jako takiego.
Także z tych powodów zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem strona pozwana kwestionuje w istocie trzy elementy oceny prawnej Sądu I instancji./ w zakresie roszczenia ustalającego/
To , że postanowienia umowy kredytowej, wskazane przez powodów , w ogóle mogą podlegać ocenie Sądu z punktu widzenia abuzywności, skoro nie przynależą do elementów kształtujących główne świadczenia stron ,
to , że mają charakter niedozwolony , w warunkach wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji / zastosowania klauzul przeliczeniowych / i ich konsekwencji dla wysokości obciążającego powodów zobowiązania oraz ryzyka walutowego.
Trzecim elementem składającym się na tę apelacyjną krytykę są konsekwencje, które Sąd wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy z dnia 19 maja 2008r , ustalając jej nieważność w całości.
Przepisy art. 385 1 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy.
Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/ EWG, w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
/por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./.
Przewidziana przez art. 385 1kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego, ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej 58 kc oraz 353 1 kc.
Trzeba przy tym dodać że regulacja odnosząca się do umów z konsumentem nie przewiduje możliwości oceny, czy przedsiębiorca, bez niedozwolonych postanowień, zawarłby określoną umowę. Bezskuteczność klauzuli umownej oznacza, że , co do zasady, ma on obowiązek wykonania umowy pomimo tego, że została z niego usunięta niedozwolona klauzula / kaluzule/
W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. To on może zrezygnować z przysługującej mu ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami czynności prawnej co spowoduje , że od jego swobodnej i uświadomionej decyzji zależy czy uznaje , iż jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Zatem normę 385 1 k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej jaką jest art. 58 §1 i 2 oraz 3 kc oraz art. 353 1kc. W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru postanowień umowy zawartej w dniu 19 maja 2008r , mogą być oceniane z punktu widzenia tylko tego przepisu, a nie ogólnych, wskazanych wyżej, norm kodeksowych.
Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1 i 2 kc ,w powiązaniu z innymi normami powołanymi przez stronę skarżącą , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według tabeli kursów obowiązujących w (...) Bank S.A. / poprzednio (...) Bank S.A /
To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powodowie jako klienci – konsumenci - nie mieli żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego i ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie A. W. i M. W. udostępnione przez bank oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące powodów.
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami indywidualnie uzgodnione.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powodowie dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę.
Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie przez przedsiębiorcę , szczególnie jeżeli posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z powodami nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez powodów postanowienia umowne dotyczyły świadczeń głównych stron.
Po wahaniach w orzecznictwie sądowym ostatecznie zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego, w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej [ waloryzowanych walutą obcą ]
/ por. powołane jedynie przykładowo , wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( art. 3851 § 1 zd. drugie k.c.) a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy powodowie mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz i w szczególności , co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres trzydziestu lat.
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego kredytobiorców wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie „Tabeli Kursów”, stosowanej przez bank . Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji. Klienci – konsumenci - nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej / przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż powodowie zostali przed podpisaniem umowy w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały dla nich , poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego kredytobiorcy. Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego, nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy z 19 maja 2008r.,w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku „Tabel Kursów”, uznać należy, za niedozwolone
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej zawarciu , zmieniała się jej treść.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie stanowisko powodów było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie - otrzymali od banku złotówki po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz są zobowiązani spełniać na rzecz banku , w ramach umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez pozwany bank, wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu A. W. i M. W..
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w 2008r było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych , oraz wypadku kredytu waloryzowanego lub denominowanego w takim zagranicznym pieniądzu .
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank motywując omawiane zarzuty materialne są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej , stanowisku procesowym powodów - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałoby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej banku , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu waloryzowanego walutą obcą , miałaby przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Odeprzeć również należy, jako nietrafny, zarzut naruszenia art. 4 ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 lipca 2011r gdyż , jak już była o tym mowa, decydująca dla oceny niedozwolonego charakteru postanowień umownych jest data podpisania umowy kredytowej oraz to, czy podmiot profesjonalny miał chociażby potencjalną możliwość, na ich podstawie , jednostronnego kształtowania zakresu obowiązków umownych konsumentów ,w tym poprzez mechanizm waloryzacji ich zobowiązania walutą franka szwajcarskiego.
Jak wskazano na wstępie tej części uzasadnienia , ponieważ przedmiotem oceny Sądu Apelacyjnego było tylko rozstrzygnięcie objęte punktem I sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie , nie będzie się wypowiadał o tym jak ocenia te zarzuty środka odwoławczego banku , które sformułował wobec orzeczenia w przedmiocie zgłoszonego przez powodów świadczenia pieniężnego i powiązanych z nim zarzutów, podniesionych przez bank już po złożeniu apelacji.
Z podanych powodów w uznaniu apelacji strony pozwanej za niezasadną Sąd Odwoławczy orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 385 kpc.
W sytuacji , gdy uzasadniany wyrok jest wyrokiem częściowym, Sąd nie rozstrzygał o kosztach postępowania apelacyjnego.
Podmiot udostępniający informację: Sąd Apelacyjny w Krakowie
Osoba, która wytworzyła informację: Grzegorz Krężołek
Data wytworzenia informacji: