Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Boniecki

Protokolant: Madelaine Touahri

po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa

Syndyka masy upadłości P. Z. (1)

przeciwko U. Z.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach

z dnia 28 września 2023 r. sygn. akt I C 2775/21

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym), któremu nadaje treść:

„I. uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości P. Z. (1): a) umowę podziału majątku dorobkowego zawartą pomiędzy P. Z. (1) a P. Z. (2) w dniu 29 marca 2021 r. przed notariuszem Ł. A., Rep. (...) – w zakresie, w jakim P. Z. (2) nabył należący do P. Z. (1) udział w nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...); b) umowę darowizny zawartą pomiędzy P. Z. (2) a U. Z. w dniu 29 marca 2021 r. przed notariuszem Ł. A., rep. (...), w zakresie udziału w wysokości ½ (jednej drugiej) w nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) – w celu zaspokojenia wierzytelności w kwocie 297.800 zł (dwieście dziewięćdziesiąt siedem tysięcy osiemset złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty, wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w K.VII w dniu 22 listopada 2021 r., za sygn. akt (...) oraz oddala powództwo w pozostałej części;

2.  oddala apelację w pozostałej części.

Sygn. akt I ACa 3255/23

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 20 maja 2025 r.

Wyrokiem z 28 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Kielcach uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda W. S. umowę podziału majątku dorobkowego małżonków po ustaniu wspólności ustawowej zawartą pomiędzy P. Z. (1) a P. Z. (2) w dniu 29 marca 2021 roku rep. (...) przed notariuszem Ł. A. oraz umowę darowizny zawartą pomiędzy P. Z. (2) a pozwaną U. Z. w dniu 29 marca 2021 r., rep. (...) przed notariuszem Ł. A. – w celu zaspokojenia wierzytelności W. S. w kwocie 297.800 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 27 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, wynikającej z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w K. w dniu 22 listopada 2021 roku za sygn. akt (...) oraz orzekł o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych.

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k. 697-698), które Sąd Apelacyjny podzielił i przyjął za własne.

Wyrok powyższy w części uwzględniającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach procesu zaskarżyła apelacją pozwana, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa.

Apelujący zarzucił naruszenie: 1) art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego w sprawie, tj.: a) dowodu z dokumentu w postaci zawiadomienia o dokonanych czynnościach i ustaleniach z dnia 18.05.2022 r. jako wystarczającego dowodu celem wykazania faktu: wydanie nakazu zapłaty przez Sąd Okręgowy w K. z dnia 22.11.2022 r. w sprawie sygn. akt (...) i jego wykonalności, co prowadzi do błędnego ustalenia faktu istnienia wierzytelności powoda podlegającej ochronie prawnej; b) dowodu z zeznań powoda oraz z zeznań świadka P. Z. (1) jako wystarczających do wykazania faktu niewypłacalności dłużniczki P. Z. (1), w sytuacji gdy powód nie wszczął postępowania egzekucyjnego z majątku dłużniczki, która dopiero okazałaby się bezskuteczna, co stanowiłoby dowód na niewypłacalność dłużnika i działanie z pokrzywdzeniem wierzycieli; 2) art. 5 k.c. - poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy przedmiot darowizny w sensie ekonomicznym nie stanowił dla pozwanej nieodpłatnego przysporzenia, albowiem, jak wynika z zeznań wnioskodawczyni, zeznań świadka P. Z. (1) oraz dokumentów w postaci umowy kredytu gotówkowego z dnia 31.05.2021 r., potwierdzeń zakupu w postaci faktur i paragonów, to pozwana sfinansowała ze swoich środków zakup nieruchomości, jej zabudowę, zaś P. Z. (1) i P. Z. (2) partycypowali w tych wydatkach w nieznacznym stopniu; 3) art. 527 § 1 k.c. i art. 528 k.c. -poprzez ich zastosowanie i nieprawidłowe uznanie czynności prawnych w postaci: umowy podziału majątku dorobkowego małżonków po ustaniu wspólności ustawowej, jak również umowy darowizny, o których mowa w pkt. I zaskarżonego wyroku za bezskuteczne w całości - z pominięciem okoliczności, że uwzględnienie skargi pauliańskiej prowadzi do sytuacji korzystniejszej dla wierzyciela niż ta, która istniałaby, gdyby do zawarcia powyższych umów w ogóle nie doszło, albowiem gdyby nie doszło do zawarcia umowy podziału majątku dorobkowego małżonków po ustaniu wspólności ustawowej egzekucja nie mogłaby zostać skierowana przez powoda do całej nieruchomości stanowiącej przedmiot wspólności ustawowej, a jedynie do udziału należącego do P. Z. (1) wynoszącego ½ we współwłasności, bowiem umowa wprowadzająca rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami Z. zawarta w dniu 18 grudnia 2020 r. nie została uznana za bezskuteczną.

Postanowieniami z 10 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość P. Z. (1) i P. Z. (2), jako osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, orzekając jednocześnie, że postępowanie toczyć się będzie w trybie określonym w art. 491 ¹ ust. 2 Prawa upadłościowego (k. 775-786). W piśmie procesowym z 20 listopada 2024 r. Syndyk masy upadłości P. Z. (1) i P. Z. (2) oświadczył, że na podst. art. 133 ust. 1 Prawa upadłościowego, wstępuje w miejsce powoda (k. 773). Syndyk, wnosząc uprzednio o oddalenie apelacji, na rozprawie apelacyjnej zmodyfikował żądanie pozwu, domagając się ubezskutecznienia wskazanych w nim czynności w stosunku do masy upadłości P. Z. (1) i P. Z. (2).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na częściowe uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Podniesione w tym zakresie zarzuty okazały się całkowicie nieuzasadnione. Jakkolwiek przywołany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowód na okoliczność wydania przeciwko dłużniczce nakazu zapłaty przez Sąd Okręgowy w K.w dniu 22 listopada 2022 r. w sprawie sygn. akt (...) nie był adekwatny dla wykazania tego faktu, to zauważyć wypada, że dokumenty z ww. akt, w tym nakaz, który uprawomocnił się 7 czerwca 2022 r. (k. 815), zostały ujawnione na rozprawie w dniu 28 września 2023 r. Zauważyć przy tym wypada, że prawidłowość procedowania Sądu Okręgowego w tym zakresie nie została zakwestionowana w żadnym z zarzutów apelacji. Niezależnie od powyższego, fakt wydania i uprawomocnienia się ww. nakazu potwierdził z urzędu Sąd drugiej instancji (k. 815).

Odnośnie z kolei do kwestii niewypłacalności dłużniczki, na wstępie zauważyć należy, że było to zagadnienie leżące w istocie w sferze wnioskowania, a nie faktu. Przede wszystkim jednak, w myśli ugruntowanych poglądów judykatury i doktryny, niewypłacalność dłużnika może być wykazywana wszelkimi dowodami (zob. mi.in. wyrok Sądu Najwyższego z 16.03.2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207). Pod pojęciem niezdefiniowanej na potrzeby procesu pauliańskiego niewypłacalności dłużnika rozumieć należy w kontekście art. 527 §2 k.c. stan majątkowy, w którym zaspokojenie wierzyciela byłoby co najmniej utrudnione. W rozpoznawanej sprawie czynności fraudacyjne miały miejsce w dniu 29 marca 2021 r. Tymczasem, jak wynika z zeznań P. Z. (1), po uiszczeniu pierwszej raty wynikającej z zawartej z wierzycielem ugody, której termin płatności wypadał 31 października 2020 r., nie była już ona w stanie regulować swoich długów. Z przywoływanych zeznań nie wynika także, aby sytuacja dłużniczki uległa jakiejkolwiek poprawie, czemu przeczy w sposób oczywisty ostateczne ogłoszenie jej upadłości. W tych okolicznościach nie może budzić żadnych wątpliwości, że przesłanka dokonania czynności z pokrzywdzeniem wierzyciela była aktualna zarówno na datę zaskarżenia czynności, jak i moment wyrokowania.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut obrazy art. 5 k.c., który skarżąca opierała na fakcie sfinansowania ze swoich środków zakupu nieruchomości i jej zabudowy. Jakkolwiek nie jest wyłączone w procesie pauliańskim powoływanie się na nadużycie prawa podmiotowego, to powinno zostać ono ograniczone do sytuacji wyjątkowych, które w badanym przypadku nie zachodzą. Pamiętać bowiem trzeba, że realizacja przesłanek z art. 527 k.c. czy z art. 531 §2 k.c. zakłada działanie osoby trzeciej czy czwartej ze świadomością działania dłużnika w warunkach fraudacyjnych, a zatem zachowania sprzecznego ze swej istoty z zasadami współżycia społecznego. Trudno przy tym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyjmować, że powód dążąc do zaspokojenia swojej wierzytelności, narusza ww. zasady. Zauważyć też wypada, że pozwana, dokonując przesunięć majątkowych na rzecz syna i synowej, czyniła to świadomie na ich korzyść, a nie w zamiarze odzyskania nieruchomości.

Częściowo uzasadniony okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 527 §1 k.c., który w rozpoznawanej sprawie należało rozpatrywać w związku z art. 531 §2 k.c. Oba z przywołanych przepisów posługują się pojęciem korzyści majątkowej, którą odniosła z czynności fraudacyjnej osoba trzecia czy jej następca pod tytułem szczególnym. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy korzyść pozwanej ograniczyła się do udziału w wysokości ½ w nieruchomości. Zauważyć bowiem wypada, że nieruchomość stanowiła składnik majątku wspólnego P. Z. (1) i P. Z. (2), który dłużnikiem nie był. Korzyścią zatem, którą odniósł P. Z. (2) był wyłącznie udział, który przysługiwałby P. Z. (1). W konsekwencji, w świetle art. 531 §2 k.c., tylko taka korzyść mogła zostać przeniesiona na pozwaną w warunkach fraudacyjnych.

Z uwagi na wstąpienie w miejsce powoda syndyka na podst. art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 614), korekty wymagała także sentencja zaskarżonego wyroku, poprzez wskazanie w miejsce powoda masy upadłości P. Z. (1), wobec której następuje ubezskutecznienie czynności, z pozostawieniem określenia pierwotnie chronionej wierzytelności jako granicy odpowiedzialności pozwanej (zob. wyrok SA w Krakowie z 30.03.2022 r., I ACa 467/20). Podkreślić w tym miejscu należy, że wola syndyka wstąpienia w miejsce powoda na podst. przywoływanego wyżej przepisu uchyla się spod kontroli sądu, a co za tym idzie pierwotny powód nie może się jej skutecznie przeciwstawić.

Sąd odwoławczy nie dostrzegł, aby Sąd Okręgowy uchybił przepisom prawa materialnego w inny sposób, także poza granicami zarzutów apelacyjnych.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.