Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess

po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2024 r. w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa H. D. (1)

przeciwko G. T.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 12 czerwca 2024 r. sygn. akt I C 2170/22

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 8 100 zł (osiem tysięcy sto złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty;

III.  przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 9963 zł (dziewięć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt trzy złote) w tym kwotę 1863 zł (tysiąc osiemset sześćdziesiąt trzy złote) podatku od towaru i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powódce w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 3563/24

UZASADNIENIE

H. D. (1) wniosła przeciwko G. T. o:

- zasądzenie kwoty 273 000 zł. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty

- zasądzenie kosztów procesu.

Pismem z dnia 21-10-2023 powódka rozszerzyła żądanie pozwu wnosząc o zasądzenie dodatkowo kwoty 37.125 zł. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wystosowania pisma do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że pozwana nadal się nią nie interesuje. Na dochodzoną kwotę składa się suma kwot niezbędnych do zaspokojenia potrzeb objętych zobowiązaniem pozwanej od dnia wytoczenia powództwa do dnia złożenia pisma.

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy w Krakowie zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2024 roku, sygn. akt I C 2170/22:

1.  oddalił powództwo;

2.  odstąpi od obciążenia powódki kosztami postępowania;

3.  przyznał adwokatowi T. G. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 13.284,00 zł (trzynaście tysięcy dwieście osiemdziesiąt cztery złote) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu.

W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy przedstawił m.in. następujące motywy swego rozstrzygnięcia:

Roszczenie jest niezasadne.

Roszczenie powódki należy zakwalifikować jako roszczenie odszkodowawcze z podstawą prawną art. 471 k.c. .

Odnosząc się do treści umowy dożywocia i zakresu obowiązków nałożonych na pozwaną, jakkolwiek nie było to przedmiotem rozmów przed zawarciem umowy, treść umowy precyzyjnie wskazuje to do czego zobowiązała się pozwana. Z kontekstu sytuacyjnego wynikało , że powódka nadal miała mieszkać w zajmowanym domu, pozwana miała się powódką opiekować , dostarczać wyżywienia, lekarstw, opału. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29-09-2021 sygn. akt IV CSKP 68/21: W związku z tym należy zważyć, iż obowiązkiem nabywcy nieruchomości w ramach stosunku dożywocia jest w zasadzie spełnianie takich świadczeń na rzecz dożywotnika, które zaspokoją jego potrzeby w taki sposób, aby nie musiał on angażować swoich zasobów lub przyczyniać się do zdobywania środków na zaspokojenie niezbędnych wymagań życiowych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., III CSK 359/07, nie publ. Z drugiej jednak strony nie można w szczególnych okolicznościach faktycznych wykluczyć, iż w zakresie dopuszczalnej swobody stron mającej swe źródła zarówno w dyspozytywnej treści art. 908 § 1 k.c. jak i w treści art. 3531 k.c. strony umowy dożywocia mogą tak ukształtować wzajemne stosunki, że nabywca zapewnia dożywotnikowi dalsze wyłączne korzystanie z mieszkania, zaś dożywotnik godzi się uiszczać opłaty eksploatacyjne z tym związane, przy czym zobowiązanie nabywcy obejmuje także przeprowadzanie niezbędnych remontów w przedmiotowym lokalu zwyczajowo przyjętych w danej miejscowości.

W przypadku niewykonywania przez zobowiązanego świadczeń z umowy dożywocia, osoba uprawniona może dochodzić na drodze sądowej świadczeń wymagalnych względnie może dochodzić naprawienia szkody będącej następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania na podstawie art. 471 k.c. W przedmiotowej sprawie wszystkie potrzeby powódki za okres za który jest dochodzone roszczenie zostały pokryte przez powódkę względnie osoby trzecie stąd przedmiotowe roszczenie należy zakwalifikować jako roszczenie odszkodowawcze – szkodą przy tym miały być środki pieniężne powódki , którymi pokrywała wydatki związane z utrzymaniem. Zgodnie z powyższym przepisem dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Poza sporem było , że pozwana w pełnym zakresie nie wykonywała umowy dożywocia. Umowa ta była wykonywana w zakresie zamieszkiwania przez powódkę w przedmiotowej nieruchomości, wykonania remontu, częściowego wsparcia żywnościowego, opieki nad piecem, odwiedzin.

Zdaniem Sądu całokształt materiału dowodowego wskazuje, że u podstaw takiego stanu rzeczy leżało zachowanie powódki , która konsekwentnie od jesieni 2014 dąży do odebrania pozwanej nieruchomości, odmawia pomocy, nie wpuszcza męża pozwanej do domu. W konsekwencji pozwana jest całkowicie pomijana jeżeli chodzi o pomoc powódce. W takich realiach pozwana nie była w stanie wykonywać w większym zakresie umowy albowiem wykonywanie umowy dożywocia wymaga współdziałania powódki.

Zgodnie z art. 354 k.c. § 1 Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. § 2 W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel.

W przypadku umowy dożywocia, w takim układzie faktycznym jak w obecnym postępowaniu, zachowanie powódki determinowało możliwość wykonania umowy dożywocia. Strony nie mieszkały ze sobą, pozwana nie była w stanie wprowadzić się do domu z uwagi na stanowisko powódki, stąd mogła wyłącznie odwiedzać powódkę. Doszło do sporu pomiędzy stronami, wywołanego zachowaniem powódki, pomówieniami o wyrzucanie z domu powódki , co spowodowało wycofanie pozwanej z osobistego kontaktu ale regularnie przyjeżdżał mąż pozwanej. Celem tych odwiedzin było poznanie oczekiwać powódki co do zakresu pomocy /opieki. Powódka była osobą samodzielną, sama się utrzymywała, sama podejmowała decyzje dotyczące jej funkcjonowania stąd do wykonywania dożywocia koniecznym było komunikowanie potrzeb pozwanej. Należy podkreślić, że powódka zawarła umowę dożywocia o takim samym zakresie z 3 osobami. Skoro każda z tych osób była zobowiązana do wykonywania na rzecz powódki określonych świadczeń, a wszystkie 3 osoby na raz nie mogły tych świadczeń spełniać, z punktu widzenia pozwanej, celowym i zasadnym było stworzenie powódce warunków do zakomunikowania swoich potrzeb. Powódka jak wskazano była sprawna fizycznie i intelektualnie w zakresie umożliwiającym dokonanie wyboru co do tego kto w i jakim zakresie będzie świadczył jej pomoc. Nie ma dowodu na to aby pozwana (jej mąż) kiedykolwiek odmawiali powódce jakiegokolwiek świadczenia wynikającego z umowy dożywocia, które komunikowała powódka. Dowodem tego są sytuacje gdy powódka zasłabła wysłała sms-a do pozwanej z prośbą o pomoc i mąż pozwanej pojechał do powódki, czy też zastąpienie D. W. w obsłudze pieca. Pozwana była cały czas w gotowości wykonywania umowy dożywocia.

Powódka zresztą wybrała już na „spotkaniu rodzinnym” do pomocy D. W. i ten (wykonując swoje zobowiązanie, a nie w zastępstwie pozwanej) świadczył pomoc w tym samym zakresie w jakim była zobowiązana powódka. Powódka w sytuacji jak zamawiała u ww osoby jedzenie, opłacanie rachunków, dawała D. W. pieniądze, względnie korzystała z pomocy innych osób. Osoba uprawniona z umowy dożywocia może postanowić , że z własnych środków będzie pokrywała swoje utrzymanie.

Dodatkowo powódka około 2016 r. zaprzestała wpuszczać do domu męża pozwanej (zrywając wszelki kontakt z pozwaną), co skutkowało tym, że pozwana nie miała już możliwości wykonywania umowy (obecnie trudno nawet zarzucić brak oferowania pomocy). Dochodzi do tego negatywne nastawienie powódki do pozwanej wyrażające się minn wyzywaniem pozwanej. Powódka w okresie objętym postępowaniem nie chciała pomocy ze strony pozwanej co wynika z treści jej zeznań (powódka wskazała „przez pomyłkę wysłałam do T. bo nie chciałam jego pomocy”).

Odnosząc się do treści uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w K. (...) – Sąd ten wskazał na zaistnienie przesłanek do zamiany dożywocia na rentę, które to stanowisko Sąd Okręgowy potwierdza. Przedmiotowa sprawa nie dotyczy jednak wykonania świadczeń w konsekwencji zastosowania regulacji 913 par 1 k.c., albowiem do tego koniecznym jest konstytutywne orzeczenie Sądu, a powódka dążąc do odzyskania nieruchomości nie jest zainteresowana takim rozwiązaniem.

Mając na uwadze powyższe zasadnym jest uznanie, że niewykonanie umowy dożywocia w okresie objętym pozwem przez pozwaną wynikało z okoliczności leżących po stronie powódki stąd brak jest podstaw do odpowiedzialności odszkodowawczej zgodnie z art. 471 k.c.

Mając na uwadze sytuację materialną i zdrowotną powódki, Sąd na zasadzie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążenia powódki kosztami postępowania.

Na zasadzie § 8 pkt 7 i par 4 ust 3 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Powódka apelacją zaskarżyła niniejszy wyrok w całości, zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegający na uznaniu, iż w niniejszej sprawie - biorąc pod uwagę relacje między stronami - możliwe było wykonywanie zobowiązania objętego przedmiotową umową o dożywocie w inny sposób niż zaplata na rzecz powódki kwot objętych powództwem;

2. mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 354 § 2 k.c. - przez błędne zastosowanie niniejszego przepisu, polegające na przyjęciu, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy współdziałanie wierzycielki przy wykonaniu zobowiązania objętego przedmiotową umową o dożywocie mogło polegać na czym innym niż umożliwienie pozwanej zapłaty kwot objętych powództwem.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c., wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez:

1. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 310 125 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty;

2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, według norm przepisanych.

Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, według norm przepisanych.

Pozwana wniosła o:

1. oddalenie apelacji powódki w całości,

2. zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i poczynione na ich podstawie rozważania prawne, uznając je za własne. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji pozwanego, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Niezależnie od tego brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji z przyczyn wskazanych w odpowiedzi na apelację. Trafnie bowiem wskazuje się, że apelacja złożona przez powódkę zmierza w istocie do wykazania, że pozwana - z uwagi na relacje, jakie się między Stronami wytworzyły - powinna, zamiast wykonywania obowiązków wynikających z umowy o dożywocie z dnia 21.03.2014 r. (dalej: „Umowa o dożywocie"), samowolnie zmieniając treść łączącego strony stosunku prawnego, w miejsce wykonywania obowiązków z tej umowy wynikających, świadczyć na rzez powódki oznaczone kwoty. Sądowi I instancji apelacja zarzuca jednocześnie, że nie uznał za zasadne dokonania takiej zamiany obowiązków wynikających z Umowy o dożywocie, przeliczając je na określone kwoty pieniężne. W tym kontekście apelacja jest bezzasadna, bo przecież zarzut sformułowany w pkt 1. jest niczym innym jak oczekiwaniem zastosowania przez Sąd I instancji przepisu art. art. 913 § 1 k.c. Powódka tymczasem nigdy, bo ani w toku wcześniejszego postępowania, jakie się między Stronami toczyło (sygn. przed tut. Sądem Apelacyjnym: I ACa 416/17), ani również w niniejszej sprawie, nie wyraziła zgody, by obowiązki wynikające z Umowy o dożywocie zamienić na dożywotnią rentę. A taka była zarówno sugestia Sądu Apelacyjnego w uzasadnieniu wyroku z dnia 21.09.2017 r. (zob. str. 19 tegoż uzasadnienia), jak i wielokrotnie składane przez pozwaną propozycje ugodowego zakończenia sprawy niniejszej. Po drugie, sprawa niniejsza nie jest sprawą o zamianę dożywocia na dożywotnią rentę, tylko o zapłatę odszkodowania za niewykonywanie konkretnych obowiązków z Umowy o dożywocie (przynajmniej w taki sposób sformułowane zostało żądanie pozwu), ani tym bardziej nie jest sprawą o zapłatę renty należnej powódce na skutek zamiany na tę rentę uprawnień z tej umowy wynikających, co słusznie podkreślił Sąd I instancji: „Przedmiotowa sprawa nie dotyczy jednak wykonania świadczeń w konsekwencji zastosowania regulacji 913 par 1 k.c., albowiem do tego koniecznym jest konstytutywne orzeczenie Sądu, a powódka dążąc do odzyskania nieruchomości nie jest zainteresowana takim rozwiązaniem" (zob. str. 12-13 uzasadnienia Wyroku).

Tym samym bezzasadne są podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa procesowego jako i materialnego.

Trudno też zakwestionować pozostałą argumentację przedstawioną w odpowiedzi na apelację.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, stan braku bezpośredniej styczności, który miał swe źródło w konflikcie Stron, został wywołany i utrzymywany li tylko przez powódkę, która swoim zachowaniem konsekwentnie od lat uniemożliwiała Pozwanej wykonywanie zobowiązań wynikających z Umowy o dożywocie. Zgodne z zasadami logi i doświadczenia życiowego, a w szczególności znajdujące pełne odzwierciedlenie we wskazanym materiale dowodowym, jest więc ustalenie Sądu I instancji, że: „u podstaw takiego stanu rzeczy leżało zachowanie powódki , która konsekwentnie od jesieni 2014 dąży do odebrania pozwanej nieruchomości, odmawia pomocy, nie wpuszcza męża pozwanej do domu. W konsekwencji pozwana jest całkowicie pomijana jeżeli chodzi o pomoc powódce. W takich realiach pozwana nie była w stanie wykonywać w większym zakresie umowy albowiem wykonywanie umowy dożywocia wymaga współdziałania powódki." (zob. str. 11 uzasadnienia Wyroku).

Pozwana zawsze pozostawała w gotowości do wypełniania ww. obowiązków, jednakże Powódka notorycznie blokowała i utrudniała te działania i to ona wywołała konflikt, który skutkował całkowitym rozpadem relacji i w konsekwencji brakiem nawet możliwości oczekiwania, by Strony pozostawały ze sobą w bezpośredniej styczności.

Niewątpliwym jest więc to, że pozwana uniemożliwiała wykonywanie obowiązków z Umowy o dożywocia, które pozwana cały czas gotowa była wypełniać.

Z apelacji wynika tymczasem, że w takich okolicznościach pozwana powinna płacić powódce kwoty objęte powództwem, bowiem w tym zakresie Powódka nie czyniła jej jakiejkolwiek przeszkody i że takie ustalanie Sądu I instancji miałoby rzekomo pozostawać w zgodzie z przepisem art. 354 § 2 k.c. Tyle tylko, że treścią Umowy o dożywocie nie było przecież objęte przekazywanie Pozwanej określonych kwot pieniężnych (czemu zresztą Powódka konsekwentnie od lat się sprzeciwia odmawiając zamiany uprawnień z tej umowy wynikających na dożywotnią rentę), a ściśle wymienione w tej Umowie świadczenia. I to wykonywanie tych właśnie świadczeń stało się niemożliwe przez samą Powódkę, bo przecież Apelująca - co notabene jest dość zaskakujące - nie kwestionuje ustalenia Sadu I instancji, że to ona swoim zachowaniem uniemożliwiała pozwanej wykonywanie obowiązków wynikających z Umowy o dożywocie, że spór miedzy Stronami został wywołany zachowaniem Powódki i pomówieniami o wyrzucanie jej z domu (zob. str. 12 uzasadnienia Wyroku) i że w konsekwencji to ona jest odpowiedzialna za niemożliwość pozostawania Stron w bezpośredniej styczności. Mając na względzie związanie Sądu II instancji zarzutami apelacyjnymi, to ustalenie - jako niepodważone - stanowić musi więc element podstawy faktycznej wyroku, który zapadnie na skutek rozpoznania apelacji.

Dlatego też Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

Jedynie na marginesie należy zauważyć, że w pkt III sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2025 r. sygn.. akt (...) wkradła się oczywista niedokładność, polegająca na braku wskazania podmiotu, na rzecz którego przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną powódce w postępowaniu apelacyjnym.

Dlatego też tą oczywistą niedokładność na podstawie art. 350 § 1 i § 3 k.p.c. należało sprostować postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 lipca 2025 r. sygn. akt(...), wskazując adwokata T. G. ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu dla powoda w niniejszej sprawie.

O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono jak w pkt 2 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1668).

O wynagrodzeniu za pomoc prawna udzielona z urzędu powódce w postępowaniu apelacyjnym orzeczono jak w pkt III sentencji, zgodnie ze stawkami określonymi w § 8 pkt 7, § 16 ust. 1 pkt 2 oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu