Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie

Przewodniczący SSA Rafał Dzyr

po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku J. K.

przy udziale: Prokuratora Prokuratury Regionalnej w K.,

Ireny Kyrcz

i opiekuna prawnego wnioskodawcy G. K.

o uchylenie ubezwłasnowolnienia

na skutek apelacji wnioskodawcy J. K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 29 sierpnia 2024 r.

sygn. akt I Ns 89/23

postanawia:

I.  oddalić apelację;

II.  przyznać adwokat A. W. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnowie kwotę 439,20 zł (czterysta trzydzieści dziewięć zł dwadzieścia gr), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 79,20 zł (siedemdziesiąt dziewięć zł dwadzieścia gr), tytułem wynagrodzenia za udzielenie wnioskodawcy z urzędu pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 3799/24

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Tarnowie postanowieniem1 z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt I Ns 89/23, oddalił wniosek J. K., urodzonego (...), o uchylenie ubezwłasnowolnienia całkowitego, orzeczonego wobec niego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt (...), z powodu choroby psychicznej, pod postacią schizofrenii paranoidalnej.

Wnioskodawca w apelacji2, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uchylenie ubezwłasnowolnienia całkowitego, względnie o zmianę tego ubezwłasnowolnienia na częściowe oraz o zasądzenie wynagrodzenia za udzielenie wnioskodawcy przez adwokat A. W. pomocy prawnej z urzędu, której koszty nie zostały dotąd opłacone.

Wnioskodawca w osobiście sporządzonych pismach, nadanych w urzędzie pocztowym w dniach: 10 marca 2025 r., 15 kwietnia br.3, 24 kwietnia br.4 30 kwietnia br.5, wniósł o uchylenie ubezwłasnowolnienia i przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie mogła zostać uwzględniona.

Sąd Apelacyjny uznał ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy za własne. Podzielił również ocenę prawną tego Sądu.

Przesłankami ubezwłasnowolnia całkowitego w 2008 r. były choroba psychiczna pod postacią schizofrenii paranoidalnej oraz niemożność kierowania swym postępowaniem, spowodowana ta chorobą. Przepis art. 559 § 1 k.p.c. uzależnia uchylenie ubezwłasnowolnienia od ustania przyczyn, dla których je orzeczono. Natomiast w świetle art. 559 § 2 k.p.c. zmiana ubezwłasnowolnienia na częściowe jest możliwa w razie poprawy stanu psychicznego ubezwłasnowolnionego. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe i po wysłuchaniu wnioskodawcy J. K. na rozprawie w dniu 20 listopada 2023 r.6 uznał, że nie nastąpiła w jego przypadku poprawa stanu psychicznego pozwalająca na zmianę ubezwłasnowolnia na częściowe oraz nie ustały przyczyny, z powodu których zostało orzeczone ubezwłasnowolnienie całkowite.

Kluczowym środkiem dowodowym w sprawie była opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 2 kwietnia 2024 r.7, sporządzona przez biegłą z zakresu psychiatrii lek. med. A. R. i psychologa klinicznego mgr E. G.. Biegłe zdiagnozowały u wnioskodawcy chorobę psychiczną pod postacią schizofrenii paranoidalnej z objawami ubytkowymi. Choroba ta w połączeniu z nasileniem objawów dezintegracji popsychotycznej osobowości, wyłącza zdolność wnioskodawcy do kierowania swym postępowaniem. Nie nastąpiła poprawa, która pozwalałby na przyjęcie, że wnioskodawca mógłby funkcjonować samodzielnie, bez pomocy prawnej oraz że jest zdolny do świadomego udziału w postępowaniu sądowym.

Sąd pierwszej instancji wziął również pod uwagę inne dowody, dopuszczone w tym postępowaniu oraz stanowiska uczestników tego postępowania.

G. K., opiekun prawny ubezwłasnowolnionego, pracownik Domu Pomocy Społecznej w N. w piśmie z dnia 31 sierpnia 2023 r.(...) wniósł o oddalenie wniosku, wskazując, że wnioskodawca wyparł ze swej świadomości fakt choroby oraz to, że potrzebuje pomocy, którą zapewnia mu D.P.S. Potrzeba uchylenia ubezwłasnowolnienia i chęć powrotu do domu na przestrzeni lat nabrała u wnioskodawcy charakteru urojeniowo-obsesyjnego. Wnioskodawca inicjuje kolejne postępowania o uchylenie ubezwłasnowolnienia. Poprzednie wnioski J. K. o uchylenie ubezwłasnowolnienie zostały oddalone prawomocnymi postanowieniami Sądu Okręgowego w T. z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt (...) i z dnia 11 lutego 2019 r., sygn. akt(...) (akta tych spraw zostały dołączone do akt niniejszej sprawy). Wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką lekarza psychiatrii, zatrudnionego w D.P.S.(...)

I. K., małżonka wnioskodawcy, w piśmie z dnia 31 sierpnia 2023 r.10 oraz z dnia 22 sierpnia 2024 r.11 wniosła o oddalenie wniosku. Przypomniała sposób życia wnioskodawcy przed umieszczeniem go w D.P.S i przed poddaniem przymusowemu, nieprzerwanemu leczeniu. Podała, że wnioskodawca nie ma już „domu”, w którym mógłby żyć z rodziną. Według niej, po opuszczeniu D.P.S. wnioskodawca wróci do nadużywania alkoholu i grożenia jej śmiercią. Postulowała dalsze leczenie męża w zakładzie zamkniętym.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w T. w pismach z dnia 4 czerwca 2024 r.12 i 12 sierpnia 2024 r.13, sygn. (...), oświadczył, że nie kwestionuje opinii z dnia 2 kwietnia 2024 r. i wniósł o oddalenie wniosku J. K. oraz jego pełnomocnika.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik wnioskodawcy - adw. A. W. w piśmie14 z dnia 11 lipca 2024 r. wniósł o uchylenie ubezwłasnowolnienia lub o jego zmianę na ubezwłasnowolnienie częściowe, przedstawiając argumentację prawną, która miała uzasadnić zgłoszone żądania.

W tak zgromadzonym i omówionym przez uczestników postępowania materiale dowodowym, Sąd Okregowy nie miał podstawy do uwzględnienia wniosku o uchylenie ubezwłasnowolnienia całkowitego lub jego zmianę na częściowe. Sposób życia wnioskodawcy przed ubezwłasnowolnieniem pod wpływem choroby psychicznej i alkoholu wyraźnie wskazywał na to, że nie potrafił kierować swoim postępowaniem oraz, że w jego interesie było zarówno ubezwłasnowolnienie całkowite, jak i nieprzerwane leczenie psychiatryczne w warunkach leczniczego zakładu zamkniętego. Wnioskodawca uważa, że po zaprzestaniu spożywania alkoholu stał się zdolny do samodzielnej egzystencji. Nie zauważa, że istotnym czynnikiem, mającym decydujący wpływ na jego postępowanie, jest choroba psychiczna, której stopień wyklucza możliwość decydowania o swoich sprawach, nawet przy zapewnieniu mu pomocy do prowadzenia spraw (art. 16 § 1 k.c.). (...) wnioskodawca, od 17 lat przebywający w D.P.S., w którym wszystkie jego potrzeby, w tym związane z leczeniem (badania, podawanie leków), nie pojmuje, że nie dałby sobie rady w samodzielnym życiu. Z pism wnioskodawcy wynika, że sądzi on, iż może wrócić do małżonki, choć ta stanowczo taką możliwość wykluczyła, wskazując na swój zły stan zdrowia, wymagający pomocy innych osób oraz obawę doznania krzywdy od męża. Z pism wnioskodawcy przebija naturalne marzenie do powrotu do życia w swoim mieszkaniu z rodziną i przeświadczenie, że wystarczy zaprzestać spożywania alkoholu, aby wrócić do życia, w którym będzie mógł samodzielnie decydować o swoich sprawach, w sposób zapewniający życie poza D.P.S. Wnioskodawca ignoruje opinie biegłych lekarzy. Nie dostrzega tego, że jest zupełnie niedostosowany do samodzielnego życia we współczesnym świecie.

Odnosząc się do zarzutów apelacji, Sąd Apelacyjny uznał, że uwzględnienie wniosków w niej zawartych doprowadziłoby do swoistego porzucenia wnioskodawcy „na pastwę losu”. Utrzymująca się choroba psychiczna, w powiązaniu z zaawansowanym już procesem starzenia oraz stanem świadomości ubezwłasnowolnionego w kwestii możliwego sposobu samodzielnego funkcjonowania bez takiej pomocy, jaką od lat zapewnia mu personel D.P.S., a także bez pomocy rodziny, która mu jej odmawia, spowodowałyby sytuację niezwykle groźną dla egzystencji wnioskodawcy, jego zdrowia i bezpieczeństwa. Odwoływanie się w apelacji do ochrony wolności decydowania o swoich sprawach nie mogło mieć decydującego znaczenia, skoro stan zdrowia wnioskodawcy nie pozwala mu na świadome korzystanie z tej wolności.

Wnioskodawca nie podważył w apelacji ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego. W oparciu o ustalone fakty Sad Okregowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, a zatem nie naruszył również art. 559 § 1 i 2 oraz art. 233 k.p.c.

W tym stanie rzeczy, należało orzec, jak w punkcie I sentencji, na podstawie art. 385 k.p.c., w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej wnioskodawcy w postępowaniu apelacyjnym z urzędu przez adwokat A. W., orzeczono w punkcie II sentencji, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze oraz przepisów wykonawczych do ustawy, wydanych na podstawie paragrafu następnego tego artykułu. Koszt nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym został ustalony na kwotę 439,20 zł, zgodnie z wzorem: {(opłata w kwocie 480 zł x 75 %) + 22 % podatku VAT}.

1 k. 110, uzasadnienie k. 121-126

2 karta nr 134-138

3 k. 181-183

4 k. 184-185

5 k. 186-189

6 k. 30

7 k. 51-55

8 k. 23

9 k. 16

10 k. 24

11 k. 108

12 k. 75

13 105-106

14 k. 91-93