Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

POSTANOWIENIE

Kraków dnia 10 grudnia 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny, w składzie następującym:

Przewodniczący: SSA Wojciech Żukowski (spr.)

po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa R. C. i A. C.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W.

o ustalenie i o zapłatę

na skutek zażalenia strony pozwanej od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 15 lipca 2024 r. sygn. akt I C 3335/24

postanawia: zmienić pkt 1 zaskarżonego postanowienie w ten sposób, że oddalić wniosek o zabezpieczenie.

Sygn. akt I ACz 2716/24

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 15 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Krakowie:

1. udzielił zabezpieczenia roszczenia powodów R. C. i A. C. o ustalenie poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania przez zawieszenie obowiązku dokonywania przez powoda na rzecz strony pozwanej spłaty rat kredytu w terminach i wysokości określonej w umowie kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), z dnia 7 maja 2007 r., zawartej pomiędzy powodami a (...) Bank S.A. w W. tj. poprzednikiem prawnym strony pozwanej, od dnia wydania postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia do dnia prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania,

2. w pozostałym zakresie oddalił wniosek.

Zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt I tego postanowienia wniosła strona zarzucając naruszenie:

- art. 730[1] § 1 i § 2 k.p.c.

- art. 747 k.p.c.

- art. 228 § 1 k.p.c.

Z powołaniem się na powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia w całości.

W odpowiedzi na zażalenie powodowie wnieśli o jego oddalenie i o pozostawienie orzeczenia kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie skutkowało zmianą zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku o zabezpieczenie.

W sprawie jest wprawdzie spełniona przesłanka uprawdopodobnienia roszczenia. Argumentacja powołana na uzasadnienie żądania ustalenia nieważności umowy kredytu, odwołująca się do nieuczciwego charakteru postanowień umowy kredytu, niemożności utrzymania umowy w mocy, a w konsekwencji jej nieważności, jest zgodna z dominującymi aktualnie w orzecznictwie poglądami. W szczególności nie ma podstaw do zakwestionowania interesu prawnego powodów w uzyskaniu wyroku ustalającego nieważność umowy kredytu, mając na względzie, że takie rozstrzygnięcie przesądzi o istnieniu obowiązku powodów wykonywania umowy w przyszłości. Nie przesądzając w tym miejscu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie – nie ma w aktualnym stanie rzeczy podstaw do uznania, że argumentacja strony pozwanej podważa w istotny sposób uprawdopodobnienie roszczenia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszym składzie w realiach niniejszej sprawy nie ma jednak podstaw do dopatrzenia się interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanego zabezpieczenia poprzez „wstrzymanie obowiązku płatności rat kredytowych”. Zabezpieczenie w postaci unormowania praw i obowiązków (art. 755 § 1 pkt 1 k.p.c.) powinno być adekwatne do treści stosunku prawnego mającego podlegać uregulowaniu, który istnieje w chwili orzekania o zabezpieczeniu. Natomiast treść tego stosunku ocenić należy przy uwzględnieniu drugiej przesłanki udzielenia zabezpieczenia, tj. uprawdopodobnienia roszczenia przez wnioskodawcę. Skoro powodowie twierdzą, że umowa kredytu jest nieważna, a zarazem twierdzenia mające uzasadniać nieważność tej umowy (a w konsekwencji nieistnienie stosunku prawnego mającego z niej wynikać) uprawdopodabniają w takim stopniu, że jest spełniona przewidziana w art. 730[1] § 1 k.p.c. przesłanka udzielenia zabezpieczenia roszczenia, to orzekając w przedmiocie wniosku o zabezpieczenie należy przyjąć założenie, że według aktualnego stanu rzeczy - mimo że nie zapadło jeszcze w tym przedmiocie prawomocne rozstrzygnięcie - prawa i obowiązki stron przedstawiają się tak, jak to twierdzą powodowie. Powodowie domagają się zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego ustalenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu. Orzeczenie uwzględniające takie roszczenie nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji, a zatem nie można uzasadniać interesu prawnego tym, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia. Natomiast celem postępowania (w rozumieniu art. 730[1] § 2 k.p.c.) w sprawie o ustalenie jest uchylenie sporu pomiędzy stronami co do istnienia stosunku prawnego lub prawa, w szczególności w kontekście ewentualnych sporów o istnienie obowiązku spełniania przez stron świadczeń zgodnie z tym stosunkiem prawnym. Powoływana i uprawdopodobniona przez powodów nieważność umowy kredytu tym się charakteryzuje, że umowa ta od samego początku nie wywołała skutków prawnych przewidzianych jej treścią. Stan taki istnieje z mocy samego prawa od samego momentu zawarcia spornej umowy, a nie dopiero w wyniku wyraźnego zaskarżenia do sądu tego postanowienia (por. wyrok TSUE z dnia 4 czerwca 2009 r. (C-243/08), tezy 20-28) czy złożenia przez konsumenta oświadczenia przed sądem (por. wyrok TSUE z dnia 7 grudnia 2023 r. C-140/22). Zatem nieważność umowy, jeżeli jest dostatecznie uprawdopodobniona twierdzeniami i materiałem dowodowym powołanymi przez powodów, uwzględnić należy już na obecnym etapie postępowania przy badaniu istnienia podstaw do udzielenia zabezpieczenia, a nie dopiero od momentu uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego nieważność umowy czy momentu złożenia przez konsumenta oświadczenia, że „definitywnie” chce traktowania umowy jako nieważnej. W realiach niniejszej sprawy jest tak tym bardziej, że powodowie nie ujawnili żeby ich wolą było zatwierdzenie postanowień umownych powołanych w pozwie jako nieuczciwe. Zarazem powodowie wręcz dążą do stwierdzenia, że umowa kredytu zawierające nieuczciwe postanowienia jest nieważna. Obiektywnie rzecz ujmując nieważność umowy kredytowej już na pierwszy rzut oka jawi się jako zgodna z interesami majątkowymi powodów. Nie ma zatem żadnych przesłanek do przyjęcia, że wskutek oświadczenia powodów może dojść do potwierdzenia ważności kwestionowanej w niniejszej sprawie umowy. Jeżeli zatem przyjmujemy za uprawdopodobnione, że umowa kredytu jest nieważna, to ani na stronie pozwanej nigdy nie ciążył wobec powodów obowiązek wypłaty kredytu, ani na powodach nigdy nie ciążył obowiązek dokonywania spłat rat kredytu w terminach i w wysokości określonej umową kredytu. W takim stanie rzeczy jako bezprzedmiotowe ocenić należy udzielenie powodom zabezpieczenia mającego polegać na wstrzymaniu obowiązku spłacania tych rat. Zabezpieczenie takie byłoby powodom potrzebne gdyby obowiązek mający podlegać takiemu wstrzymaniu rzeczywiście na nich w toku postępowania jeszcze ciążył, a zarazem strona pozwana posiadałaby faktyczną, realną możliwość wymuszenia na powodach postępowanie zgodnie z tym obowiązkiem, tj. wymuszenia na nich spłacania rat. Taki stan rzeczy, z przyczyn powyżej wskazanych, w realiach sprawy nie zachodzi. Kontynuowanie spełniania świadczeń przez powodów w sposób przewidziany umową kredytu jest wprawdzie niezgodne z celem postępowania o ustalenie nieważności umowy kredytu. Prowadzi bowiem do niczym nieuzasadnionego wzrostu zobowiązania strony pozwanej do zwrotu nienależnie – wobec nieważności umowy kredytu - spełnionych przez powodów świadczeń. Tym niemniej powodowie mogą temu zapobiec poprzez zaprzestanie płacenia rat przewidzianych kwestionowaną umową kredytu. Wyłącznie od decyzji powodów zależy bowiem, czy będą postępować w sposób zgodny z twierdzeniami powoływanymi na uzasadnienie powództwa - tj. czy powstrzymają się od dokonywania wpłat rat do strony pozwanej i w konsekwencji zapobiegną potrzebie rozszerzania powództwa o zapłatę lub wytaczania kolejnego powództwa oraz ewentualnemu pogorszeniu ich sytuacji majątkowej. Powodowie w tym celu, w realiach niniejszej sprawy, obiektywnie nie potrzebują żadnego zabezpieczenia polegającego na wstrzymaniu obowiązku płacenia rat. Nie ma bowiem potrzeby wstrzymywania obowiązku, co do którego sami powodowie twierdzą, że wobec nieważności umowy na nich nie ciąży. W szczególności zaś nie istnieje w realiach niniejszej sprawy zagrożenie, że strona pozwana mogłaby przeprowadzić postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania od powodów zapłaty nieuiszczonych rat. W aktualnym stanie prawnym strona pozwana nie ma możliwości wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko powodom. Brak jest twierdzeń aby strona pozwana posiadała jakiś inny pozasądowy tytuł egzekucyjny przeciwko powodom. Natomiast zagrożenie, że umowa kredytu może zostać wypowiedziana nie uzasadnia udzielenia zabezpieczenia, co zostanie bliżej wyjaśnione w dalszej części uzasadnienia. Powołane na uzasadnienie wniosku o zabezpieczenie twierdzenia o narażeniu powodów na szkody w braku udzielenia zabezpieczenia nie zostały zatem uprawdopodobnione. Reasumując powyższe, realizacja celów, o których mowa w uzasadnieniu wyroku TSUE z dnia 15 czerwca 2023 r. (C-287/22), może zostać osiągnięta bez potrzeby interwencji sądowej w postaci postanowienia o zabezpieczeniu przez wstrzymanie obowiązku płacenia rat. Taki stan rzeczy determinuje ocenę, że zastosowanie tego środka zabezpieczenia w realiach niniejszej sprawy nie jest konieczne dla zapewnienia pełnej skuteczności tego orzeczenia. Nie zachodzi zatem w realiach niniejszej sprawy wskazana w tezie 61 wyroku TSUE z dnia 15 czerwca 2023 r. (C-287/22) przesłanka „konieczności” zastosowania środka tymczasowego dla zapewnienia pełnej skuteczności tego orzeczenia.

Interesu prawnego w uzyskaniu zabezpieczenia w postaci wstrzymania obowiązku płacenia rat nie można by natomiast skutecznie wywodzić powołując się na zagrożenie, że w braku takich zabezpieczeń kredytodawca wypowie umowę kredytu. Jeżeli umowa kredytu jest nieważna (a powodowie taki stan rzeczy uprawdopodobnili w wysokim stopniu), to jej wypowiadanie jest całkowicie bezprzedmiotowe. Nawet gdyby strona pozwana złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu tej umowy, nie wywrze ono żadnego skutku względem praw i obowiązku stron nieważnej umowy bo nieważna umowa sama w sobie żadnych skutków prawnych nie wywołuje. Natomiast niedopuszczalne byłoby udzielenie wnioskowanego zabezpieczenia powołując się na możliwość wypowiedzenia umowy kredytu w wypadku gdyby miało dojść do oddalenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z tej umowy. Wprawdzie takie zabezpieczenie niewątpliwie byłoby korzystne dla interesów powodów, albowiem zdejmowałoby z nich jedno z ryzyk z jakimi wiąże się wytoczenie powództwa o stwierdzenie nieważności kredytu i faktyczne postępowanie przez powodów zgodnie z twierdzeniami powołanymi na uzasadnienie takiego żądania. Tak uzasadnione zabezpieczenie nie zabezpieczałoby jednak dochodzonego roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego (nawet przy najszerszej wykładni pojęcia „celu postępowania w sprawie” w rozumieniu art. 730[1] § 2 k.p.c.), ale wyłącznie zabezpieczałoby interesy majątkowe powodów na wypadek bezzasadności dochodzonego roszczenia. Zabezpieczałoby bowiem przed niekorzystnym dla interesów powodów stanem rzeczy, który może zmaterializować się wyłącznie w wypadku niezasadności powództwa. Natomiast cywilne postępowanie zabezpieczające w obowiązującym kształcie nie przewiduje możliwości zabezpieczenia wnioskodawcy przed niekorzystnymi dla niego skutkami bezzasadności jego powództwa. W szczególności nie można uznać, że takie zabezpieczenie miałoby zagwarantować realizację celu wszczętego przez powodów postępowania. Przepisy dyrektywy 93/13 nie dają podstaw do uznania, że realizacja jej celów wymagałaby wprowadzenia do systemu prawnego takiej postaci zabezpieczenia. Poza tym wprowadzenie takiej nowej postaci zabezpieczenia wymagałoby wyraźnej interwencji ustawodawczej gdyż nie mieściłoby się już w ramach zgodnej z celami dyrektywy reinterpretacji (por. wyrok TSUE z dnia 14 lipca 1994 r. C-91/92, Faccini Dori) obowiązujących przepisów k.p.c. regulujących postępowanie zabezpieczające.

Nie można by również poszukiwać uzasadnienia dla udzielenia wnioskowanego zabezpieczenia przez wstrzymanie obowiązku płacenia rat poprzez odwoływanie się do analogii do zabezpieczenia roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w drodze zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Analogia taka jawi się jako nieuprawniona z tej przyczyny, że pomija fundamentalną różnicę pomiędzy sytuacją prawną strony nieważnej umowy, wobec której nie istnieje tytuł egzekucyjny obejmujący zobowiązania wynikające z tej umowy (a z taką sytuacją mamy do czynienia w realiach niniejszej sprawy) a dłużnikiem, w stosunku do którego istnieje tytuł egzekucyjny stanowiący podstawę już wszczętego postępowania egzekucyjnego. W stosunku do strony nieważnej umowy, wobec której nie istnieje tytuł egzekucyjny obejmujący zobowiązania wynikające z tej umowy, druga strona umowy nie może bowiem wszcząć postępowania egzekucyjnego, co ma miejsce w wypadku istnienia tytułu egzekucyjnego w odniesieniu do którego wytoczono powództwo o pozbawienie wykonalności.

Powyższe prowadzi do konkluzji, że w realiach niniejszej sprawy powodowie nie uprawdopodobnili interesu prawnego w uzyskaniu zabezpieczenia poprzez wstrzymanie obowiązku płatności rat kredytowych. Zatem zażalenie zasługiwało na uwzględnienie poprzez oddalenie tak sformułowanego wniosku o zabezpieczenie.

Mając powyższe na uwadze uwzględniając zażalenie zmieniono zaskarżone postanowienie na zasadzie art. 385 w zw. z art. 397 § 3 k.p.c.