Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 sierpnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Agata Pyjas-Luty

Protokolant: Anna Żarczyńska- Ziobro

po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z odwołania A. J. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu składek

na skutek apelacji A. J. (1)

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. akt VII U 3163/16

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od A. J. (1) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
w K. kwotę 13 500 (trzynaście tysięcy pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i zażaleniowego.

sygn.akt III AUa 406/21

UZASADNIENIE

Decyzją z 6 czerwca 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. orzekł o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania powstałe na skutek nieopłacenia przez płatnika (...) S.A. należności składkowych na A. J. (1) jako dłużnika solidarnego ze spółką, a to: 1) na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od grudnia 2010r. do sierpnia 2012r. za należność główną w kwocie 227.444,89zł wraz z odsetkami w kwocie 110.922 zł, łącznie 338.366,89 zł; 2) na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od grudnia 2010r. do lipca 2012r. za należność główną w kwocie 65.049,30 zł wraz z odsetkami w kwocie 31.652 zł, łącznie 96.701,30 zł; 3) na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2010r. do lipca 2012r. za należność główną w kwocie 18.996,88 zł wraz z odsetkami w kwocie 9.258 zł, łącznie 28.254,88 zł, a ponadto stwierdził przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności Prezesa Zarządu spółki A. co do pozostałych zaległości składkowych za okres do listopada 2010r.

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2020r. (sygn.akt VII U 3163/16) Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie od powyższej decyzji oraz zasądził od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 16.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd pierwszej instancji za bezsporną okoliczność wskazał, że odwołujący się pełnił funkcję Prezesa Zarządu płatnika (...) S.A. (zarząd jednoosobowy) w okresie, w którym upływał termin płatności składek za okresy objęte zaskarżoną decyzją. W roku 2016 spółka (...) zmieniła nazwę na (...), odwołujący został wykreślony z KRS jako Prezes Zarządu (cały czas jednoosobowego) wpisem z dnia 20 października 2020r. Wniosek o ogłoszenie upadłości (...) S.A. odwołujący złożył w dniu 20 listopada 2009r. (wniosek datowany na 16 listopada 2009r.). Postanowieniem z 25 marca 2010r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie (sygn.akt VIII GUp/20/10/S) ogłosił upadłość (...) S.A. z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z 7 września 2012r. ten sam Sąd zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego wobec spółki z postępowania układowego na postępowanie likwidacyjne i powołał syndyka masy upadłości, postanowienie to stało się prawomocne w dniu 6 października 2012r. Postanowieniem z 12 listopada 2014r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie umorzył postępowanie upadłościowe ze względu na brak majątku spółki pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Postanowieniem z 23 września 2016r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie VII Wydział Gospodarczy do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych (sygn.akt VIII GZd 51/14/S) oddalił wobec odwołującego A. J. (2) wniosek wierzyciela (...) sp. z o.o. w K. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że rzeczywiście już od połowy roku 2008 pojawiło się szereg nieuregulowanych zobowiązań spółki (...), które w kolejnych miesiącach sukcesywnie narastały, niemniej zobowiązania te nie były na tyle istotne, zwłaszcza w porównaniu do obrotów Spółki, aby można było przyjąć, że zachwiały one w sposób trwały kondycję finansową przedsiębiorstwa i implikowały po stronie uczestników, w tym A. J. (2), obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. W ocenie Sądu Rejonowego były to przejściowe zatory płatnicze, które stanowią normalne zjawisko w obrocie gospodarczym. Sąd Rejonowy jednocześnie podkreślił, że sankcja z przepisu art.373 ust.1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie może promować i wytwarzać wśród przedsiębiorców postaw nazbyt asekuracyjnych. W sytuacji kłopotów finansowych firmy przedsiębiorca winien w sposób odpowiedzialny i kreatywny podjąć najbardziej optymalne działania, aby rozwiązać problemy i pozyskać środki na spłatę długów, a szybkie ogłoszenie upadłości nie zawsze musi najlepiej służyć temu celowi. Obawa przedsiębiorcy przed orzeczeniem zakazu z art.373 ust.1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie może stanowić pierwszorzędnej przesłanki podejmowania przez niego decyzji co do strategii postępowania w sytuacji kryzysu firm. Sąd Rejonowy stwierdził również, że całkowite załamanie się płynności finansowej Spółki z uwagi na ilość i wysokość nieuregulowanych i wymagalnych zobowiązań nastąpiło w czwartym kwartale 2009r., a więc w okresie skutecznego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Postanowieniem z 27 lutego 2020r. Sąd Okręgowy w Krakowie XII Wydział Gospodarczy - Odwoławczy oddalił apelację wnioskodawcy (...) sp. z o.o. w K. od ww. postanowienia z 23 września 2016r.

Sąd Okręgowy ustalił również, że pod wnioskiem dłużnika (...) S.A. o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu wnioskodawca dołączył wykaz wierzytelności na dzień 12 listopada 2009r. z terminami wymagalnej płatności, między innymi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: 21.917,70 zł z terminem płatności do dnia 15 marca 2009r.; 24.017,22 zł z terminem płatności do dnia 15 kwietnia 2009r.; 26.863,46zł z terminem płatności do dnia 15 maja 2009r.; 26.286,37 zł z terminem płatności do dnia 15 czerwca 2009r.; 29.074,29 zł z terminem płatności do dnia 15 lipca 2009r.; 29.382,39 zł z terminem płatności do dnia 15 sierpnia 2009r.; 24. 667,28zł z terminem płatności do dnia 15 września 2009r.; 22.552,94 zł z terminem płatności do dnia 15 października 2009r.; 25.038,10 zł z terminem płatności do dnia 15 listopada 2009r. Do wniosku o ogłoszenie upadłości dołączono wykaz nakazów zapłaty z wnioskiem wierzycieli według stanu na dzień 11 listopada 2009r., co dotyczyło PPHU (...) s.j., (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o. w upadłości, jednak na liście tej nie podano terminów wymagalności wierzytelności dochodzonych nakazem zapłaty. Na dzień 31 grudnia 2008r. aktywa trwałe spółki (...) wynosiły 2.191.368,61 zł; aktywa obrotowe spółki (...) wynosiły 922.691,56 zł, zobowiązania i rezerwy na zobowiązania spółki (...) wynosiły 1.737.499,37 zł, kapitał własny spółki (...) wynosił 1.376.560,80 zł, wynik (...) spółki (...) wynosił 99.916,24 zł. Na dzień 30 kwietnia 2009r. aktywa trwałe spółki (...) wynosiły 2.136.481,05 zł, aktywa obrotowe spółki (...) wynosiły 1.002.171,18 zł, zobowiązania i rezerwy na zobowiązania spółki (...) wynosiły 1.946.248,24 zł, kapitał własny spółki (...) wynosił 1.192.403,99 zł, wynik (...) spółki (...) wynosił 184.156,81 zł. Na dzień 30 czerwca 2009r. aktywa trwałe spółki (...) wynosiły 2.112.450,68 zł, aktywa obrotowe spółki (...) wynosiły 988.849,61 zł, zobowiązania i rezerwy na zobowiązania spółki (...) wynosiły 2.003.373,05 zł, kapitał własny spółki (...) wynosił 1.097.927,24zł, wynik (...) spółki (...) wynosił 278.633,56 zł. Na dzień 30 listopada 2009r. aktywa trwałe spółki (...) wynosiły 2.078.959,78 zł, aktywa obrotowe spółki (...) wynosiły 492.977,22 zł, zobowiązania i rezerwy na zobowiązania spółki (...) wynosiły 1.911.916,58 zł, kapitał własny spółki (...) wynosił 660020,42 zł, wynik (...) spółki (...) wynosił 716540,38 zł. Struktura aktywów wskazuje, że większa część sumy bilansowej przypadała na aktywa trwałe, w tym koszty zakończonych prac rozwojowych, budynki, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie. Aktywa trwałe charakteryzują się tym, że posiadają mniejszą płynność w stosunku do aktywów obrotowych. Wobec tego spłata zobowiązań w przypadku spółki (...) mogłaby być dokonywana w oparciu o aktywa obrotowe, których wartość sukcesywnie ulegała zmniejszeniu. Stosunek aktywów obrotowych do zobowiązań i rezerw na zobowiązania był coraz mniej korzystny, stąd brak płynności finansowej i nieterminowe spłaty w roku 2009. Jednocześnie Spółka pogarszała swój wynik finansowy, co było przede wszystkim spowodowane nadwyżką kosztów działalności operacyjnej nad przychodami. Spółka nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych wobec ZUS i US począwszy od marca 2009r. i w kolejnych miesiącach, co wynika z wykazu wierzytelności (sporządzonego przez spółkę). Wcześniej także zdarzały się sytuacje nieterminowych zapłat w stosunku do różnych kontrahentów, jednak ich rozmiar nie był istotny i nie wystąpiły wyraźne przesłanki wskazujące na brak możliwości ich zapłaty w kolejnym okresie (dotyczy zobowiązań z roku 2007 i 2008). Przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki (...) istniały już przed dniem 1 lipca 2009r. z uwagi nie tylko na zaprzestanie regulowania należności względem ZUS i US na pewno od marca 2009r., ale w oparciu także o pogarszającą się sytuację finansową i majątkową jednostki. Wniosek o ogłoszenie upadłości spółki (...) z możliwością zawarcia układu z dnia 16 listopada 2009r. był spóźniony. Z ksiąg rachunkowych wynika, że spółka (...) zaprzestała regulowania zobowiązań w stosunku do ZUS od miesiąca lutego 2009r. (pierwszy termin płatności do dnia 15 marca 2009r.) i dalej za kolejne miesiące od marca do grudnia 2009r. Spółka (...) przed dniem 1 lipca 2009r. posiadała także nieuregulowane zobowiązania w stosunku do kontrahentów z tytułu dostaw i usług. Spółka stała się niewypłacalna przed dniem 1 lipca 2009r., a stan ten trwał także po tym dniu (jak też do 16 listopada 2009r.). Efekt braku zaspokojenia wszystkich zobowiązań postępował w roku 2009. W czasie trwania postępowania upadłościowego spółka prowadziła działalność. W 2009r. spółka miała podpisać kontrakt z czeskim oddałem firmy (...), co nie doszło do skutku. We wrześniu 2009r. spółce został udzielony kredyt w wysokości 450.000 zł przez bank (...), który spółka przeznaczyła m.in. na spłatę kredytu zaciągniętego w banku (...). Kontrahentami spółki były duże przedsiębiorstwa, np.Huty. Spółka liczyła na kontrakty z Elektrociepłownią (...) lub Hutą im. (...). Kontrakty nie doszły do skutku. Pojawienie się w nazwie spółki dopisku „w upadłości” utrudniało rozmowy z kontrahentami. W toku postępowania układowego należności z tytułu składek cały czas rosły. Co do majątku spółki, który pozostał po postępowaniu upadłościowym, to jest to samochód Lublin, młyn kulowy, piec indukcyjny, prasa hydrauliczna i hala. Majątek ten jest ciężko spieniężalny.

Powyższe ustalenia faktyczne zostały dokonane w oparciu o fachową, szczegółową, zrozumiałą i kategoryczną w swych wnioskach końcowych opinię biegłego z zakresu finansów i księgowości, a częściowo zeznania świadka oraz odwołującego się. Sąd Okręgowy pominął dowód z uzupełniającej ustnej opinii biegłego sądowego, uznając iż wniosek odwołującego w tym zakresie zmierza wyłącznie do przewłoki postępowania, bowiem biegły wyraził swoje stanowisko kategorycznie w pisemnej opinii podstawowej i opiniach uzupełniających. W związku z zarzutem skarżącego co do wysokości zaległości składkowej i naliczonych odsetek, Sąd pierwszej instancji zakreślił odwołującemu 21-dniowy termin do dokładnego sprecyzowania, które z należności składkowych wyliczone przez ZUS i w jakim zakresie są kwestionowane, w tym również naliczone przez ZUS odsetki, a jeśli tak, do złożenia w tym terminie wniosków dowodowych, pod rygorem uznania, że zestawienie stanowiące załącznik do decyzji z dnia 6 czerwca 2016r. znajdujące się w aktach organu nie jest kwestionowane. W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie procesowym z 18 czerwca 2019r. odwołujący sprecyzował, że kwestionuje kwoty miesięcznych zobowiązań podane w tabelach jako niezgodne (zawyżone) z deklaracjami składanymi przez (...) S.A. za te okresy i wobec tego wnosi o zobowiązanie ZUS do przedłożenia deklaracji na FUS, FUZ, FP i FGSP, złożonych przez (...) S.A. za okres od grudnia 2010r. do lipca 2012r. Podniósł ponadto, iż kwoty odsetek zostały błędnie wyliczone poprzez przyjęcie za podstawę ich wyliczenia zawyżonych kwot oraz błędnej stopy odsetek i wobec tego wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rewidenta na okoliczność wyliczenia właściwych kwot odsetek od zobowiązań spółki. Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku skarżącego o zobowiązanie organu do przedłożenia dokumentacji w postaci deklaracji, jak bowiem wynikało z oświadczenia pełnomocnika złożonego na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019r. Spółka nadal istnieje, a odwołujący jest jej Prezesem i to on powinien dysponować pełną dokumentacja rachunkową Spółki, w tym dotyczącą składek ZUS, szczególnie, że nie powołuje się na żadne szczególne okoliczności dotyczące jej ewentualnej utraty. Ponadto wykaz należności stanowił załącznik do zaskarżonej decyzji wydanej w 2016r., zatem odwołujący miał wiele czasu na sprawdzenie prawidłowości wyliczeń ZUS, co do których zgłosił wątpliwość dopiero po niekorzystnych dla siebie wnioskach opinii biegłego sądowego. Natomiast kwestia naliczonych przez system komputerowy odsetek od obowiązujących stóp procentowych została wyjaśniona w piśmie procesowym organu rentowego z 2 października 2019r., w którym przyznano, iż wcześniejsze informacje przekazane odwołującemu się były błędne, albowiem zostały sporządzone w oparciu o zapiski pracownika. Skarżący nie zakwestionował przedstawionych w ww. piśmie wyliczeń.

W tym stanie rzeczy, Sąd pierwszej instancji uznał odwołanie za niezasadne. Przytoczył art.107 §1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadku i w zakresie przewidzianym w ustawie, za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Przepis art.116 tej ustawy do osób takich zalicza członków zarządu spółek akcyjnych, którzy odpowiadają tak za należności główne (składki), jak i odsetki za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego. Osoby te, stosownie do treści art.109 §2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, odpowiadają również za naliczone po dniu wydania decyzji o ich odpowiedzialności odsetki za zwłokę. Na podstawie art.31 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej ustawą systemową, do należności składkowych stosuje się odpowiednio art.115-117 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa. Przepis art.32 ustawy systemowej stanowi, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art.116 ustawy-Ordynacja podatkowa, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Zgodnie z §2 tego przepisu, odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art.52, powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Sąd Okręgowy wskazał również, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego - w rozumieniu art.11 ust.1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe, w brzmieniu obowiązującym w okresie kiedy odwołujący objął funkcję Prezesa Zarządu spółki A., jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zgodnie z art.21 ust.1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w okresie kiedy odwołujący objął funkcję Prezesa Zarządu spółki A., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenia upadłości. Członek zarządu, aby uwolnić się od odpowiedzialności, musi wykazać, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że nie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub nie wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. Subiektywne przekonanie członka zarządu spółki kapitałowej, że mimo niepłacenia długów spółce uda się jeszcze poprawić kondycję, a więc przekonanie, że niespłacanie długów jest spowodowane przejściowymi trudnościami nie ma znaczenia dla oceny przesłanki egzoneracyjnej członka zarządu od odpowiedzialności, jeżeli nie jest poparte obiektywnymi faktami uzasadniającymi ocenę, że spółka rzeczywiście miała szanse, w możliwym do przewidzenia, krótkim czasie, uzyskać środki na spłatę długów, co uzasadniałoby wstrzymanie się z wnioskiem o upadłość. Nie stanowi przesłanki egzoneracyjnej przygotowanie programu naprawczego (np. propozycji sprzedaży części przedsiębiorstwa spółki, czy pozyskania inwestora strategicznego), który nie został zrealizowany w szczególności, gdy spółka nie dysponuje żadnymi środkami, które w rzeczywistości przyczyniłyby się do naprawy jej finansów. Nie można odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań, jednak jeśli zarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, to on sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową. Sąd pierwszej instancji podniósł także, iż pojęcie "właściwego czasu" na gruncie art.116 Ordynacji podatkowej musi odnosić się do celu, jakiemu służyć ma ten przepis przy odzyskiwaniu należności publicznoprawnych. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że odwołujący nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Zaległości z tytułu składek na pewno były już od marca 2009r., co bezsprzecznie wynikało z wniosków opinii biegłego sądowego. Natomiast ostatnia wpłata z tytułu składek dotyczyła miesiąca stycznia 2009r., a została dokonana 23 lipca 2009r., czemu odwołujący się nie zaprzeczył. Skoro skarżący objął funkcje Prezesa od 1 lipca 2009r., to musiał zdawać sobie sprawę z tego, jakie zaległości składkowe (sięgające kilku miesięcy wstecz) są pokrywane wpłatą dokonaną w miesiącu lipcu. Stan niewypłacalności spółki istniał przed 1 lipca 2009r., jak i po tym dniu oraz zdecydowanie wcześniej niż 20 listopada 2009r., kiedy został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości układowej datowany na 16 listopada 2009r. Sąd Okręgowy przyjął odmienną ocenę co do terminowego zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (...) od oceny sądu gospodarczego. Wymóg „właściwego czasu" oznacza wszczęcie go wówczas, gdy realne jest zaspokojenie przez spółkę w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako uprzywilejowanego wierzyciela wyłączonego z układu z mocy prawa, a ten warunek przez odwołującego się nie został spełniony. Sąd pierwszej instancji nie podzielił argumentów odwołującego, sugerujących brak jego winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (...) we właściwym terminie. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki (...) istniały już przed dniem 1 lipca 2009r. i oczywiście po tym dniu, z uwagi nie tylko na zaprzestanie regulowania należności wobec ZUS (od marca 2009r.), ale także ze względu na ciągle pogarszającą się sytuację finansową spółki. Niezgodne z prawdę były twierdzenia skarżącego, iż zaległość składkowa powstała w toku postępowania upadłościowego. Istniała bowiem od marca 2009r., natomiast za okresy przed grudniem 2010r. odpowiedzialność odwołującego została wykluczona z uwagi na brzmienie art.118 §1 ustawy Ordynacja podatkowa. Niezależnie zatem od stanu majątku spółki (...), w momencie składania wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu 16 listopada 2009r. spółka (...) była już niewypłacalna, a brak zaspokajania wszystkich zobowiązań w roku 2009 jedynie postępował. Spółka nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań wobec ZUS i US począwszy od marca 2009r. i w kolejnych miesiącach, za wcześniejsze miesiące składki były opłacane nawet z półrocznym opóźnieniem (za styczeń w lipcu). W związku z tym Sąd Okręgowy przyjął, że w okresie obejmowania przez odwołującego się funkcji Prezesa Zarządu spółki A., spółka ta była już niewypłacalna, jak również termin płatności jej zobowiązań upływał w okresie pełnienia przez niego wskazanej funkcji. Uznał także za spełnioną przesłankę bezskuteczności egzekucji, która może być stwierdzona na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, a nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wystarczy, że organ rentowy wykaże, iż kontynuowanie egzekucji nie może przynieść żadnych pozytywnych rezultatów. W niniejszej sprawie taką okolicznością było umorzenie postępowania upadłościowego z uwagi na brak środków pieniężnych wystarczających chociażby na pokrycie jego kosztów. Ponadto, po lipcu 2009r. żadna wpłata z tytułu składek nie została uiszczona, w tym również w toku trwającego postępowania upadłościowego. Co więcej, postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ZUS zostało zawieszone na wniosek spółki zgłoszony w toku postępowania upadłościowego. Skarżący nie może zatem skutecznie powoływać się na okoliczność, iż ZUS we własnym zakresie nie kontynuował egzekucji. Końcowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że odwołujący się nie wykazał przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy orzekł o oddaleniu odwołania na mocy art.477 ¹⁴ §1 k.p.c. Natomiast o kosztach postępowania orzekł na zasadzie art.98 i art.108 §1 k.p.c. - zgodnie z żądaniem pełnomocnika ZUS - uwzględniając koszty zastępstwa procesowego w kwocie 10.800 zł, ustalonej w oparciu o §2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (według wartości przedmiotu sporu w wysokości należności głównej-463.323,07 zł) oraz koszty postępowania zażaleniowego w kwocie 5.400 zł, ustalonej w oparciu o §10 ust.2 pkt 2 w zw. z §2 pkt 7 ww. rozporządzenia.

Apelację od przedmiotowego wyroku złożył odwołujący się. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił:

1. błędne ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a polegające na:

a) stwierdzeniu, że apelant nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (...) S.A. we właściwym czasie;

b) stwierdzeniu, że apelant ponosi winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (...) S.A. we właściwym czasie;

c) stwierdzeniu, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożony został dnia 20 listopada 2009r.;

d) błędnym wyliczeniu kwot, zarówno należności głównych, jak i odsetek, za których solidarną zapłatę ze spółką (...) S.A. ma odpowiadać apelant;

2. naruszenie art.116§1 Ordynacji podatkowej poprzez przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania spółki (...) S.A. względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na apelanta;

3. naruszenie art.365 §1 k.p.c. poprzez niezastosowanie;

4. naruszenie art.56 §1 i §3 Ordynacji podatkowej poprzez nie uwzględnienie stawek odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych ogłoszonych w obwieszczeniach Ministra Finansów w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych z 21 stycznia 2011r., 18 kwietnia 2011r. i 18 maja 2011r.

Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji poprzez ustalenia, że odwołujący się nie odpowiada solidarnie ze spółką (...) S.A. za jej zobowiązania względem ZUS za okres od grudnia 2010r. do sierpnia 2012r., ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto ponowne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz od odwołującego się kosztów postępowania przed Sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja nie jest zasadna.

Przedmiot sporu w rozpatrywanej sprawie dotyczył odpowiedzialności odwołującego się jako członka zarządu spółki kapitałowej (spółki akcyjnej) za zobowiązania tej spółki powstałe z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych za okres od grudnia 2010r. do sierpnia 2012r., przyjętej przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji na podstawie art.116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.Dz.U.z 2025r.,poz.111) w zw. z art.31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.Dz.U.z 2025r.,poz.350). Do pozytywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej za zobowiązania należą: bezskuteczność egzekucji z majątku spółki oraz powstanie zaległości w czasie pełnienia obowiązków przez członka zarządu, natomiast przesłanki negatywne tej odpowiedzialności to wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu, jak również wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej mierze. Zarzuty apelacyjne koncentrują się na przesłance pozytywnej łączącej się z bezskutecznością egzekucji z majątku spółki oraz przesłance egzoneracyjnej związanej niewypłacalnością spółki i właściwym czasem na zgłoszenie przez odwołującego się wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, a dodatkowo wskazują na przedawnienie wierzytelności składkowej wynikającej z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej.

Rozpoczynając analizę zarzutów apelacyjnych od najdalej idącego (zdaniem skarżącego) zarzutu przedawnienia warto odnotować, że według art.24 ust.5d ww. ustawy systemowej, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Na obecnym etapie postępowania termin ten niewątpliwie upłynął. W orzecznictwie sądowym rozróżnia się jednak przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej od samej odpowiedzialności osoby trzeciej za składki ustalanej na podstawie art.116 Ordynacji podatkowej w zw. z art.31 i 32 ustawy systemowej. Przedawnienie z art.24 ust.5d ustawy systemowej nie czyni bezprzedmiotowym sądowego postępowania odwoławczego od decyzji przenoszącej odpowiedzialność za składki niezapłacone przez spółkę. Jest to bowiem decyzja o skutkach konstytutywnych i dlatego w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego o odpowiedzialności członka zarządu spółki za składki ocena sądu obejmuje zachowanie terminu do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej z art.118§1 Ordynacji podatkowej, a nie przedawnienie zobowiązania wynikającego z tej decyzji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 19 kwietnia 2023r., II USKP 30/22, LEX nr 3521979 i 4 grudnia 2009r., III UK 44/09, OSNP 2011/13-14/188 lub LEX nr 852263 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2025r., I USK 88/24, LEX nr 3845599). Powyższa kwestia aktualizuje się dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego, czyli w sytuacji, gdy chodzi o wykonanie zobowiązania wynikającego z prawomocnej decyzji dotyczącej obciążenia osoby trzeciej, w tym przypadku członka zarządu spółki kapitałowej za zaległości składkowe tej spółki, a zatem dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu sporu sądowego co do prawidłowości orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości składkowe. Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji ustalającej odpowiedzialność członka zarządu spółki kapitałowej za zaległości składkowe tej spółki nie ma zatem nie tylko obowiązku, ale i uprawnienia, do badania kwestii przedawnienia zobowiązania wynikającego z tej decyzji, albowiem wykracza to poza ramy przedmiotu sporu poddanego mu pod osąd. W konkluzji stwierdzić trzeba, że przedawnienie zobowiązania wynikającego z kontrolowanej decyzji nie rzutuje na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, niemniej jednak będzie mogło być przez skarżącego podniesione w postępowaniu egzekucyjnym.

Dokonując oceny zasadności podniesionego w apelacji naruszenia art.365§1 k.p.c. - jako kolejnego zarzutu prowadzącego do zanegowania odpowiedzialności odwołującego się za zadłużenie składkowe zarządzanej przez niego spółki - należy zaznaczyć, że zgodnie z dyspozycją tego przepisu, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powołując się na powyższą regulację skarżący wskazuje na związane sądu odwoławczego (sądu pracy i ubezpieczeń społecznych) ustaleniami i ocenami prawnymi zawartymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie, VII Wydziału Gospodarczego do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z 23 września 2016r. (sygn.akt VIII GZd 51/14/S). Sentencja tego postanowienia obejmuje orzeczenie o oddaleniu wobec odwołującego się wniosku o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, złożonego przez wierzyciela dłużnej spółki ( (...) sp. z o.o. w K.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia sąd gospodarczy przyjął, że całkowite załamanie się płynności finansowej spółki z uwagi na ilość i wysokość nieuregulowanych i wymagalnych zobowiązań nastąpiło w czwartym kwartale 2009r., a więc w okresie skutecznego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W kontekście podniesionego przez apelującego zarzutu naruszenia art.365§1 k.p.c. zauważyć trzeba, że związanie sądu prawomocnym orzeczeniem, zapadłym w innej sprawie (rozumiane jako rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej) występuje w zasadzie przy tożsamości nie tylko przedmiotowej, ale i podmiotowej obu tych spraw. Prawomocne przesądzenie określonej kwestii między tymi samymi stronami tworzy indywidualną i konkretną normę prawną wywiedzioną przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Z art.365 §1 k.p.c. wynika, że związanie prawomocnym orzeczeniem dotyczy osób trzecich wyłącznie wtedy, gdy taki skutek przewiduje ustawa, albowiem tylko w wypadkach tzw. prawomocności materialnej rozszerzonej osoba nie będąca stroną postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem jest związana tym orzeczeniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011r., I UK 191/10, LEX nr 896481). Rozważany przepis art.365 k.p.c. określa zarówno skutki prawomocnego orzeczenia w sprawie cywilnej, jak też krąg podmiotów, które są związane tym orzeczeniem oraz przewiduje materialną prawomocność każdego orzeczenia sądowego, jednakże jej zakres, granice podmiotowe i przedmiotowe wyznacza już art.366 k.p.c., według którego wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami (vide wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2024r., I USKP 51/23, LEX nr 3705105). W judykaturze dominuje stanowisko, iż sąd nie jest związany ustaleniami faktycznymi i poglądami prawnymi wyrażonymi w uzasadnieniu zapadłego orzeczenia. Sąd Najwyższy przyjmuje, że moc wiążącą z perspektywy kolejnych postępowań uzyskują jedynie ustalenia dotyczące tego, o czym orzeczono w związku z podstawą sporu (rozstrzygnięcie o żądaniu w połączeniu z jego podstawą faktyczną). Moc wiążąca orzeczenia nie rozciąga się na kwestie prejudycjalne, które sąd przesądził, dążąc do rozstrzygnięcia o żądaniu i których rozstrzygnięcie znajduje się poza sentencją, jako element jej motywów. Treść uzasadnienia może natomiast służyć sprecyzowaniu rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, a nie temu by moc wiążącą orzeczenia rozciągać na kwestie pozostające poza sentencją. Zakresem prawomocności materialnej jest bowiem objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do tego doprowadziły. Tego rodzaju zagadnienia mogą być przedmiotem odmiennego osądu w późniejszych procesach, dopóki nie zostaną objęte rozstrzygnięciem w sposób, który będzie wiązał kolejne sądy w dalszych postępowaniach. Wprawdzie nie jest pożądana sytuacja, w której analogiczne stany faktyczne, zostaną odmiennie ocenione przez różne sądy, ale ograniczenie swobody jurysdykcyjnej sądu oraz odstąpienie od zasady bezpośredniości i swobodnej oceny dowodów, nie znajduje dostatecznych podstaw w art.365 §1 k.p.c., który dopuszcza rozbieżność ocen między sądami w rozstrzyganiu kwestii "wstępnych" poza związaniem sentencją (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2024r., II CSKP 1621/22, LEX nr 3790243). W orzecznictwie wskazuje się również, że dokonując samodzielnych ustaleń sąd nie może ignorować stanowiska zajętego w innej sprawie, w której stan faktyczny był konstruowany na podstawie tego samego zdarzenia, lecz biorąc je pod uwagę, obowiązany jest dokonać własnych, wszechstronnych ustaleń i samodzielnych ocen, które w rezultacie mogą doprowadzić do odmiennych konkluzji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2024r., III USKP 56/24, LEX nr 3781389). Mając na względzie przywołane wyżej poglądy judykatury należy stwierdzić, iż przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy sąd odwoławczy nie był związany ustaleniami oraz oceną prawną sądu gospodarczego w kwestii dochowania przez skarżącego terminu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnej spółki. Sąd pierwszej instancji nie zignorował postanowienia wydanego przez sąd gospodarczy w przedmiocie wniosku o orzeczenie wobec odwołującego się zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił nie tylko sentencję tego orzeczenia, ale także jego sferę motywacyjną, a ponadto odniósł się do jego mocy wiążącej w niniejszym postępowaniu odwoławczym. Słusznie zauważył odmienny przedmiot każdej ze spraw oraz związany z tym inny cel prowadzenia obydwu postępowań. Warto również zwrócić uwagę na brak tożsamości podmiotowej (organ rentowy nie był stroną postępowania toczącego się przed sądem gospodarczym z wniosku wierzyciela prywatnego, a nie publicznoprawnego), jak też podstawę faktyczną niniejszej sprawy, która nie odpowiada w pełni podstawie faktycznej roszczenia rozpatrywanego przez sąd gospodarczy (została poszerzona o okoliczności wynikające z opinii biegłego z zakresu finansów i księgowości, której nie zasięgnął sąd gospodarczy). Dodatkowo wypada zaznaczyć, iż na gruncie art.373 ust.1 Prawa upadłościowego, okresowe pozbawienie członka zarządu prawa prowadzenia działalności gospodarczej może nastąpić, jeżeli ze swojej winy nie złożył w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. Wbrew wywodom apelacji, nie jest to regulacja analogiczna do przewidzianej w art.116 Ordynacji podatkowej, w świetle którego członek zarządu musi wykazać, że we „właściwym czasie” zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (niezależnie od przesłanki winy), przy czym chodzi nie tyle o ustawowy termin złożenia wniosku o upadłość, ale czas właściwy z punktu widzenia ochrony wierzyciela publicznoprawnego, jakim jest organ podatkowy i organ rentowy. Podsumowując ten fragment rozważań, należy uznać, że eksponowane przez apelującego orzeczenie sądu gospodarczego nie ma mocy wiążącej z perspektywy ustalenia odpowiedzialności odwołującego się za zadłużenie składkowe spółki, zważywszy na treść sentencji prawomocnego postanowienia, brak tożsamości przedmiotowej i podmiotowej obydwu postępowań sądowych, odmienną (poszerzoną o dodatkowe okoliczności) podstawę faktyczną roszczenia dochodzonego przez organ rentowy w niniejszym procesie oraz różnice przesłanek istotnych dla rozstrzygnięcia poszczególnych spraw.

Przechodząc do pozostałych zarzutów apelacyjnych, dotyczących sedna sporu (wyznaczonego treścią kontrolowanej decyzji oraz zakresem odwołania), Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne zaprezentowane przez Sąd Okręgowy w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, uznając za zbyteczne ponowne przytaczanie argumentacji wskazanej w uzasadnieniu orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 listopada 1998r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776; z dnia 22 lutego 2010r., I UK 233/09 oraz z dnia 24 września 2009r., II PK 58/09). Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji podstawa faktyczna wyroku zawiera wszystkie fakty o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. Obejmuje okoliczności niesporne oraz wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego, w głównej mierze dokumentów oraz opinii biegłego z zakresu finansów i księgowości, częściowo zeznań świadka i odwołującego się. Sąd Okręgowy wyczerpująco wyjaśnił okoliczności odnoszące się do pełnienia przez odwołującego się funkcji członka zarządu, rozmiaru istniejącego w tym czasie zadłużenia składkowego spółki, sytuacji finansowej dłużnej spółki i pogarszających się możliwości płatniczych, a także bezskuteczności egzekucji z majątku spółki oraz istnienia przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w momencie objęcia przez odwołującego się funkcji członka zarządu. Niezasadnie apelujący zarzuca Sądowi pierwszej instancji wadliwe ustalenie „właściwego czasu” na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnej spółki. Należy skarżącemu przypomnieć, że przesłanki zgłoszenia upadłości osoby prawnej w postaci trwałego zaprzestania spłacania długów oraz niewystarczalności majątku na zaspokojenie długów mają samodzielny charakter i każda z nich uzasadnia wniosek o zgłoszenie upadłości, nie ma podstaw do traktowania zaległości składkowych wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako pozbawionych znaczenia w aspekcie sytuacji finansowej spółki i przyjęcia w związku z tym, że - mimo powstania tych zaległości - nie doszło do trwałego zaprzestania spłaty długów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2016r., II UK 343/15, LEX nr 2155196). Warto przy tym odnotować, że stan niewypłacalności spółki prawa handlowego występuje w razie utraty zdolności do wykonywania wymagalnych wierzytelności pieniężnych choćby jednego z wierzycieli, co oznacza że wierzyciel nie musi poszukiwać innych wierzycieli dla uzyskania ochrony prawnej swoich wymagalnych wierzytelności pieniężnych spółki prawa handlowego, która trwale utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub od członków jej nieprofesjonalnego zarządu, którzy nie złożyli wniosku o upadłość niewypłacanej spółki we właściwym czasie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2019r., III UK 85/18, LEX nr 2642120 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022r., I USK 463/21, LEX nr 3439404). Z rozważanej perspektywy, kondycja finansowa przedsiębiorcy nie jest zatem jedynym kryterium decydującym o potrzebie zainicjowania postępowania upadłościowego, albowiem wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony we właściwym trybie wówczas, gdy przedsiębiorca zaprzestał płacenia długów i jedynie krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów wskutek przejściowych trudności nie stanowi podstawy ogłoszenia upadłości. Z punktu widzenia odpowiedniego momentu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki istotne znaczenie mają okoliczności związane z płaceniem długów lub zaprzestaniem ich płacenia. Zarząd powinien zgłosić wniosek o upadłość, jeżeli tylko zachodzi zagrożenie niewypłacalnością, której nastąpienie w sposób oczywisty niweczy sens postępowania upadłościowego, pozbawiając wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2006r., I UK 324/05, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 200; z dnia 10 lutego 2011r., II UK 265/10, LEX nr 844740 oraz z dnia 19 grudnia 2013r., II UK 196/13, LEX nr 1438648). Ze sporządzonej w niniejszej sprawie opinii biegłego z zakresu finansów i księgowości wynika, że już w momencie powołania odwołującego się do pełnienia funkcji Prezesa jednoosobowego Zarządu (...) S.A. (uchwałą Rady Nadzorczej spółki z 1 lipca 2009r.) dłużna spółka nie wywiązywała się ze swoich zobowiązań względem ZUS. Trwałe zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych wobec ZUS miało miejsce począwszy od marca 2009r. Ostatnią uregulowaną składką była składka za styczeń 2009r., zaś wpłata dokonana w lipcu 2009r. nie dotyczyła bieżących należności składkowych, lecz zaległych składek. Biegły jednoznacznie i kategorycznie stwierdził, że już przed dniem 1 lipca 2009r. istniały przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości dłużnej spółki nie tylko z uwagi na zaprzestanie regulowania należności względem ZUS i US, ale także ze względu na pogarszającą się sytuację finansową i majątkową spółki. W rezultacie należy przyjąć, iż niezwłocznie po objęciu przez skarżącego funkcji członka zarządu należało zainicjować postępowanie upadłościowe, służące ochronie interesów wszystkich wierzycieli, natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnej spółki z listopada 2009r. był spóźniony. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż w czasie powierzenia odwołującemu się funkcji członka zarządu dłużna spółka znajdowała się w stanie niewypłacalności, gdyż od marca 2009r. zaprzestała regulowania zobowiązań składkowych na rzecz ZUS i stan ten nie był stanem przejściowym.

W odniesieniu do zarzutów apelacyjnych dotyczących przesłanki „bezskuteczności egzekucji z majątku spółki” wypada odnotować, że bezskuteczność egzekucji jest obiektywną sytuacją faktyczną i oznacza brak możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego w toku wszczętej i przeprowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego uznaje się, iż bezskuteczność egzekucji może być wykazana nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale także w inny sposób, który nie podaje w wątpliwość oceny, że środki majątkowe dłużnika nie wystarczą na zaspokojenie istotnej (znacznej) części długu (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 października 2013r., III UK 154/12, LEX nr 1463908; z dnia 24 września 2015r., II UK 297/14, LEX nr 1816557; z dnia 11 sierpnia 2016r., II UK 315/15, LEX nr 2120893 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2018r., I UK 299/17, LEX nr 2508641). Egzekucji nie prowadzi się dla samej egzekucji, a więc tym bardziej dla uzyskania formalnego stwierdzenia jej bezskuteczności, lecz celem spieniężenia majątku spółki i zaspokojenia wierzyciela. Nie jest zatem wymagane każdorazowo bezwzględne dążenie do uzyskania postanowienia o bezskuteczności egzekucji przed wydaniem decyzji o odpowiedzialności członka zarządu spółki za składki po zakończonym już wcześniej postępowaniu egzekucyjnym lub czynnościach egzekucyjnych (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2022r., III USKP 115/21, LEX nr 3408187). Umorzenie postępowania egzekucyjnego stwarza jedynie domniemanie braku środków po stronie dłużnika, natomiast członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli wskaże mienie, które umożliwi wierzycielowi realne zaspokojenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 marca 2006r., II UK 116/05). Nie chodzi jednak o wskazanie jakiegokolwiek mienia spółki, lecz o realne wskazanie konkretnego, rzeczywistego mienia, z którego może zostać przeprowadzona skuteczna egzekucja (musi nadawać się do efektywnej egzekucji), zaspokajająca wierzytelność w znacznej części (vide wyroki Sądu Najwyższego: z 29 marca 2006r., II UK 116/05, LEX nr 1615111; z 17 kwietnia 2018r., II UK 56/17, OSNP 2018/12/161 oraz z 9 marca 2017r., I UK 93/16, OSNP 2018/5/64). Określenie "zaspokojenie zaległości podatkowych (składkowych) w znacznej części" oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, iż egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek, porównując ją z wysokością zaległości składkowej spółki. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że niemożność, nawet obiektywna, wykazania przez członka zarządu tej przesłanki egzoneracyjnej nie zwalnia go z odpowiedzialności. W przeciwnym razie były członek zarządu spółki kapitałowej zawsze mógłby uwolnić się od odpowiedzialności twierdzeniem, że wykazanie rozważanej negatywnej przesłanki tej odpowiedzialności jest niemożliwe ze względu na aktualny brak dostępu do dokumentów finansowych spółki i spowodowaną nim niewiedzę o jej majątku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2016r., II UK 343/15, LEX nr 2155196). W realiach niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż w okresie poprzedzającym wydanie kontrolowanej decyzji wszczęte zostało postępowanie upadłościowe dłużnej spółki, które zostało umorzone ze względu na brak majątku spółki pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Wydając zaskarżoną decyzję organ rentowy dysponował postanowieniem sądowym o umorzeniu postępowania upadłościowego, w którym stwierdzono brak majątku spółki wystarczającego na koszty tego postępowania. Wykazana została zatem kwestionowana w apelacji przesłanka pozytywna przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu w postaci bezskuteczności egzekucji. W sytuacji, gdy wskutek wszczęcia postępowania upadłościowego wobec dłużnej spółki nie doszło do zaspokojenia wierzytelności organu rentowego z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych, należy uznać, iż zaistniały podstawy do przeniesienia odpowiedzialności za to zadłużenie składkowe na skarżącego jako członka zarządu tej spółki w trybie art.116 ww. ustawy. Jednocześnie odwołujący się w toku niniejszego postępowania nie wskazał mienia spółki, dającego realną możliwość zaspokojenia organu rentowego. W tym zakresie nie jest wystarczające powołanie się na majątek spółki, który pozostał po postępowaniu upadłościowym (samochód firmowy, hala oraz urządzenia produkcyjne). Powyższe składniki majątku spółki nie należą do mienia nadającego się do szybkiego i łatwego spieniężenia (co przyznał świadek i sam odwołujący się), a ponadto były przedmiotem postępowania upadłościowego, które zostało umorzone wobec braku majątku pokrywającego koszty tego postępowania i w efekcie nie doprowadziło nawet do częściowego zaspokojenia wierzytelności składkowej organu rentowego. W rozpoznawanej sprawie nie doszło zatem do ziszczenia się przesłanki egzoneracyjnej z art.116 §1 pkt 2 ww. ustawy, a ciężar jej wykazania spoczywał na odwołującym się jako członku zarządu zmierzającym do uwolnienia się od odpowiedzialności za zadłużenie składkowe spółki.

W kontekście podniesionych w apelacji zarzutów, dotyczących przesłanek egzoneracyjnych, należy skarżącemu przypomnieć, że w świetle art.116 §1 Ordynacji podatkowej jedną z negatywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za jej zobowiązania składkowe jest zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego. Odrębną przesłanką wyłączającą odpowiedzialność za zaległości składkowe spółki kapitałowej jest natomiast wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu spółki. Warto również odnotować, że zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2017r. (I FSK 1660/15, LEX nr 2307398), do badania istnienia przesłanki winy bądź jej braku można przejść jedynie wtedy, gdy ustalono, że nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości (nie wszczęto postępowania układowego). Gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony, przepis art.116 §1 pkt 1 lit.b Ordynacji podatkowej nie znajduje w ogóle zastosowania i nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu spółki.

Końcowo należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji w kwestii wysokości zaległości składkowej oraz naliczonych odsetek. Odwołujący się, pomimo zakreślonego mu przez Sąd Okręgowy terminu, nie sprecyzował zastrzeżeń dotyczących sposobu wyliczenia należności głównej oraz nie przedłożył dowodów wskazujących na wadliwość przygotowanego przez organ rentowy zestawienia zaległych składek, stanowiącego załącznik kontrolowanej decyzji. Ograniczył się do stwierdzenia, iż ustalone przez organ rentowy kwoty zobowiązań składkowych są zawyżone oraz domagał się ich skonfrontowania z danymi wynikającymi ze składanych przez dłużną spółkę deklaracji rozliczeniowych, do których nadesłania - zdaniem skarżącego - należy zobowiązać ZUS. Słusznie Sąd pierwszej instancji nie przychylił się do wniosku odwołującego się o zobowiązanie organu rentowego do przedłożenia dokumentacji rozliczeniowej spółki, przyjmując że to skarżący jako osoba zarządzająca dłużną spółką powinien dysponować pełną dokumentacja rachunkową spółki (m in. dotyczącą składek ubezpieczeniowych) oraz dokonać jej analizy celem sprawdzenia prawidłowości opracowanych przez organ rentowy wyliczeń i na tej podstawie sformułować skonkretyzowane zarzuty w odniesieniu do poszczególnych należności składkowych. Z kolei poruszone w apelacji zagadnienie związane z poprawnością naliczania odsetek znajduje wyjaśnienie w piśmie procesowym organu rentowego z 23 stycznia 2020r. (k.406-407 a.s.). Organ rentowy nie negował faktu udzielenia odwołującemu się błędnej informacji dotyczącej mechanizmu ustalenia wysokości należności odsetkowej, niemniej jednak przedmiotowa informacja nie wpłynęła na treść kontrolowanej decyzji, w której przyjęto odsetki naliczone przez system komputerowy przy zastosowaniu stóp procentowych wskazanych we wspomnianym wyżej piśmie procesowym. Na marginesie wypada zaznaczyć, że za okres od 10 stycznia do 6 lutego 2013r. organ rentowy uwzględnił korzystną dla skarżącego stopę procentową 13% (a nie 13,5%), natomiast za wyszczególniony w apelacji okres od 20 stycznia 2011r. do 8 czerwca 2011r. rzeczywiście zastosowano jednakową stawkę odsetek 12,5%, podczas gdy w kwietniu 2011r. stawka ta wzrosła do 13%, zaś w maju 2011r. do 13,50%. Powyższa omyłka organu rentowego stanowiła rozwiązanie korzystne dla odwołującego się i na obecnym etapie postępowania nie może zostać skorygowana z uwagi na zakaz orzekania na niekorzyść osoby składającej apelację, przy braku analogicznego środka zaskarżenia pochodzącego od strony przeciwnej.

Podsumowując, Sąd drugiej instancji stwierdził, że przy spełnionych przesłankach pozytywnych generujących odpowiedzialność członka zarządu spółki kapitałowej za zadłużenie składkowe tej spółki, nie doszło do ziszczenia się żadnej przesłanki egzoneracyjnej z art.116 §1 ww. ustawy. Zaskarżony wyrok jest trafny, natomiast apelacja nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu w myśl art.385 k.p.c.

O kosztach procesu orzeczono według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy (art.98 k.p.c.) poprzez zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwoty 13 500 zł, na którą złożyły się koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 8.100 zł (75% z 10.800 zł), ustalone według wartości przedmiotu zaskarżenia przy zastosowaniu §2 pkt 7 w zw. z §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.jedn.Dz.U.z 2023r.,poz.1935 w brzmieniu obowiązującym w fazie postępowania apelacyjnego) oraz koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 5 400 zł (50% z 10.800 zł), również wyliczone z uwzględnieniem wartości przedmiotu zaskarżenia, na mocy §2 pkt 7 w zw. z §10 ust.2 pkt 2 ww. rozporządzenia.

Agata Pyjas-Luty